وارن ویوِر ریاضیدان است و یکی از مهمترین و تاثیرگذارترین چهرههایی است که که به ترجمهی ماشینی (استفاده از رایانه برای ترجمه از زبانی به زبان دیگر) پرداخته است. اما الان نه با ریاضیات او کار دارم و نه با ترجمهی ماشینی.
وارن ویور (Warren Weaver)، ریاضیدان آمریکایی (1894 تا 1978)
او در مقالهی «علم و پیچیدگی» (Science and Complexity) که در سال 1948 در مجلهی امریکن ساینتیست (American Scientist) منتشر شده، تاریخ علوم (به معنای ساینس) را به سه دورهی کلی تقسیم میکند:
از ابتدا تا 1900: مسالهی علم در این دوره سادگی است. پدیدههای علمی به آسانی به دوگانه تبدیل میشوند. مثلاً دو متغیر فشار و دما یا جمعیت و زمان را کنار هم میگذاشتند و تحلیل میکردند.
از 1900 تا 1948: مسالهی علم در این دوره میانگینها هستند. دانشمندان در این دوره با اعداد و متغیرهای پرشماری مواجه شدند که هم نمیتوانستند همهی آنها را همزمان مورد مطالعه قرار دهند و هم همیشه بعضی از آنها خارج از محدودهی اختیار و دانش دانشمند بود. اینها پیچیده بودند، اما پیچیدگیشان سازماننیافته بود. به همین دلیل روشهایی را توسعه دادند که ماموریت اصلیشان جمعبندی و سادهسازی این اعداد و متغیرها بود. به نظر دانشمندان در این دوره، وقتی با «اعداد بزرگ» مواجه میشویم، دیگر ویژگیِ هر فرد مهم نیست. به همین دلیل میانگین گرفتن مهم است. مثلاً در مطالعهی تحولات جمعیتی، به جای تمرکز بر همهی افراد، با ترسیم هِرمهای کلی و میانگین گرفتن از وضعیت کنونی، امکان تحلیل علمی فراهم میآمد. یا در مطالعهی شرایط جسمی انسانی، با میانگین گرفتن از قد و وزن اکثریتِ جامعه، یک محدودهی «معمولی» و «طبیعی» فرض میشود و کمتر و بیشتر از آن را کوتاهقد، بلندقدت، چاق یا لاغر مینامیدند.
از 1948 به بعد: دانشمندان امروزه با مسالهی پیچیدگی سازمانیافته روبرو شدهاند. ما با انبوهی از متغیرها و اعداد روبرو شدهایم که نمیتوان با میانگین گرفتن تحلیلشان کرد. به همین دلیل دانشمندان باید در 50 سال آینده با روشهای محاسباتی به آنها بپردازند.
این پیشبینی حیرتانگیزی است دربارهی چارچوب حاکم بر دانش در آینده، به قلم دانشمندی که دههها قبل از ظهور فناوریهایی مثل اینترنت زندگی میکرد.