بیشتر افراد تا زمانی که درد، خونریزی یا مشکل در دفع شدت نگیرد، مراجعه به پزشک را به تعویق می اندازند. دلیلش هم فقط ترس از معاینه نیست؛ خیلی ها نمی دانند اصلا باید به متخصص گوارش مراجعه کنند یا جراح عمومی، یا اینکه پزشک عمومی برای شروع درمان کافی است. اگر شما هم این سوال را دارید که برای درمان یبوست و بواسیر به چه پزشکی مراجعه کنیم، بهتر است قبل از امتحان کردن درمان های خانگی یا توصیه های فضای مجازی، با مسیر درست تشخیص آشنا شوید.
یبوست و بواسیر معمولا در کنار هم دیده می شوند، اما همیشه علت و درمان یکسانی ندارند. گاهی یبوست طولانی مدت باعث ایجاد یا تشدید بواسیر می شود و گاهی خونریزی یا درد مقعد اصلا ارتباطی با بواسیر ندارد. به همین دلیل، انتخاب پزشک مناسب فقط به معنای شروع درمان نیست؛ بلکه اولین قدم برای رسیدن به یک تشخیص دقیق و جلوگیری از درمان اشتباه است.
اگر همزمان از یبوست، درد هنگام دفع، خونریزی یا بیرون زدگی بواسیر رنج می برید، معمولا بهترین انتخاب، متخصص جراحی عمومی یا فوق تخصص جراحی کولورکتال است. این پزشکان علاوه بر درمان بیماری های ناحیه مقعد، تجربه کافی برای تشخیص مشکلاتی مانند شقاق، آبسه، فیستول و سایر بیماری های راست روده را نیز دارند. به همین دلیل، می توانند مشخص کنند که علائم شما واقعا ناشی از بواسیر است یا علت دیگری پشت آن قرار دارد.
در مقابل، اگر مشکل اصلی یبوست مزمن باشد و نشانه هایی مانند نفخ، دردهای شکمی، تغییر مداوم در عادت دفع یا احتمال بیماری های روده مطرح باشد، مراجعه به متخصص گوارش انتخاب منطقی تری خواهد بود. متخصص گوارش علت یبوست را از جنبه عملکرد روده بررسی می کند و در صورت لزوم، آزمایش ها یا بررسی هایی مانند کولونوسکوپی را درخواست خواهد کرد.
البته همیشه هم نیازی نیست اولین مراجعه به پزشک فوق تخصص باشد. در موارد خفیف، پزشک عمومی یا پزشک خانواده می تواند ارزیابی اولیه را انجام دهد، درمان دارویی یا توصیه های تغذیه ای را آغاز کند و اگر علائم بهبود پیدا نکرد یا نشانه های هشداردهنده وجود داشت، بیمار را به متخصص ارجاع دهد. این روند در بسیاری از راهنماهای معتبر پزشکی نیز توصیه شده و باعث می شود بیمار بدون انجام اقدامات غیرضروری، درمان مناسب را دریافت کند.
بسیاری از افراد تصور می کنند هر خونریزی مقعدی به معنی بواسیر است، در حالی که چنین برداشتی همیشه درست نیست. خون روی مدفوع یا دستمال می تواند در بیماری های مختلف دیده شود و تا زمانی که علت آن مشخص نشده، نباید فقط با داروهای بدون نسخه یا درمان های خانگی کنترل شود.
اگر خونریزی بیش از چند بار تکرار شود، درد شدید هنگام دفع ایجاد شود، توده ای از مقعد خارج شود که به راحتی به داخل برنگردد یا ترشح و تب وجود داشته باشد، بهتر است در اولین فرصت توسط پزشک معاینه شوید. این علائم ممکن است نشانه بواسیر پیشرفته باشند، اما احتمال بیماری های دیگری مانند شقاق عمیق، آبسه یا حتی مشکلات جدی تر روده نیز باید بررسی شود.
یبوستی که بیش از سه هفته ادامه داشته باشد، با کاهش وزن بدون علت، کم خونی، احساس تخلیه نشدن کامل روده یا تغییر واضح در شکل مدفوع همراه شود نیز نیاز به بررسی تخصصی دارد. این موضوع به ویژه در افراد بالای ۴۵ سال یا کسانی که سابقه خانوادگی سرطان روده بزرگ دارند اهمیت بیشتری پیدا می کند. در چنین شرایطی، پزشک فقط به درمان علامتی اکتفا نمی کند و تلاش می کند علت اصلی ایجاد این تغییرات را پیدا کند.
یکی از دلایل تاخیر در مراجعه، نگرانی از معاینه است. تجربه بالینی نشان می دهد بسیاری از بیماران بعد از اولین ویزیت می گویند معاینه بسیار ساده تر از چیزی بوده که تصور می کردند. اگر التهاب شدید یا درد غیرقابل تحمل وجود نداشته باشد، معاینه معمولا چند دقیقه بیشتر طول نمی کشد و اطلاعات بسیار ارزشمندی در اختیار پزشک قرار می دهد.
ابتدا درباره مدت زمان یبوست، دفعات دفع، نوع خونریزی، شدت درد، مصرف داروها، رژیم غذایی، میزان دریافت آب، فعالیت بدنی و سابقه بیماری های گوارشی سوال می شود. پاسخ دقیق به این سوالات گاهی به اندازه معاینه اهمیت دارد و مسیر تشخیص را تغییر می دهد.
در ادامه، پزشک در صورت نیاز ناحیه مقعد را معاینه می کند. گاهی معاینه انگشتی راست روده یا استفاده از آنوسکوپ برای مشاهده قسمت داخلی کانال مقعد لازم است. این اقدامات معمولا در مطب انجام می شوند و در بیشتر بیماران نیازی به بیهوشی یا بستری شدن وجود ندارد.
همه بیماران به کولونوسکوپی یا آزمایش های پیچیده احتیاج ندارند. ممکن است برای یک فرد جوان با علائم خفیف، معاینه و شرح حال برای شروع درمان کافی باشد، اما در بیماری که سن بالاتری دارد یا خونریزی و یبوست طول کشیده دیده می شود، پزشک بررسی های تکمیلی را برای رد بیماری های مهم تر پیشنهاد کند. تصمیم نهایی همیشه بر اساس سن، علائم، سابقه پزشکی و یافته های معاینه گرفته می شود، نه صرفا وجود بواسیر یا یبوست.
در نهایت، هدف از مراجعه فقط کاهش درد یا برطرف شدن یبوست نیست. تشخیص درست باعث می شود درمان متناسب با علت بیماری انتخاب شود و از پیشرفت عوارض یا از دست رفتن فرصت تشخیص بیماری های مهم جلوگیری شود. به همین دلیل، اگر علائم بیش از چند روز ادامه پیدا کرده یا به طور مکرر تکرار می شوند، بهترین اقدام این است که بررسی تخصصی را به تعویق نیندازید.
منبع: پارما کلینیک (https://parmaclinic.com/)
