
توهمِ رهایی
جوزف مریک، مشهور به «مرد فیلنما»، تنها ۲۸ سال زیست. اما چه زیستنی؟ بیستودو سال در تعفن و کثافت، میانِ جماعتی که او را نه انسان، که هیولا میپنداشتند؛ و شش سالِ پایانی در بیمارستان، به عنوان «انسانی معیوب» در جوار آدمیان، و در نهایت... مرگ.
مردم وقتی کتاب زندگی جوزف را ورق میزنند، در صفحات مربوط به آن ۲۲ سالِ نخست، برایش دلسوزی کرده و بابت سلامتِ خود شکر میگزارند. اما اگر خواننده، کتاب را در همان صفحهی بیستودو رها کند چه میشود؟ به گمان من، دچار کابوسی کوتاهمدت خواهد شد. هرگاه که تنها شود، درهمرفتگیِ اندامِ جوزف را در خود حس میکند و با حرکاتی سریع در دست و سر، به خود اطمینان میدهد که هنوز «عادی» است و باز هم شکرگزارِ این تفاوت میشود.
پیشنهاد من به این جماعتِ سطحینگر این است که کتاب را تا انتها بخوانند. آنها وقتی به شش سال پایانی میرسند، دیگر غمی برای جوزف ندارند. چرا؟ چون تصور میکنند تمام مشکلات او حل شده؛ چرا که او به علایقش مثل ساخت ماکت و سرودن شعر رسیده است. این جماعت وقتی با مرگ جوزف مواجه میشوند، حتی آن کابوس کوتاهمدت را هم تجربه نمیکنند. چرا؟ چون اینها افرادی سطحی هستند که عاشق فریب دادنِ خود و درکِ جهانی شادند. اینها چنان سادهلوحاند که برای آرام کردن خود، تصویر جوزف را با همان چهرهی دهشتناک، در بهشت کنار خود متصور میشوند.
اگر قصد دارید جوزف مریک و حقیقتِ بیماریاش را از ذهن خود دور کنید، ادامهی این متن را نخوانید؛ چرا که من قصد دارم اوج شکنجهی او را به تصویر بکشم. در روایت من، سنگری برای پناه گرفتن از غم وجود ندارد؛ نه از آن شش سال آرام خبری هست و نه حتی از مرگی آسوده.