در پیام اخیر رهبر معظم و معزز انقلاب اسلامی جملهای وجود داشت که نمیتوان بهسادگی از کنار آن گذشت: «بنده قاطعانه اعلام میکنم که ارتکاب هر آنچه بهضرر انسجام اجتماعی باشد، ممنوع است.»
انسجام اجتماعی یک اصل قطعی است. جامعهای که پیوندهای درونی، اعتماد و سرمایه اجتماعی خود را از دست بدهد، حتی با برخورداری از قدرت سیاسی و اقتصادی، در نهایت با گسست درونی و تضعیف پایههای ثبات خود مواجه خواهد شد. اما همین گزاره ما را با یک پرسش جدی مواجه میکند: تکلیف وضعیت حجاب و پوشش در جامعه چه میشود؟
تا کجا باید شاهد عبور تدریجی از خطوط قرمز اخلاقی و دینی و عادیشدن بیحجابی و بیپوششی باشیم و به نام حفظ انسجام اجتماعی، موضوع را رها کنیم؟ آیا میتوان جامعهای را منسجم دانست که برای حفظ ظاهر آرامش، بهتدریج از بخشی از ارزشها و هنجارهای خود عقبنشینی کرده است؟
اینجا پرسش مهمتری شکل میگیرد: آیا حفظ انسجام اجتماعی همان حفظ نظام است؟ وقتی امام خمینی(ره) از حفظ نظام سخن میگفت، آیا منظور صرفاً حفظ ساختار سیاسی بود یا حفظ مجموعهای از ارزشها و آرمانهایی که نظام برای تحقق آنها شکل گرفته است؟
از سوی دیگر، باید دقیقاً مشخص شود منظور از «اعمال برهمزننده انسجام اجتماعی» چیست. آیا هر اقدامی که موجب اختلاف یا نارضایتی شود، ضد انسجام است؟ اگر چنین باشد، مطالبهگری، نقد مسئولان و حتی امر به معروف نیز ممکن است مشمول این عنوان شود. یا مقصود، رفتارهایی است که اختلاف را به نفرت، خشونت و گسست اجتماعی تبدیل میکنند؟
این تفکیک در مسئله حجاب بسیار مهم است.
آیا اصل مطالبه حجاب و پوشش و امر به معروف در این زمینه میتواند مصداق برهمزدن انسجام اجتماعی باشد؟ یا آنچه باید کنار گذاشته شود، شیوههای تحقیرآمیز، توهینآمیز و خشونتآمیز است؟
طبعاً امر به معروف باید با زبان نرم، قول سدید، محبت و حفظ کرامت انسانها همراه باشد. اما مسئله وقتی دشوار میشود که با موارد آشکار بیحیایی و بیپوششی و اصرار بر آن مواجهیم؛ آن هم در شرایطی که دولت و مجلس، بهرغم مسئولیتهای قانونی خود، در این حوزه با انتقادات جدی مواجهاند و رسما از بار مسئولیت شانه خالی کردهاند.
در چنین وضعی، از شهروندان مؤمن و دغدغهمند چه انتظاری میرود؟ سکوت؟ بیتفاوتی؟ یا امر به معروف؟
اگر امر به معروف است، حد و مرز آن کجاست؟ و اگر به دلیل احتمال ایجاد تنش باید سکوت کرد، این سکوت تا کجا ادامه پیدا میکند؟ آیا ممکن است به نام حفظ انسجام، بهتدریج حداقلهای پوشش و حیا نیز کنار گذاشته شود؟
اینجا مسئله فقط حجاب نیست بلکه مسئله نسبت میان ارزش، قانون، مسئولیت حاکمیت، مسئولیت مردم و البته اصل انسجام اجتماعی است. قطعا نمیتوان ضعف دولت و مجلس را مجوز هر نوع کنش مردمی دانست؛ همانطور که نمیتوان خلأ حکمرانی را با توصیه به مردم برای سکوت و مدارا پوشاند.
شاید هنوز برای پاسخ نهایی زود باشد اما این پرسش را نیز نمیتوان نادیده گرفت که مرز میان مطالبه یک ارزش و برهمزدن انسجام اجتماعی کجاست؟ و اگر قرار است هم حجاب و عفاف حفظ شود و هم انسجام اجتماعی، سازوکار جمع این دو چیست؟
به نظر میرسد پیش از هر پاسخی، باید اصل مسئله را درست فهم و بصورت دقیق صورتبندی کرد و نسبت آن را با فرمایش رهبر انقلاب مشخص کرد.
🔻@molahezat1