کودک بودم.
آن قدر کوچک که بتوانم دنیایی بزرگ را پشت یک پرده کوچک تجسم کنم.
در آن روزگار که سال های عمرم شاید از تعداد انگشتان یک دست کمتر بود ،
دایی بزرگ مان خانه ای قدیمی داشت. *
خانه ای با دیوار های کاهگلی و حیاطی کوچک که به جای موزاییک، آجر فرش شده بود.
خوب یادم هست که با آن چشم های کنجکاو جستجوگر خود، تک و توک کاه های بی رنگ و روی لابلای دیوار را می کاویدم و در حالی که نمی توانستم دلیل وجود آن ها را کشف کنم دوستشان نداشتم زیرا حال و هوای کهنگی داشتند!
اما حیاط خانه، سرشار از تازگی بود...دنیایی پر از صفا و صمیمیت و محبت بود.
روزهای گرم تابستان، اندکی پس از آنکه هُرم گرمای ظهرگاهی فرو می نشست، حیاط را آب و جارو می کردند تا ته مانده ی گرما از دل خاک بیرون بزند و همه چیز برای نشستن و دل دادن به هوای خنک عصرگاهی، فراهم باشد...
وااای ... بوی خاک نم خورده چه صفایی به دلها می نشاند.
حیاط یک باغچه کوچک داشت که به دیوار خانه همسایه تکیه داده بود. بجز درخت مو ، که آن روزها عضو ثابت همه خانه ها بود، باغچه پر از پیچک های سبز شاداب بود و یک بوته ی یاس پای دیوار که مانند صاحب خانه، دست و دلباز بود و با رایحه ی گیج کننده یک عالم گل های سفید، از میهمانان پذیرایی می کرد.
نسترن هم بود.
او با یک خرمن گل های کوچک سرخ رنگ ، بر دیوار کاهگلی خانه خیمه زده بود و از آن بالا برای اهالی دنیا دلبری می کرد. باران که می زد، همه جا را بوی نم و خاک امیخته به عطر گل های نسترن بر می داشت.
در این زمان، تصویر بهار، با همه شکوهش، یک جا بر لوح گِلین دیوار خانه نقش می بست و دل را روشن می کرد.
حیاط خانه دایی مان، حوض بزرگی هم داشت که درکنار باغچه پرگل، صفای خانه را دوچندان می کرد. هنوز تصویر مرد خدا را به یاد دارم که کنار حوض می نشست و دست نماز می گرفت.
روی حوض، تختی گذاشته بودند که در خنکای عصرگاهی، میهمان ها بر آن می نشستند و زیر سایه ی خدا هندوانه و تخمه آفتاب گردان و خوراکی های دیگر می خوردند.
می گفتند و می خندیدند.
زیر تخت حوض و درست زیر پای ما پر بود از ماهی های قرمز که در دیار زیر آب، جا خوش کرده بودند و آن جا برای خودشان ریشه و هویتی داشتند.
حوض، عمیق بود و دست گربه های محله به انتهای آن نمی رسید. پیدا بود که در کنار مهربانی صاحب خانه ها، از این بابت هم به ماهی ها بسیار خوش می گذشت. ماهی ها در دنیای امن و امان خودشان، بزرگ تر از حد معمول شده بودند و دور از چشم آفتاب و مهتاب، رنگشان به سفیدی می زد.
بالای حوض، یک تلمبه قدیمی بود. با این وجود سال ها پیش از آن تاریخ، لوله کشی آب شهری، الگوی زندگی پیشین خانواده ها را تغییر داده بود . از این روی تلمبه قدیمی ، بیشتر یادگار باشکوهی از سنت های ساکنان پیشین بود تا وسیله ای که به کار زندگی روزمره اهالی آن خانه آید.
اهل خانه همیشه از چیزی به نام آب انبار حرف می زدند. با این وجود در تمام سال های کودکی که به خانه دایی مادرم می رفتیم، هرگز آب انبار آن خانه را ندیدم اما این را می فهمیدم آبی که هرازگاهی از تلمبه بیرون می امد، دلالت بر وجود یک آب انبار نادیده داشت که جایی دور از تصور من، خیلی دور و خیلی نزدیک، خود را از نظرها پنهان کرده بود. آب انبار آن خانه مثل بعضی از فرشته ها وجود عینی داشت اما دور از دیدرس ما بود.
هم بود و هم نمی دانستم آنجا که بود، کجا بود. با این وجود هیچ گاه کنجکاو نبودم تا سر از کار این یکی در آورم!
آن خانه یک اتاق نشیمن در این سوی حیاط داشت که خانواده آنجا زندگی می کردند و سه چهار اتاق غریب در آن سوی دیگر.
یکی از آن اتاق ها پر بود از وسایل و اثاث بی مصرف، میوه و کیسه های حبوبات و خشکبار مخصوص پختن آش رشته ترشی که مزه جان می داد.
خاطره آن اتاق بزرگ متروک در ذهن من با محبت و مهربانی پیوند خورده است. به یاد دارم روزی زندایی مهربان و همیشه خندان، در آنجا سیب قندک سرخی به دستم داد و دل کوچکم را برای همیشه مالامال از مهر و شادی کرد.
آن ها یک اتاق پذیرایی هم داشتند که پر از اسباب و اثاثیه زیبا بود و من فکر می کردم آن اثاثیه خاطرشان خیلی عزیز بود که در اتاق پذیرایی جایشان داده بودند! و همینطور فکر می کردم میهمان هایی که در این اتاق پذیرایی می شدند ، خیلی عزیزتر بودند!
کوچک تر از آن بودم که این حقیقت بزرگ را درک کنم که همه صفا و صمیمیت آن خانواده مهربان و میهمان نواز در همین اتاق صمیمی جمع شده بود و ما را هم همینجا در آن همه مهر و صفای خودمانی شریک می کردند.
اما آنچه بیش از همه ی بخش های آن خانه، بیشترین تاثیر را بر خاطراتم گذارده، پرده ای بود که حد فاصل اتاق نشیمن و اتاق های دیگر به دیوار حیاط آویخته بودند.
همیشه می دیدم زن های خانه مدام پرده را کنار می زدند و به داخل می رفتند.
من هیچ گاه پشت آن پرده را ندیده بودم و نمی دانستم چه چیزی آنجا پنهان شده بود. از این روی اشتیاقی وصف ناپذیر برای دیدن آنجا داشتم.
در عالم خیال ، پشت پرده را شبیه یک تونل نامرئی تصور می کردم که به خانه ی همسایه و یا کوچه و خیابان راه داشت.
گاهی هم پا را از عالم خیال فراتر گذاشته و در ذهن خود، یک دنیای عجیب و غریب بدون تصویر را تصور می کردم. چیزی مانند جهان ماورا که هیچ بشری قادر به تصور آن نبوده و نیست.
همه این تصورات، شور و اشتیاق مرا برای دیدن آن جا بیشتر می کرد.
هر بار پرده کنار زده می شد و کسی به داخل آنجا می رفت دل و پندار من هم با او به آن دنیای عظیم و ناشناخته می رفت.
بزرگ سالان از چیزهایی که نمی شناسند، می ترسند.
به همین دلیل است که از واقعیات و حقایق موهوم می گریزند.
دلیل و ریشه ترس، جهل و نادانی است.
اما در وجود کودکان، ترس راهی ندارد.کودکان به جای هراس و گریز از ناشناخته ها میلی عظیم به کشف و شناخت آنها دارند و آنقدر جستجو می کنند تا سرانجام به شناخت برسند.
من نیز در خردسالی، میلی عظیم به شناخت فضای موهوم پشت پرده داشتم. می خواستم آن تونل پیچ در پیچ، آن دالان مه گرفته بی انتهای بدون تصویر را که نمی دانستم یکسرش به کجا می رسید ، ببینم.
تا اینکه سرانجام راز پرده آشکار شد.
پرده تردید و جهل فرو افتاد و حقیقت نمایان شد.
به یادم نیست چگونه به آنجا رفتم. آیا سرانجام دل به دریا زدم و پرده را کنار زدم یا اینکه مادرم دستم را گرفت و مرا به آن جا برد.
وسیله هر چه بود من به هدف خود رسیدم. سرانجام پشت پرده را دیدم.
هرگاه پرده جهل از پیش چشمان جستجوگر انسان فرو می افتد، بیشتر از آن که از یافتن حقیقت خوشنود شود، از سادگی آن حیرت می کند و شگفتزده می شود از این که آن همه اشتیاق بخاطر دانستن «همین» بوده؟!
راز که فاش شد ذهن آسوده می شود. انسان به یقین می رسد.
«همین» و نه بیشتر!
من نیز چنین حس و حالی داشتم.
و چقدررررر از دیدن
آنچه پشت پرده بود، جا خوردم و شگفت زده شدم.
زیرا بر خلاف انتظار من،
آنجا نه تونل بود و نه دالانی به سمت حیاط همسایه و نه آن تصویر بی تصویر.
بلکه فقط و فقط بن بست بود...
یک اتاقک ساده با دیوارهایی معمولی .
آنجا آشپزخانه بود با یک اجاق گاز ساده و چند عکس قشنگ چسبیده به دیوار از جمله یک دختر زیبای هندی با خال میان دو ابرو که تا مدت ها بعد از آن تصور می کردم عکس دختردایی بود.
پس آن تونل افسانه ای و راه به دنیای شگفت انگیز همسایه کجا رفته بود؟!
پرده بی انتهای خیال و پندار کنار رفته و یک دنیای مادی کوچک جای آن را گرفته بود.
شاید این نقطه عطفی در زندگی کودکانه من بود. یک نقطه رشد و جهش به بزرگ سالی.
آری.
با دیدن آن اتاق ساده و معمولی، یک باره بزرگ شدم. از دنیای بی انتهای کودکی ، به بن بست بزرگ سالی هبوط کردم.
افزون بر این،
با این کشف بزرگ در آن سنین کودکی، این حقیقت بزرگ در ذهن ناخوداگاه من حک شد که همیشه واقعیت آن چیزی نیست که می بینیم و یا تصور می کنیم.
بلکه باید پرده های جهل را کنار بزنیم و با دو چشم خود، یکی عقل و یکی دل، حقیقت را بیابیم و ببینیم....
ترسی از کشف حقیقت نباید داشت.
مسیر دنیا پر از واقعیات و حقایقی سربمهر است که انتظار کشف و شهود ما را می کشند.
این راه همیشه باز است و جاده دراز...
سوسن چراغچی
*این خانه در حوالی میدان خراسان بود.
