شیلا

سه روز است میهمان داریم.
او از آن گونه میهمانانی است که اگرچه بی دعوت وارد می شوند، اما به محض ورود، جای خود را در خانه و دل صاحبخانه باز می کنند.
میهمان ما قدر محبت را می شناسد و در پاسخ به نوازش و عشقی که نثارش می کنیم، برایمان حرف می زند، چه حرف زدنی...

پریروز پارمیس، دختر کوچک همسایه، طوطی طوسی رنگش را به ما سپرد تا دو سه روزی برایش نگه داریم.
وقتی قفس بزرگ و چرخ دار «شیلا» را به خانه ما آوردند دانستم که او برای خودش جاه و منزلتی دارد.
ابتدا نشسته در کالسکه ی شاهوار خود، به من خیره شد و در پاسخ به عشق و محبتی که نثارش کردم، سر خود را خم کرد تا به گفته ی بچه ها نازش کنم. رفتار این طوطی مانند ملکه ای بود که افتخار داده دست خود را به سوی خاکساران درگاهش دراز کند تا آن را ببوسند و این افتخار نصیب من هم شد. و من با حوصله و عشق، سرش را نوازش کردم.

آیا این پرنده باهوش در بدو ورود به خانه ما قصد داشت مرا امتحان کند تا بداند که تا چه اندازه قابل اطمینان هستم و آیا ارزش دل دادن و دل سپردن دارم؟

هرچه بود به مکان غریبه ای وارد شده بود و ضرورت داشت تا حد امنیت و ایمنی خود را در این محیط غریب تخمین بزند.

یا نه.

شاید او بی هیچ عقل حسابگری ، تنها با بهره گیری از هوش غریزی، به محض این که مرا دید از من خوشش آمد و اجازه داد تا نوازشش کنم.

یک بار هم تهاجم کرد تا دستم را گاز بگیرد.

ولی چه اهمیتی داشت؟ این نخستین بار نیست که در پاسخ به ابراز عشق، دست نوازش را گاز می گیرند، رد می کنند یا با دل و نگاهی سرد آن را پس می زنند و یا اصلا محبت و عشق را فراموش می کنند. بگذار چنین باشد. چشمه ای که از خود آب دارد خواه ناخواه می جوشد و باید بجوشد. بنا بر قانون طبیعت، جریان محبت نه همیشه بلکه بیشتر، یکسویه است. تا بحال چه کسی دیده است که باران از زمین به آسمان ببارد؟! یا اینکه زمین، انوار خورشید را بدان باز پس فرستد؟ زمین همیشه گیرنده است ولی ابر و خورشید همیشه دهنده و بخشنده. بخشندگی، خود پاداشی است که به هر کس نداده اند.

در این سه روز چیزهای با ارزشی از طوطی قشنگ و با هوش دختر همسایه دیده و آموخته ام. از جمله اینکه حیوانات معنای محبت را می فهمند و ارزش هم صحبتی با انسان ها را دارند. شیلا به ما اعتماد کرد و اندکی پس از ورود، زبان دل گشود و کلمات زیادی برایمان به زبان آورد و ما فهمیدیم که بی جهت گفته اند حیوانات، منطق ندارند. بر عکس، سخنگویی که برخاسته از قوه ادراک و هوش است، منحصر به انسان نیست. بلکه جانوران نیز در حد خود از این استعداد خدادادی بهره مندند. انسان و حیوان هر دو زبان خاص خود را دارند. هرچند زبان یکدیگر را نمی فهمند.
ولی طوطی با دیگر جانوران کمی تفاوت دارد. این پرنده در مرز میان انسان و حیوان ایستاده است. او با ادای واژه های انسانی، پایش را کمی این سو تر از مرز تفاهم انسان و حیوان گذاشته و اندکی آدم شده است...

هر بار که شیلا کلمه ای می گفت این اندیشه ها را در ذهن خود مرور می کردم.
اما نکته قابل و تامل و بارزتری که دیروز عصر در رفتار او دیدم فراتر از همه این بدیهیات بود، واقعیتی که عمیقا مرا به فکر فروبرد.
در حال صحبت با خانواده بودم که واژه «نقاشی» از زبانم جاری شد.

بلافاصله شیلا در آن سوی اتاق، این کلمه را تکرار کرد. درست مثل این بود که پژواک صدایم را به سوی من بازگرداند.

همیشه می گویند طوطی ها کلمات را طوطی وار تکرار می کنند اما بیان امروز عصر شیلا نشان داد که کار او فقط تکرار نیست بلکه مدتی بود که به سخنان ما گوش می کرد و معنایشان را می فهمید.در این میان، کلمه نقاشی مثل ماهی به تور این شکارچی ماهر افتاد و در جا بر زبانش جاری شد. شاید او نقاشی را از میان صدها واژه ادا شده توسط ما پسندید و تکرار کرد.

هرچه باشد صاحب او کودکی ده ساله است. از کجا معلوم در تمام سال هایی که با هم بزرگ شده اند، این واژه را بارها و بارها از پارمیس نشنیده و به حافظه منحصربفرد طوطیانه ی خویش نسپرده باشد؟؟

و اگر چنین نباشد؟
اگر این فرض مسلم را بپذیریم که طوطی درکی از زبان و منطق ندارد، بلکه تنها صداها را ضبط و تکرار می کند به باور دیگری می رسیم:
بواقع کردار و گفتار و اندیشه های ما در فضا رها می شوند اما هرگز از میان نمی روند. بلکه تنها در فضای اطراف معلق باقی می مانند تا در زمان مناسب دوباره به سویمان باز گردند.
هنوز جمله من به پایان نرسیده بود که شیلا کلمه ای را گرفت و همچون بومرنگ به سوی خودم پرتابش کرد. او تنها نقش وسیله ای را برای این بازگشت ایفا کرد.
من و خانواده این صدا را شنیدیم.

راست است که هر یک کنش، واکنش خود را دارد. هر کسی بسته به میزان درک و آگاهی و بیداری وجدان خود متوجه عکس العمل اعمال خود می شود و بیشتر وقت ها پیامدها و عواقب واکنش ما به اطرافیان نیز می رسد. آن ها نیز خواه ناخواه از پیامدهای خوب و بد اعمال ما بهره مند و یا متضرر می شوند.

شیلای باهوش با عمل خود، همچون یک آموزگار هشیار، نکته ای فراموش شده را به من یاداوری کرد: باید همیشه مراقب اعمال خود باشیم. زیرا هیچ عملی بی عکس العمل نمی ماند.

امروز پارمیس از مسافرت باز می گردد و شیلا را با خود می برد.
مثل هر صبح شنبه از خانه بیرون آمدم. متوجه نبودم که شاید این آخرین دیدار من و شیلا باشد. دوباره غفلت کردم!

امان از فراموشکاری ما آدم ها. اما طوطی فراموشکار نیست!
هنوز در را کامل نبسته بودم که شیلا گفت : خداحافظ!
این ابراز محبت شیرینش بطرزی عمیق به دلم نشست. ایستادم و کودکانه با او حرف زدم. او نیز در پاسخ ، چهار بار تکرار کرد: خداحافظ...خداحافظ...خداحافظ...خداحافظ

من امروز مطمئن شدم که طوطی باهوش، زبان دل ما انسان ها را می فهمد.
او در مرز تفاهم میان حیوان و انسان ایستاده است.

سوسن چراغچی

تابستان 1395