شاید...

آیا تا کنون، برای شما موقعیت ها و یا لحظه هایی پیش آمده است که با همه وجود، احساس کنید جسم مادی تان، ظرفیت و یا توانایی حمل احساس و عواطفتان را ندارد؟

آیا هیچ گاه در زندگی، دچار این تردید و به دنبال آن ترس از این واقعیت شگرف شده اید که احساس شما بقدری بزرگ است که ممکن است ظرف کوچک جسم تان، گنجایش نگهداشت آن را نداشته باشد؟ یا اینکه حمل آن را تاب نیاورد؟

آیا در چنین وضعیت خطیری، حس کرده اید که هر لحظه ممکن است احساسات شما از این ظرف کوچک سرریز کند؟

می توانم حدس بزنم که اگر چنین تجربه ای داشته اید، از فکر عظمت احساس خود، دچار هراسی بزرگ شده اید. زیرا هرچند انسان حقیقت عظیمی به نام روح را در قفس تنگ تن، جای داده است و اگرچه بواسطه وجود روح در جسم ، سرشار از معنویاتی چون احساسات و عواطف و اندیشه ها و . . . است و با اینکه بعد معنوی او بر جنبه مادی وی برتری دارد، اما انسان در ظاهر اولویت را برای بُعد مادی و کالبد خود قائل است.

در چنین شرایطی انسان ترجیح می دهد، قدرت درک و تحمل احساسات را بوسیله ی جسم داشته باشد و اگر به این واقعیت مهم پی ببرد که جسم او یارای حمل احساساتش را ندارد، دچار هراس و ناامیدی می شود تا حدی که ممکن است این هراس و نا امیدی، انسان را تا مرز جنون پیش ببرد.

من چنین موقعیتی را نه یک بار بلکه ها و بارها در زندگی، درک کرده و تا مرز هراس و تردید، تا سرحد جنون، پیش رفته ام. ولی هربار دستی از جایی دور و ناشناخته مرا از این پرتگاه هولناک، عقب کشیده است...

نجات یافته ام.

حال می خواهم یکی از بارز ترین این موقعیت ها را تعریف کنم که در آن چنین پدیده مهیبی را در وجود خود درک کردم و در رویارویی با این واقعیت شگرف و عظیم، بینهایت ترسیدم...

بتازگی مادر شده بودم. دختر نوزادم آنقدر کوچک و ضعیف بود که هر لحظه با وحشت و هراس به صورت بسیار کوچک و ظریفش نگاه می کردم و از این تردید که آیا ممکن است دیگر نتواند نفس بکشد، دچار وحشت و ناامیدی و اندوه بزرگی می شدم.

در شگفت بودم که این موجود کوچک و ناتوان با چه نیرویی می توانست دم را فرو دهد یا بازدم را بیرون بفرستد؟

عشق بی حد و وصف مادری، -هرچند روزهای نخست هنوز به این واقعیت جدید عادت نکرده بودم - مرا دچار ترس و تردید می کرد. نگرانی برای فرزند، سبب شده بود تا حتی به نفس کشیدن او نیز اطمینان نداشته باشم. من تمام ناباوری و بی ایمانی خود به قدرت و مشیت خداوند در زنده نگه داشتن انسان ها را با تولد فرزند اول و با موهبت خدادادی مادری، تجربه کردم. گویی به لطف خدا در این مرحله جدید از سیر تکامل خود نیز مجاز شده بودم تا در این آزمون و خطا به یقین و ایمان برسم.

شبی از شب های نخست تولد فرزندم در کنار او آرمیده بودم که یکباره از خواب پریدم. نمی دانم دلیل این بیدار شدن ناگهانی چه بود؟ آیا از چیزی نگران بودم یا دلیل دیگری داشت.

همه می دانند روح هنگام خواب، بی تاب می شود. به خواست و اذن خداوند از سرزمین تن پر می کشد و به ناکجا آباد سفر می کند. اما بنا به اراده ی خدا قرار است دوباره به جسم باز گردد تا زمان سفر نهایی فرا رسد. سفر بی بازگشت؛ مرگ. [1]

شاید در برهه ای از خواب یا همان مرگ موقت ما انسان ها، در شرایطی که روح بی تاب ، خانه جسم را به مقصدی نامعلوم ترک گفته است، یکباره و به دلیلی ناشناخته بنای آن می گذارد تا از میانه ی راه به جایگاه تنگ خود، کالبد تن، باز گردد. یا شاید در خانه موقت خود، چیزی جا گذاشته و از کوچه، دوباره به خانه باز می گردد تا آن چیز را بردارد و باز از خانه بیرون شود و یا شاید ماموریتی داشته باشد؟

نمی دانم. فقط خدا عالم است که چرا انسان از خواب می پرد.

در آن شب که هنوز در ابتدا و یا میانه ی سفر خود به عالم خواب بودم، خواه نگران بودم و خواه روح بی تابم آمده بود تا سری به خانه زند و دوباره بازگردد و یا اینکه ماموریتی داشت، دلیل هر کدام از این ها که بود، بناگاه بیدار شدم.

آنقدر با شتاب که هنوز خلسه خواب و بیداری بر جسم من حکمفرما بود و هنوز در حیرت عظمت بازگشت روح خود به جسم بودم.

در این هنگام که باقی مانده جادوی خواب بر چشم مادی نیمه باز مستولی است، یکباره چشم من به صورت کوچک نوزادم افتاد که در کنارم آرام خفته بود.

من در آن لحظه خواب و بیداری هیچ درکی از مادری خود نداشتم.

تنها یک صورت بسیار ظریف را درک می کردم نه انسان کوچکی که خود بتازگی بدنیایش آورده بودم. نه درکی از آن داشتم که او هم انسانی است و نه این را می فهمیدم که او فرزند من است و یا حتی اینکه اساسا خودِ من کیستم؟

تصور می کنم در این لحظه، سَرایدار عقل، در خواب عمیقی بسر می برد.

و در عوض، زندانی قفس تن، روح وحشی بی قفل و زنجیر که تازه به منزل‌گاه مادی خود بازگشته بود، آزادانه در دالان این خانه تنگ و تاریک، جولان می داد و هنوز بر دل و قلب و احساس سلطه داشت و

سایه ای مهیب بر قدرت درک من گسترانیده بود.

در آن لحظه کارگاه تعقلم کار نمی کرد و قادر به فهم هیچ چیزی نبودم.

با این حال غلیان احساس را در وجود خود مشاهده می کردم.

احساس من چه بود؟

عشقی بزرگ که یارای درک و نگه داشتنش را نداشتم.

همچون بخاری بود که از دیگ جوشان بر می خاست و اختیارش در دستان من نبود.

شاید این جادوی عقل است که احساسات عظیم را در ظرف کوچک جسم مهار می کند.

عظمت عشق بقدری بود که در این میانه‌ی خواب و بیداری ، وحشتی عظیم بر وجودم مستولی شده بود. زیرا در آن دم احساس می کردم وجودم تاب و توان این همه عشق را به این موجود انسانی که شاید در آن لحظه ی بیشتر خواب‌و‌کمتر بیداری نمی شناختمش، نداشت.

از هیبت این عشق بزرگ، احساس کوچکی و ناتوانی و ترس کردم.

مثل آن بود که عشق جوشان از دیگ وجودم در حال سرریز بود.

یا این که ظرف وجودم برای این احساس عظیم، این عشق بینهایت بزرگ، کوچک بود و از ناتوانی حمل این مظروف عظیم، بطرزی شگرف، ترسیده بودم.

کارم تمام بود.

همچون خوابگردی شده بودم که بر لبه پرتگاه جنون ایستاده بود و اساسا این پرتگاه واقعیت داشت.

اما در آخرین لحظه، یکباره دستی مرا گرفت و از لبه پرتگاه کنار کشید. از سقوط به وادی جنون، دورم نشاند.

اما چگونه؟

در آن لحظه ترس، عملی انجام دادم که شاید در دیگر شرایط، کاملا عادی و منطقی به نظر برسد.

ولی این عمل در آن لحظات ترسناک، تابع منطقی دیگر بود.

نمی دانم چه شد که از هیبت و هراس آن لحظه مخوف، بی اختیار صورت کوچک دخترکم را که حتی در آن لحظات نمی دانستم فرزند من است، میان دو دست گرفتم و آن را غرق بوسه کردم.

کسی چه می داند؟

شاید این عمل ناخودآگاه همراه با ترس، نوعی واکنش مادی در برابر سرریز عشق و کم ظرفیتی جسم مادی من بود.

شاید این بوسه باران در حالت بیداری نیز مصداق همین سرریز عشق است. با این تفاوت بزرگ که در زمان بیداری، عقل بر اوضاع کنترل و احاطه دارد.

عقل – که حکم پیامبر و محافظ ما آدمیان را دارد در شاه نشین کالبد ما، شاید سر، جلوس کرده است تا از بالا بر وجودمان حکومت و نظاره کند.

شاید در آن لحظه خطیر، شاه نشین تن آدمی، همچون مادری که نیمه آگاه و نیمه بیدار، بر بالین فرزند خفته است در دم بیدار شد و با شتاب به من فرمان داد تا چنین کنم.

تا سرریز عشق را اینگونه جاری کنم و بدینسان از بروز یک فاجعه بزرگ، یک انفجار درونی دیگ وجود، پیشگیری کنم.

من در آن لحظه با پرتگاه جنون ، تنها یک دم فاصله داشتم.

ولی دوباره از پرتگاه، دور شدم.

شاید خود، مانند نوزادی بودم که مادر عقل در آن لحظه پر هول و هراس، اینگونه محافظتم کرد.

و شاید نیرویی مافوق عقل، مراقب من بود.

شاید...

سوسن چراغچی

زمستان 1394

[1] اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَا فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضَى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الْأُخْرَى إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ .

خداست آن که وقت مرگ، ارواح خلق را می‌گیرد و آن کس را که هنوز مرگش فرا نرسیده نیز در حال خواب روحش را قبض می‌کند، سپس آن را که حکم به مرگش کرده جانش را نگاه می‌دارد و آن را که نکرده (به بدنش) می‌فرستد تا وقت معیّن (مرگ). در این کار نیز نشانه هایی (از قدرت الهی) برای متفکران پدیدار است. سوره زمر.آیه 42.