چند وقت پیش یکی ازم پرسید «کدوم AI برای برنامهنویسی مجانیه؟» و من دیدم جواب کوتاهی نداره. چون کلمهی «رایگان» تو این ابزارها هر بار یه معنی دیگه میده.
ابزارهای کدنویسی با هوش مصنوعی سه کار اصلی دارن و سهمیهی رایگانشون هم روی همین سه تا تقسیم میشه:
تکمیل خودکار: همون پیشنهادهای خاکستری موقع تایپ. ارزونترین بخشه و معمولاً سخاوتمندانهترین سهمیه رو داره.
چت: سؤال میپرسی و توضیح یا کد میگیری.
Agent: خودش فایلها رو میخونه، تغییر میده و دستور اجرا میکنه. گرونترین بخشه و تو پلن رایگان همهجا زود تموم میشه.
اگه بیشتر دستیار موقع تایپ میخوای، تقریباً هر گزینهای کارت رو راه میاندازه. اگه انتظار داری Agent هر روز یه فیچر کامل برات بنویسه، با هیچ پلن رایگانی شدنی نیست.
GitHub Copilot Free: طبق مستندات خود گیتهاب، ماهی ۲۰۰۰ تکمیل کد و یه سهمیهی محدود برای چت و Agent. انتخاب مدل هم خودکاره.
Google Antigravity: تکمیل کد نامحدود و سهمیهی هفتگی Agent که عددش اعلام نشده. Gemini CLI و Code Assist برای حسابهای شخصی رایگان از ژوئن ۲۰۲۶ کنار رفتن و جاشون همین Antigravity اومده.
Cursor و Windsurf: ادیتورهایی که AI از اول توشونه. هر دو پلن رایگان دارن ولی سهمیهی Agent کمه. Windsurf تکمیل کد و ویرایش درونخطی رو نامحدود داده.
اینجا باید رک بود. طبق سند رسمی گیتهاب دربارهی محدودیتهای تجاری، خود گیتهاب برای ایرانیها بازه ولی Copilot مشمول محدودیت صادرات به ایرانه. ایران تو لیست کشورهای پشتیبانیشدهی OpenAI و Antigravity هم نیست، و OpenAI صریحاً گفته استفاده از کشور پشتیبانینشده ممکنه به بسته شدن حساب برسه.
یعنی هر ابزاری که با VPN بهش وصل میشی، ممکنه وسط یه پروژه حسابت رو از دست بدی. این رو موقع انتخاب جدی بگیر.
اگه سیستم نسبتاً خوبی داری، ترکیب Ollama (برای اجرای مدل) و افزونهی Continue تو VS Code یا JetBrains با یه مدل مثل Qwen-Coder هیچ سهمیهای نداره. کدت هم از سیستمت بیرون نمیره و تحریم هم بیمعنی میشه.
شروعش سادهست:
ollama pull qwen2.5-coder:1.5b ollama pull qwen3-coder:30b
مدل کوچیک برای تکمیل خودکار، مدل بزرگتر برای چت و ویرایش.
ولی سختافزار تعیینکنندهست. مستندات Continue تخمین زده مدلهای ۱.۵ تا ۳ میلیاردی حدود ۴ گیگ رم میخوان، ۷B حدود ۸ گیگ و ۳۲B حدود ۳۲ گیگ. نسخهی 30b مدل qwen3-coder تو Ollama هم حدود ۱۹ گیگ حجم داره. با لپتاپ ۸ گیگی فقط مدل کوچیک تکمیل خودکار منطقیه و نباید کیفیت مدلهای ابری بزرگ رو انتظار داشت.
تازهکاری: یه چتبات که فارسی رو خوب بفهمه و قدمبهقدم توضیح بده از Agent مفیدتره.
سیستم قوی داری و کدت حساسه: Ollama + Continue.
لپتاپ ضعیف داری: مدل خیلی کوچیک لوکال برای تکمیل، و برای سؤالهای سنگین یه سرویسی که برات پایداره.
دانشجویی: Copilot Student تکمیل کد نامحدود داره، البته با همون ملاحظهی تحریم.
AI سرعتت رو بالا میبره ولی اگه حواست نباشه یادگیریت رو میگیره. چند تا عادت که برای خودم جواب داده:
قبل از پرسیدن، حتی پنج دقیقه خودت فکر کن.
هر خطی رو که نمیفهمی نگه ندار؛ بخواه توضیحش بده.
کد AI رو مثل کد یه همکار تازهوارد review کن، مخصوصاً جاهایی که پای امنیت و دیتابیس وسطه.
پیغام خطا رو قبل از کپی کردن تو چت، یه بار خودت کامل بخون.
ابزار وقتی بیشترین کمک رو میکنه که بدونی داری چی میسازی.
این یادداشت رو برای مخاطبهای کاپیتان کد نوشتم؛ اگه تجربهی دیگهای با این ابزارها داری، تو نظرات بگو.