«فقط شروعش کن!»
این احتمالاً پرتکرارترین جمله‌ایه که آدم‌های دور و برمون، کتاب‌های موفقیت، پیج‌های انگیزشی و حتی اون صدای همیشه طلبکار توی ذهنمون، هر روز بهمون میگن. انگار شروع کردن فقط یه دکمه داره که باید فشارش بدی.
انگار هیچ‌وقت نشده جلوی لپ‌تاپ بشینی، ده بار موس رو تکون بدی، یه لیوان آب بخوری، یخچال رو بی‌دلیل باز کنی، اینستاگرام رو «فقط دو دقیقه» چک کنی، بعد یهو متوجه بشی چهل دقیقه گذشته و هنوز حتی اسم فایل رو هم نذاشتی. اگر این صحنه برات آشناست، شاید وقتشه یه سؤال دیگه از خودت بپرسی.
فرق این دو سؤال، از زمین تا آسمونه. سال‌هاست ما برای هر کاری که انجام نمی‌دیم، یه برچسب آماده داریم.
«تنبلم.»
«بی‌عرضه‌ام.»
«اراده ندارم.»
«ببین فلانی رو، هم ورزش می‌کنه، هم درس می‌خونه، هم کار می‌کنه، هم آخر هفته میره سفر، من حتی نمی‌تونم ظرفای دیشب رو جمع کنم!»
بعد هم مثل یک قاضی که از قبل حکم را نوشته، خودمون رو محکوم می‌کنیم.
پرونده بسته.
متهم: خودمان.
جرم: تنبلی.
اما مشکل اینجاست که گاهی اصلاً پرونده از اول اشتباه بوده.
من برای این تجربه، یک اسم غیررسمی انتخاب کردم. فلج شروع!
نه، این اسم توی کتاب‌های تشخیصی روانشناسی نیست. فقط بهترین تصویریه که می‌تونم برای اون حس پیدا کنم. همون لحظه‌ای که همه‌ی وجودت میگه «باید شروع کنم» اما انگار بین مغز و بدنت یه سیمی قطع شده.
ذهنت تا آخر پروژه رو رفته. حتی موفق شدی جایزه‌ی اسکار بابت انجامش بگیری، توی ذهنت. ولی دستت هنوز روی دکمه‌ی کیبورده.
اینجاست که تنبلی با چیزی که تجربه می‌کنی فرق داره. تنبلی یعنی:
«می‌تونم انجامش بدم… ولی حوصله ندارم.»
اما خیلی وقت‌ها داستان این نیست. داستان اینه که تو دلت می‌خواد. اتفاقاً شاید بیشتر از هر کس دیگه‌ای! دلت می‌خواد ورزش کنی. دلت می‌خواد کتاب بخونی. دلت می‌خواد پایان‌نامه‌ات رو بنویسی. دلت می‌خواد جواب اون پیام رو بدی. دلت می‌خواد از تخت بلند شی. اما انگار یک چیزی، بی‌صدا، ترمز دستی مغزت رو کشیده! و عجیب‌تر اینکه هر چه بیشتر خودت را سرزنش می‌کنی، اون ترمز محکم‌تر میشه.
از بیرون، این آدم خیلی ساده قضاوت میشه.
«اگه می‌خواست، انجام می‌داد.» ولی روان انسان، این‌قدر خطی و ساده نیست. گاهی اضطراب، مغز را آن‌قدر مشغول پیش‌بینی خطر می‌کند که شروع کردن، شبیه پریدن از لبه‌ی یک ساختمان به نظر می‌رسد.
گاهی کمال‌گرایی آن‌قدر استاندارد را بالا می‌برد که مغز ترجیح می‌دهد اصلاً شروع نکند، چون «بد انجام دادن» از نظرش از «انجام ندادن» دردناک‌تر است.
گاهی هم فرسودگی، سوگ( ایرانی بودن و تجربه سوگ دست‌جمعی که خودتونم در جریانید)، افسردگی یا فشارهای طولانی‌مدت، انرژی لازم برای آغاز کردن را می‌بلعند. از بیرون شاید فقط پنج دقیقه طول بکشد تا فایل را باز کنی. اما از درون، انگار باید یک کوه را هل بدی!
شاید برای همین است که بعضی آدم‌ها تمام روز را خسته‌اند، بدون اینکه کار خاصی کرده باشند. چون خستگی همیشه از انجام دادن نمی‌آید. گاهی از شروع نکردن می‌آید. از صدها گفت‌وگوی بی‌پایانی که توی ذهن جریان دارد.
«الان شروع کنم؟»
«نه، اول یه قهوه.»
«نه، اول اتاقو مرتب کنم.»
«نه، اول تحقیق کنم.»
«نه، از شنبه.»
«اصلاً بذار فردا.»
و مغز، تمام این مدت، در حال مصرف انرژیه. مثل ماشینی که ساعت‌ها گاز می‌ده، اما دنده‌اش خلاصه. بنزین می‌سوزه…ولی ماشین جلو نمی‌ره.
اینجا معمولاً همه دنبال انگیزه می‌گردن؛ فیلم انگیزشی، پادکست انگیزشی، جمله‌ی انگیزشی، قهوه‌ی انگیزشی. اگر لازم باشه احتمالاً مسواک انگیزشی هم اختراع می‌کنیم!
در حالی که شاید مشکل اصلاً کمبود انگیزه نباشه. شاید مغز، قبل از انگیزه، به احساس امنیت احتیاج داره.به این اطمینان که لازم نیست کامل باشی. لازم نیست شاهکار خلق کنی. لازم نیست از اولین قدم، نتیجه‌ی آخر معلوم باشه. فقط کافیه قدم اول، آن‌قدر کوچک باشه که مغز ازش نترسه.
از خودت بپرس:
«واقعاً نمی‌خوام… یا یه چیزی باعث شده نتونم شروع کنم؟»
گاهی جواب این سؤال، در اضطراب پنهان شده. گاهی در خستگی. گاهی در ترس از شکست. گاهی در این باور قدیمی که «یا باید عالی باشم، یا اصلاً شروع نکنم.»
و تا وقتی علت را نشناسی، هر چقدر هم خودت را هل بدهی، فقط خسته‌تر می‌شوی.
فکر می‌کنم ما زیادی آدم‌ها را به خاطر ایستادنشان قضاوت کرده‌ایم. بخاطر توانستنی‌هایشان! در حالی که هیچ‌وقت نپرسیده‌ایم شاید کفش‌هایشان پر از زخم بوده.
شاید چیزی که امروز اسمش را «تنبلی» گذاشته‌ای، فقط مغزی باشد که مدت‌هاست داشته از تو محافظت می‌کرده؛ هرچند به روشی که دیگر به درد امروزت نمی‌خورد.
پس دفعه‌ی بعد که خودت را وسط یک روز، با هزار فکر و زیرو عمل دیدی… به جای اینکه با خودت بجنگی، کنارت بنشین. شاید لازم نباشد بیشتر فشار بیاری. شاید فقط لازم باشد دستش را بگیری.بعضی آدم‌ها به هل دادن نیاز ندارند؛ به جایی نیاز دارند که مغزشان بالاخره باور کند: “از اینجا می‌شود شروع کرد."
