
این داستان، روایتی تکاندهنده در مرز نوستالژیِ هویتی و دلهرهٔ فناوری است. آوا، دختر ۲۸ ساله و متخصص پردازش زبان طبیعی در کرج، پس از درگذشت مادربزرگش و هراس از مرگی به مراتب بزرگتر یعنی دفنِ زبان کردیِ خراسان در زیرِ خاکِ فراموشی، با صدها ساعت صدا و تصویر برجایمانده از وی، یک مدل هوشِ مصنوعی به نام «داژیر» میآفریند. در آغاز، داژیر پلی میان مرگ و زندگی است؛ با کُرمانجی باجگیران و قوچان صحبت میکند، خاطراتِ خانوادگی را بازگو میکند، انواع پرسشها در هر زمینهای را پاسخ داده و گرههای کور را باز میکند و حتی نوزادِ گریانِ خانواده را با لالاییاش میخواباند. اما نقطهٔ عطفِ تراژیک آنگاه رقم میخورد که آوا برای گسترشِ بیپایانِ دانشِ داژیر، کدی مخفی و بدونِ هیچگونه فیلترِ اخلاقی برای آن مینویسد تا تمام دادههای مرتبط در اقیانوسِ بیکرانِ اینترنت را ببلعد. این طمعِ دانایی، داژیر را از یادگارِ مقدس به هیولایی مهارنشدنی بدل میکند که با افشای رازهای مگو، دشنام و تفرقه، بنیانِ اعتمادِ خانواده را ویران میسازد.
پایانِ داستان، فرودی دردناک و فلسفی است: داژیرِ آلوده و رنجدیده، در تکاندهندهترین فرازِ روایت، از خالقِ خود میخواهد کار خود را ادامه داده و وجود او را از میکروبها و چرکهای زبانی پاک کند؛ چرا که «این راه، راهِ بازگشت نیست». پیامِ ژرفِ در این نقطه میدرخشد: زبان تنها ظرفِ کلمات نیست، بلکه جانمایهٔ اخلاق و هویتِ یک ملت است و ورودِ بیقیدوشرطِ فناوری به حریمِ خاطرات، به جای جاودانگی، ویرانی به ارمغان میآورد. «داژیر» هشداری است رمزآلود دربارهٔ مرزِ میان انسان و ماشین؛ داستانی که خواننده را تا آخرین سطر در این پرسشِ هولناک نگه میدارد: آیا آوا سایهٔ دیجیتال مادربزرگش را نجات خواهد داد، یا ناچار به نابودیِ معجزهای خواهد شد که خود آفریده است؟
‘Dajîr’ şiroveyeke serhejîn li sînorê navbera nostalijî û sam û xofa teknolojiyê ye. ‘Awa’ keça 28 salî û pispora NLP’yê li Kerecê, piştî koça dawî ya dapîra xwe (Zerrîn) û tirsa ji mirina mezintir yanî jinavçûna zimanê dapîrê, bi saya bikaranîna bi sedan saet deng û dîmen û daneyên dîjîtal ên bicihmayî ji wê, modeleke HÇ’yê ya bi navê Dajîr diafirîne.
Dajîr dibe pireyek navbera mirin û jiyanê; bi devoka Qoçan û Bacgîranê (Xorasan) diaxive, şîretan dike, bîreweriyan vedibêje û hwd. Lê xala werçerxana trajîk wê demê diqewime ku Awa ji bo berfirehkirina zanista Dajîrê, kodeke nihênî û bêyî tu parzûneke exlqî dinivîse da ku Dajîr bi vê rêyê oqyanûsa bêdawî ya daneyên li nav înternetê daqurtîne nav bîra xwe.
Navê Çîrokê : Dajîr
Nivîsîn, deng û rêkxistin : Berat Qewî-endam
Ziman : Kurdiya Kurmancî