
این بخش، فصل اول خلاصهی کتاب «قدرت عادت» نوشتهی چارلز دوهیگ است.
در دههی ۱۹۹۰، گروهی از پژوهشگران دانشگاه امآیتی روی موشها مطالعه میکردند تا بفهمند عادتها در مغز چگونه شکل میگیرند. موشها باید مسیر خود را در یک هزارتوی Tشکل پیدا میکردند تا به تکهای شکلات در انتهای آن برسند. پژوهشگران با تجهیزات ویژه، فعالیت مغزی موشها را در حین بو کشیدن و جستوجوی شکلات زیر نظر داشتند.
وقتی موشها برای اولین بار وارد هزارتو میشدند، فعالیت مغزیشان اوج میگرفت؛ بوی شکلات را حس میکردند و به دنبالش میگشتند. اما وقتی آزمایش تکرار شد، پژوهشگران نکتهی جالبی متوجه شدند.
همانطور که موشها کمکم یاد گرفتند شکلات کجاست و مسیر رسیدن به آن را از حفظ کردند - مستقیم بروند، بعد به چپ بپیچند - فعالیت مغزیشان کاهش یافت.
به این فرایند که در آن یک زنجیره از اعمال به یک روال خودکار تبدیل میشود، «تکهسازی» یا «چانکینگ» میگویند و این فرایند پایهی شکلگیری همهی عادتهاست. نقش تکاملی آن روشن و حیاتی است: مغز را قادر میسازد انرژی ذخیره کند و کارهای روتین را بهطور کارآمد انجام دهد.
به همین دلیل، حتی یک کار پیچیده که در ابتدا نیازمند تمرکز است - مثل پیدا کردن تکهای شکلات در هزارتو یا دندهعقب گرفتن از پارکینگ خانه - سرانجام به عادتی بدون تلاش تبدیل میشود. در واقع، طبق مقالهای از سال ۲۰۰۶ نوشتهی یک پژوهشگر دانشگاه دوک، تا ۴۰ درصد از کارهایی که هر روز انجام میدهیم بر اساس عادت است.
بهطور کلی، هر عادتی را میتوان به یک حلقهی سهبخشی تجزیه کرد:
اول، یک نشانهی بیرونی را حس میکنی - مثلاً زنگ ساعت هشدارت. این باعث افزایش کلی فعالیت مغزی میشود، درحالیکه مغزت تصمیم میگیرد کدام عادت برای این موقعیت مناسب است.
بعد نوبت روال میرسد، یعنی همان کاری که عادت کردهای در پاسخ به این نشانه انجام دهی. به سمت دستشویی میروی و در حالی که مغزت تقریباً روی خلبان خودکار است، مسواک میزنی.
سرانجام، پاداش میگیری - احساس موفقیت و در این مورد، حس خنک و تازهی دهانت. فعالیت کلی مغزت دوباره افزایش مییابد، چون مغزت انجام موفقیتآمیز کار را ثبت میکند و پیوند میان نشانه و روال را تقویت میکند.
عادتها بهشدت پایدارند. در برخی موارد، افرادی که آسیب مغزی گسترده دیدهاند همچنان به عادتهای قدیمی خود پایبند میمانند. یوجین را در نظر بگیر، مردی با آسیب مغزی شدید ناشی از آنسفالیت. وقتی از او خواستند دری را که از اتاق نشیمن به آشپزخانه راه دارد نشان دهد، نتوانست. اما وقتی پرسیدند اگر گرسنه شود چه میکند، مستقیم به آشپزخانه رفت و شیشهی آجیل را از یکی از کابینتها برداشت.
یوجین توانست این کار را انجام دهد چون یادگیری و نگهداری عادتها در گانگلیونهای قاعدهای اتفاق میافتد، ساختاری عصبیِ کوچک که در اعماق مغز جای گرفته است. حتی اگر بقیهی مغز آسیب دیده باشد، گانگلیونهای قاعدهای میتوانند بهطور عادی کار کنند.
متأسفانه همین پایداری به این معناست که حتی اگر با موفقیت یک عادت بد مثل سیگار کشیدن را کنار بگذاری، همیشه در خطر بازگشت به آن قرار داری.
