
این بخش، فصل اول خلاصهی کتاب «رنسانس بعدی» نوشتهی زک کَس است.
رنسانس بین قرن چهاردهم و هفدهم اروپا را دگرگون کرد؛ هنرمندان پرسپکتیو را دوباره کشف کردند و فیلسوفان و دانشمندان مفروضاتِ رایج دربارهی جهان طبیعی را به چالش کشیدند. وقتی حدود سال ۱۴۴۰ ماشین چاپ اختراع شد، همهچیز سرعت گرفت. کتابها ارزان شدند و ایدهها سریعتر از هر زمان دیگری سفر کردند. دانشی که قرنها در دستنوشتهها حبس شده بود، ناگهان همهجا بود.
این دوره بهعنوان یک جهش بزرگ به یاد آورده میشود: نمونهای از اینکه جوامع انسانی خودشان را حول تواناییهای تازه از نو سازمان میدهند. مثل ماشین بخار در قرن هجدهم. ماشین بخار فقط کارخانهها را به حرکت درنیاورد؛ چشمانداز را هم تغییر داد و شیوهی زندگی و رفتوآمد مردم را دگرگون کرد. برق در اواخر قرن نوزدهم هم چنین بود. نور روز دیگر ساعات کار را محدود نمیکرد و ارتباط میان قارهها بهجای هفتهها، در چند ثانیه انجام میشد.
هر یک از این تحولات الگویی مشترک داشت. چیزی که تا آن زمان کمیاب یا گران بود، ناگهان فراوان و ارزان شد. اثرهای آن از خودِ فناوری فراتر رفت و به شیوهی ساختارگرفتن جوامع و نوع زندگیهایی که ممکن به نظر میرسید سرایت کرد.
هوش مصنوعی هم همین مسیر را میرود، اما با چیزی ناملموستر از بخار یا برق: پردازشِ شناختی. در بیشتر تاریخ بشر، تحلیلهای پیچیده به تخصصی کمیاب نیاز داشت؛ تخصصی که صاحبانش سالها آموزش دیده بودند و وقتشان گران بود. مسائلی که به کار ذهنیِ فشرده نیاز داشتند، اگر منابعش نبود، حلنشده میماندند.
این محدودیت بهسرعت در حال از بین رفتن است و اقتصاد این را بهروشنی نشان میدهد. اجرای یک مدل هوش مصنوعیِ پیشرفته تا چند ماه پیش حدود ۶۰ دلار به ازای هر یک میلیون واحد پردازش هزینه داشت. امروز همان کار نزدیک به ۴ دلار تمام میشود. چنین سقوطی در قیمت، در تاریخ معمولاً نشانهی اختلالهای بزرگ در راه است: صنایع خودشان را بازپیکربندی میکنند و پروژههایی که پیشتر ناممکن بودند، عادی میشوند.
نامی که برای این تحول به کار میرود «هوشِ بیکنتور» است، چون شباهتش به برق قابلتوجه است. امروزه بیشتر مردم به این فکر نمیکنند که برق چطور به خانهشان میرسد، چون هر وقت بخواهند جاری است. به همین ترتیب، کار شناختیای که زمانی یعنی استخدام مشاور یا صرف چند روز پژوهش، حالا میتواند در لحظه انجام شود. در کارهایی مثل تحلیل، تشخیص الگو، تهیهی پیشنویس اسناد و مدلسازی ریاضی، مسیر از خدماتِ تخصصی به سمت یک زیرساختِ همگانی است.
بشر حجم عظیمی از دانش را انباشته است. کتابخانهها، پایگاههای داده، مقالات علمی و آرشیوهای تاریخی همگی اطلاعاتی در خود دارند که هیچ انسانی در چندین عمر نمیتواند جذبش کند. اما اطلاعات با توانِ پردازش فرق دارد. مغز انسان فقط میتواند مقدار محدودی را در حافظهی کاری نگه دارد و توجهش پرت میشود. اشتباه هم میکند و خسته هم میشود. هوش مصنوعی این محدودیتهای زیستی را برمیدارد.
پیامدهای هوشِ بیکنتور جدی است. مسائلی که نسلها ذهن انسان را مشغول کردهاند شاید سرانجام حل شوند؛ مثل ذخیرهسازی انرژی پاک که برق تجدیدپذیر را در همهجا عملی کند، یا درمانهای پزشکیِ سفارشی که بر اساس ژنتیک هر فرد طراحی شوند. این چالشها تا امروز باقی ماندهاند چون متغیرهایشان بیش از آن است که ذهن انسان بهسادگی از پسشان برآید. در عصر هوشِ بیکنتور، توان تحلیلیِ لازم برای حل آنها ارزان و در دسترس است.
