
این بخش، فصل اول خلاصهی کتاب «حقیقتِ صادقانه دربارهی بیصداقتی» نوشتهی دن اریلی است.
در جامعهی امروز، دروغ، تقلب و فساد کم نیست. فکر میکنید فقط عدهی کمی «سیب گندیده» مسئول بیشترِ تقلبهای دنیا هستند، یا اینکه مسئله در واقع گستردهتر از این حرفهاست؟
متأسفانه پاسخ درست گزینهی دوم است: همهی ما تقلب میکنیم.
برای نمونه، فروشگاه هدیهای در یک مرکز هنری در واشنگتن دیسی را در نظر بگیرید که مثل یک «دکهی لیموناد» سنتی اداره میشد و بهجای صندوق پول از یک جعبهی نقدی ساده استفاده میکرد. با اینکه کسبوکار رونق داشت، هر سال ۱۵۰ هزار دلار از پولها گم میشد.
مؤسسه به دنبال دزد گشت و در نهایت کارمندی را که فکر میکرد دزد اصلی است پیدا کرد و اخراج کرد. باید همینجا ماجرا تمام میشد، اما پول همچنان گم میشد.
سرانجام مؤسسه تصمیم گرفت فروشگاه را با نظم بیشتری اداره کند و سیستمی برای موجودی کالا، لیست قیمتها و ثبت فروش راهاندازی کرد. این کار جواب داد: از آن پس دیگر پولی گم نشد.
پس واقعاً چه کسی همهی آن پول را دزدیده بود؟ معلوم شد که از ابتدا مشکل، یک دزد نبوده، بلکه تعداد زیادی داوطلبِ خوشنیت بودند که هرکدام فقط مقدار کمی پول برمیداشتند.
البته گاهی تقلب در مقیاسی بسیار بزرگتر رخ میدهد. شرکت انرون را در نظر بگیرید، یکی از بزرگترین شرکتهای آمریکا که موفقیت عظیمش را مدیون مجموعهای از ترفندهای حسابداریِ «خلاقانه» بود.
در واقع، کارمندان انرون در حال «دستکاری دفاتر مالی» یا دروغگفتن دربارهی درآمد و سودشان بودند و مشاوران، مؤسسات رتبهبندی و حتی هیئتمدیرهی خود شرکت هم چشمشان را روی این فریب بسته بودند.
هرچه دروغها در انرون بیشتر پخش شد، فریبکاری هم شدت گرفت. سرانجام وقتی حقیقت آشکار شد، شرکت فروپاشید.
اگر واقعاً فقط چند «سیب گندیده» مسئول بیشترِ تقلبهای دنیا بودند، حل این مسئله نسبتاً ساده میبود. اما همانطور که در ادامهی این خلاصه خواهیم دید، بخش عمدهی بیصداقتی در دنیا در واقع از انبوهی از اعمال نادرستِ ظریف و متفاوت تشکیل شده که هرکدام از ما بهطور مرتب انجامشان میدهیم.
