
این بخش، فصل اول خلاصهی کتاب «بازی خیال: راهنمایی برای نوشتن کتاب کودک» نوشتهی مک بارنت است.
مشکل خیلی از کتابهای کودک این است که را را نویسندهای بزرگسال نوشته که فکر میکند وظیفهاش یاد دادن خواندن به کودک است. اما کودکان دربارهی خواندن بیشتر از بزرگسالان میدانند.
درست است که ممکن است کودکی نداند حروف «س» و «ه» کنار هم چه صدایی میسازند، یا نداند قاعدههای املا چطور کار میکنند. اما اگر برای کودکی میخوانی یا برای او مینویسی و فکر میکنی تو تنها کسی هستی که میداند روی صفحه چه خبر است، بد اشتباه کردهای. امتحانش کن.
کنار کودکی بنشین و برایش بخوان. اگر بهقدر کافی ادامه دهی، میبینی واقعاً چه اتفاقی میافتد. کتاب دست توست، رمزگشایی واژهها با توست و صداها را تو درمیآوری. اما دیر یا زود کودک متوقفت میکند و به جزئیاتی در تصویر اشاره میکند که تو بیتوجه از کنارش گذشته بودی و لایهی تازهای از داستان را باز میکند. یا سؤالی میپرسد که درست به قلب شخصیتی میزند که فکر میکردی شناختهای. یا ساده و کوتاه، فلسفهی پنهانِ داستان را خلاصه میکند.
چون کودکی هنوز نمیتواند حروفِ «موز» را هجی کند، فرض میکنیم خواندن بلد نیست، و چون فرض میکنیم بلد نیست، کتابهای مقدماتی دستش میدهیم: واژههای ساده، داستانهای سادهتر و جملههایی مثل:
جین سگ را میبیند. سگ بزرگ است. سگ بزرگ میدود.
وقتی کودک با این کتابها ارتباط نمیگیرد، نتیجه میگیریم خواندن برایش زیادی سخت است. هیچوقت با یک بچهی پنجساله سروکار داشتهای؟ بالا رفتن از درختی سهمتری برای بچهی پنجساله سخت نیست. در رفتن از خوردن هر سبزیای، همیشه، سخت نیست. و «جین سگ را میبیند» قطعاً برایش سخت نیست. سخت نیست، کسلکننده است. برای بچهی پنجساله کسلکننده است و راستش برای خوانندهای در هر سنی.
پس وقتی برای کودکان مینویسی، یادت باشد برای چه کسانی مینویسی: آدمهایی که از هر جهت مهم، همین حالا هم خواندن بلدند. رمزگشایی بخش آسان ماجراست و خودش میآید. چیزی که به آنها بدهکاری دلیلی است برای خواستنِ رمزگشایی واژههای روی صفحه. ننویس «جین سگ را میبیند». چیزی بنویس که برایش از درخت بالا بروند.
