ویرگول(خبرنگار ۱۴۰۱) چالشهای مدیریت دولتی در ایران و پدیده «آسمانسوزی»؛ نگاهی به مدل آموزشی دکتر حجت بقایی
تهران/ نشریه الکترونیکی اخبار مدیریت – مدیریت دولتی در ایران، همواره با چالشهای فرآیندی، ساختاری و انسانی پیچیدهای روبرو بوده است. در حالی که بحثهای کلان بر محوریتِ تحول دیجیتال و اصلاحات ساختاری استوار است، یک چالشِ بنیادین و زیرپوستی در بدنه مدیریت دولتی وجود دارد که میتواند تمامی تلاشهای اصلاحی را بیاثر کند: «فرسایش سرمایههای انسانی بر اثر سوءمدیریتهای رفتاری و ساختاری».
در همین راستا، طرح آموزشی و مفهومی «آسمان را نسوزان، به اوج پرواز کن» که توسط حجت بقایی (مشاور تحقیقوتوسعه) تدوین شده است، دریچهای نو برای تحلیلِ آسیبهای مدیریت دولتی در ایران میگشاید.
یکی از چالشهای اصلی در ساختار مدیریت دولتی ایران، شکاف میان «مقام و تخصص» است. بقایی در تحلیلِ ریشههای طرح خود، به نکتهای کلیدی اشاره میکند که در متون کلاسیک مدیریت کمتر به آن پرداخته شده است: پدیده «آدمفروشی» و تخریبِ برندِ مدیران و کارشناسان توسط افراد ناچیز در سطوح عملیاتی.
او با اشاره به تجربیات خود از مدیریت دولتی در پایتخت و تجربۀ کارمندی در شهرستانها، معتقد است که در بسیاری از ساختارهای دولتی، شاهدِ پدیده «آسمانسوزی» هستیم؛ یعنی فرآیندی که در آن، پتانسیلها و خلاقیتهای نیروهای متخصص، در اثر فشارهای بازدارنده، رفتارهای ناهنجارِ سلسلهمراتبی و یا قرارگیریِ افرادِ فاقد صلاحیت در رأسِ تصمیمگیری، از بین میرود.
از منظر مدیریت دولتی، «آسمانسوزی» صرفاً یک اصطلاح استعارهای نیست، بلکه یک «هزینۀ پنهان» برای دولت است. زمانی که یک مدیرِ متخصص، به دلیل برخورد با ساختارهای مقاوم یا رفتارهای تخریبیِ زیردستان یا همتایان خود، از مسیر رشد خارج میشود، دولت نه تنها یک نیروی انسانی، بلکه یک «سرمایه فکری و تجربی» را از دست میدهد.
بقایی در این میان، فرآیندِ «زمین خوردنِ مدیرانِ بزرگ توسط افراد ناچیز» را یکی از بزرگترین تهدیدها برای پویاییِ سیستم دولتی میداند. او هشدار میدهد: «وقتی فردی بدون هیچ درک سیستمی و تخصص کافی، به دلیل روابط یا جایگاههای گذرا، در رأس یک سازمان قرار میگیرد، اولین اقدام او اغلب، سرکوبِ پروازِ دیگران برای حفظ جایگاه خود است. اینجاست که شاهد "پر سوزی" نیروهای توانمند هستیم.»
طرح «آسمان را نسوزان»، راهکار خود را در تغییر پارادایم از «مدیریتِ کنترل گر» به «مدیریتِ توانمندکننده» میبیند. برای اصلاح سیستم مدیریت دولتی، این مدل سه گام اساسی را پیشنهاد میدهد:
1.تثبیت امنیت روانی: ایجاد فضایی که در آن تخصص، ابزارِ قدرت نیست، بلکه ابزارِ خدمت و رشد است.
2.شناسایی و حذف عوامل تخریبگر: متمایز کردن میان «تخصصِ تایید شده» و «مقامهای صوری» که مانع از حرکت سیستم میشوند.
3.ترویج فرهنگِ «اوجگیریِ جمعی»: جایگزینی رقابتهای مخرب (تخریب دیگران برای خودنمایی) با مدلهای همکاری که در آن، پروازِ هر فرد، به ارتقای کلِ آسمان (سازمان) کمک میکند.
در خاتمه این گفتگو، بقایی به این نکته تاکید می کند که:
اگر مدیریت دولتی ایران بخواهد از حالت «بقاء» به حالت «تعالی» تغییر وضعیت دهد، باید با مسئلۀ «آسمانسوزی» روبرو شود. طرح حجت بقایی، فراتر از یک کارگاه آموزشی، در واقع یک «مانیفستِ اصلاحِ رفتاری» برای مدیران است تا یاد بگیرند چگونه به جای سوزاندنِ پرهای دیگران، فضایی برای پروازِ همگانی در آسمانِ مدیریت فراهم کنند.
./. /. /.
#کارگاه_آموزشی
#مدیریت_دولتی
#آسمان_را_نسوزان
#به_اوج_پرواز_کن
#مشاور_تحقیق_و_توسعه
#منابع_انسانی
#توسعه_فردی
#آسمان_سوزی