پرند؛ قطبِ استراتژیکِ لجستیکِ هوشمند؛ از هابِ صادراتِ هوایی تا تجمیعِ زنجیرۀ تأمین SMEها
ویرگول (خبرنگار ۱۴۰۱) اخبارحمل و نقل _ حجت بقایی|| در ادبیاتِ کلاسیکِ مدیریتِ زنجیرۀ تأمین (SCM)، حملونقل تنها یک «هزینه» یا «ابزارِ جابجایی» تلقی میشود؛ اما در عصرِ تحریم و تغییرِ ساختارِ اقتصادِ جهانی، حملونقل و لجستیک، به «استراتژیِ بقا» تبدیل شده است. ما در کشوری ایستادهایم که جغرافیایِ آن، همزمان هم یک فرصتِ بینظیر است و هم یک چالشِ لجستیکیِ سنگین. مسئلۀ اصلیِ ما در امروز، این نیست که «چگونه کالا را جابجا کنیم»، بلکه این است که «چگونه زنجیرۀ تأمین را در برابرِ شوکهایِ سیاسی و اقتصادی، مقاوم کنیم؟»
بسیاری از واحدهایِ صنعتی در ایران، هنوز بر پایۀ مدلهایِ قدیمیِ «تولیدِ انبوه و انبارداریِ حجیم» حرکت میکنند. این مدل در شرایطِ عادی کارآمد است، اما در دورانِ تحریم، تبدیل به یک «بندِ اقتصادی» میشود. وقتی مسیرهایِ بینالمللی محدود میشوند یا هزینهیهایِ حملونقلِ دریایی و هوایی نوسان میکند، انبارهایی که پر از کالایِ نیمهساخته هستند، نه دارایی، بلکه «سرمایۀ بلوکه شده» محسوب میشوند.
ما در تجربیاتِ خود در ستادِ مشاورین، به این نتیجه رسیدهایم که گذار از مدلِ «انبار محور» به مدلِ «جریان محور» تنها راهِ نجات است. این یعنی استفاده از ظرفیتهایِ مناطقِ ویژهای مانند «پیام» و محورهایِ استراتژیکِ پرند، برایِ ایجادِ «هابهایِ تجمیعی». ما نیازمندِ آن هستیم که کالاهایِ تولیدیِ صنایعِ کوچک را از حالتِ پراکنده خارج کرده و در قالبِ محمولههایِ استاندارد و آمادۀ صادرات، در مسیرهایِ هوایی و زمینیِ چابک قرار دهیم.
یکی از آسیبهایِ ساختاری در حملونقلِ داخلی، تمرکزِ بیش از حد بر قطبهایِ کلانشهری است. این تمرکز باعث شده تا ظرفیتهایِ تولیدی در مناطقِ محروم و دورافتاده (مانند نواحیِ جنوبغرب کشور)، به دلیلِ هزینهیهایِ بالایِ لجستیک و «مسئلۀ آخرین مایل»، از چرخه اقتصادِ ملی خارج شوند.
استراتژیِ پیشنهادی ما، «تولیدِ غیرمتمرکز» است. ما باید با ایجادِ شبکههایِ لجستیکِ خُرد، امکانِ اتصالِ تولیدکنندگانِ محلی به زنجیرۀ تأمینِ ملی و بینالمللی را فراهم کنیم. اگر بتوانیم هزینۀ حملونقلِ موادِ خام به مناطقِ تولیدی و سپس انتقالِ کالایِ ساختهشده به هابهایِ صادراتی را از طریقِ مدلهایِ «لجستیکِ اشتراکی» کاهش دهیم، تحریمها دیگر نه یک مانع، بلکه تنها یک «متغیرِ قابلِ مدیریت» خواهند بود.
در نهایت، باید دانست که در دنیایِ امروز، کیفیتِ کالایِ ایرانی تنها با «سرعتِ رسیدن به دستِ مشتری» و «قابلیتِ رهگیریِ زنجیره» تعریف میشود. برایِ صنایعی که در سایۀ تحریمها فعالیت میکنند، مدیریتِ صحیحِ حملونقل و انتخابِ صحیحِ مسیرهایِ لجستیکی، تنها راهِ تبدیلِ «هزینه» به «مزیتِ رقابتی» است.
ما به دنبالِ ساختنِ سیستمی هستیم که در آن، فرودگاهها و مناطقِ ویژه، تنها محلِ عبورِ کالا نباشند، بلکه «مراکزِ ارزشآفرینیِ لجستیکی» باشند؛ جایی که دانشِ فنی با سرعتِ حرکت، پیوند میخورد تا اقتصادِ ما از حالتِ «واکنشی» به حالتِ «پیشدستانه» تغییر یابد.
_حجت بقایی
مشاور تحقیق و توسعه | گزارشگر اقتصاد و صنعت