پارادایم «مدیر تحولگرا» در ایران: عبور از کلیشهها به سوی راهکارهای پایدار/تحلیلی بر دیدگاههای حجت بقایی، مشاور تحقیق و توسعه و عضو کلوپ مدیران
ویرگول(خبرنگار ۱۴۰۱) به نقل از گروه خبری، تحلیلی اقتصاددان شمال// در فضای اقتصادی و مدیریتی ایران که متأثر از چالشهای ساختاری، محدودیتهای منابع و ابهام در محیط کسبوکار است، مفهوم «مدیر تحولگرا» اغلب در پسِ غبار شعارهای سازمانی گم میشود. اما بازخوانی دیدگاههای فعالان حوزه مطالبهگری و توسعه، نشاندهنده یک چرخش گفتمانی است؛ چرخشی که تحول را نه در بخشنامههای کلان، بلکه در «بازتعریف نگاه به مسئله» جستجو میکند.
حجت بقایی، مشاور تحقیق و توسعه و عضو کلوپ مدیران، با نقد رویکردهای نمایشی به مقوله تحول، معتقد است مأموریت اصلی مدیر تحولگرا در ایران امروز، ایجاد پل ارتباطی میان سه سطح «فردی»، «سازمانی» و «کلان» است. از منظر او، گسست میان این سه سطح، اصلیترین عامل ابتر ماندن پروژههای اصلاحی در کشور است.
نقطه ثقل تحلیلهای بقایی، تقدم رفتار فردی بر اسناد بالادستی است. او بر این باور است که تحول در ایران نه با تدوین سند، که با اصلاح رفتارهای تکرارشونده آغاز میشود. در نگاهی انتقادی به پارادوکسهای مدیریتی، او اشاره میکند که مدیرانی که دم از شفافیت میزنند اما پاسخگو نیستند، یا کسانی که شعار کار تیمی سر میدهند اما در اتاقهای دربسته تصمیم میگیرند، در واقع خود بزرگترین مانع بر سر راه تحول هستند. پیام برای مدیران جوان روشن است: تحولگرایی یعنی حرکت بدون انتظار برای جلب موافقتهای بیسرانجام؛ یعنی تبدیل خود به «نمونهای از آنچه میخواهیم در سازمان ببینیم».
یکی از چالشهای اساسی سازمانهای ایرانی، میل به پروژههای پرهیاهوی زودگذر است. بقایی در تحلیل خود، «عدد مستند» را به عنوان سلاحی در برابر تحلیلهای ضعیف و شعارزدگی معرفی میکند. توصیه او به مدیران، کوچکسازی مقیاس تحول است؛ انتخاب حوزههای راهبردی کوچک و تبدیل آنها به «ویترین موفقیت».
در این مدل، تحول نه یک پروژه بزرگِ نمایشی، بلکه یک جریان پایدار مبتنی بر آمار و شایستهسالاری است که فرهنگ پرسشگری را جایگزین محافظهکاری میکند.
به اعتقاد وی، شاید یکی از دشوارترین بخشهای مدیریتی در ایران، حفظ انگیزه در مواجهه با ناکامیهای ساختاری باشد. در این گزارش تحلیلی، نگاه بقایی به «ناامیدی» زاویه دید متفاوتی را ارائه میدهد. او ناامیدی را نه یک ایستگاه توقف، بلکه «ایستگاه بازنگری» میداند. در قاموس او، ناامیدی مدیران نه از ندانستن مسیر، بلکه از انتظار برای مشاهده نتایج زودهنگام ناشی میشود. راهکار پیشنهادی او در این میانه، ساده اما کلیدی است: اجرای مستقیم ایدهها یا ارائه آنها به دیگران و بازگشت برای اصلاح مسیر؛ به عبارتی، ایده را نباید رها کرد، بلکه باید برای آن جایگزین و مسیر تازهای یافت.
در نهایت، آنچه از دیدگاههای مطرح شده استنباط میشود، این است که تحولگرایی در ایران، نه یک «دوی سرعت» برای رسیدن به نتایج آنی، بلکه یک «ماراتن» است. سنجش واقعیِ یک مدیر تحولگرا در این نگاه، نه در دوران تصدی او، بلکه در تواناییش برای «تربیت جانشین» و ایجاد نظامی است که پس از او نیز به مسیر خود ادامه دهد.
پیام پایانی برای جامعه مدیریتی کشور روشن است: مدیران تحولگرا در ایران کسانی هستند که ایدههای بزرگ را به «اقدامِ کوچکِ تکرارشونده» تبدیل میکنند؛ کسانی که در کیلومترهای خسته کننده ماراتن مدیریتی، قدم برنداشته و به جای انفعال، ایده را اصلاح میکنند. این استراتژیِ تابآوری و تحول، تنها راه عبور از بنبستهای مدیریتی در محیط متلاطم فعلی است./م.ا
./. /. /.