مهندسیِ «شأن»؛ بازخوانیِ فرهنگ مدیریتِ لوفتهانزا در آینۀ تجربیات یک کارآموز
نویسنده: دکتر حجت بقایی
فرهنگ توسعه// فرودگاه، برای بسیاری تنها یک گذرگاه است؛ فضایی میانِ مبدأ و مقصد. اما برای من، در سالهای ۱۳۷۵ تا ۱۳۷۹، فرودگاه یک «دانشگاهِ زنده» بود. آن سالها، دورهای از همکاریهای فصلی و پرشور در محیطهای هواپیمایی بود که در ذهن من، نه به عنوان یک کارِ صرف، که به عنوان یک «آستانۀ تحول» ثبت شد. در میانِ تمام آن تجربهها، همکاری با مجموعۀ «لوفتهانزا» بیش از آنکه یک فعالیت شغلی باشد، یک کلاسِ درسِ مدیریت و رفتارِ انسانی بود.
امروز که به آن روزها مینگرم، میبینم آنچه در آن محیط در جریان بود، تنها «فنی» یا «تکنیکی» نبود؛ آنجا، در تار و پودِ رفتارهای روزمره، یک «سیستمِ مدیریتی» جریان داشت که آموختنی بود.
✓ نظمی که از درون میجوشید، نه که تحمیل شود:
در آن سالها، اولین چیزی که در برخورد با فرهنگ لوفتهانزا مرا به عنوان یک کارآموز فنی خیره میکرد، تلاقیِ «نظمِ ظاهری» با «نظمِ رفتاری» بود. برای آنها، نظم فقط در آراستگیِ لباس یا اتوکشیده بودنِ یونیفرم نبود؛ نظم، یک سبکِ تفکر بود. هرچند من در آن زمان جوانی بودم در ابتدای راه، اما این «اقتدارِ آرام» در محیط کار، به من یاد داد که مدیریت، پیش از آنکه دستور دادن باشد، «ایجادِ چارچوب» است.
آنها به ما یاد میدادند که اگر میخواهی در مهندسی پرواز یا نگهداری هواپیما دقیق باشی، باید ابتدا «فردی منظم» باشی. این نظمِ چندلایه که از ظاهر شروع میشد و به دقتِ در کلام و عمل میرسید، به محیط کار چنان وقاری میبخشید که ناخودآگاه، احترامِ متقابل تولید میکرد.
✓ زمان؛ مقدسترین داراییِ یک مدیر:
اگر بخواهم مهمترین درسی را که از فرهنگِ حاکم بر مدیریتِ آنها آموختم در یک واژه خلاصه کنم، آن واژه «زمان» است. در فضای لوفتهانزا، زمان یک عددِ روی ساعت نبود؛ زمان، خطِ قرمز بود. این حساسیت به زمان، نه از روی اضطراب، که از روی درکِ عمیقِ آنها از «مسئولیت» ناشی میشد.
دقتِ وسواس گونه به زمان، به منِ کارآموز یاد داد که مدیریتِ منابع، بدونِ مدیریتِ زمان، یک شوخی است. هر ثانیه تأخیر در نگاه آنها، به معنای نادیده گرفتنِ ایمنی و امنیتِ مسافر بود. این نگاه، به من آموخت که مدیرِ موفق کسی است که به «بازه زمانی» به عنوان یک «حریم» نگاه کند. این درسِ بزرگِ مدیریتِ زمان، امروز یکی از ستونهای تصمیمگیریهای من در حوزه تحقیق و توسعه است.

✓ آموزش، به مثابۀ یک وظیفۀ همگانی:
یکی از جذابترین جنبههای همکاری با آنها، «فرهنگِ آموزشِ جاری» بود. آنها صرفاً دستور نمیدادند؛ بلکه «توضیح» میدادند. در هر کجا که نیاز بود، آموزش متوقف نمیشد. این همان چیزی است که بسیاری از سازمانهای امروزِ ما از آن غافلند: مدیریتِ مشارکتی.
در آن محیط، من به عنوان یک تکنسینِ تازهکار، هرگز احساسِ «سیاهیلشکر» نداشتم. آنها مرا به عنوان یک «سرمایۀ انسانی» میدیدند که باید صیقل بخورد. این رفتار باعث میشد که منِ کارآموز، با تمام وجود و با عشق کار کنم. وقتی مدیری به کارمندش احترام میگذارد و دانشش را بیدریغ به او منتقل میکند، کارمند نه فقط برای حقوق، بلکه برای «نامِ سازمان» و برای «ارزشِ کار» میجنگد.
✓ شکوهِ یادگیری و غرورِ حرفهای:
به یاد میآورم حس و حالی را که در آن دوران داشتم؛ ترکیبی از غرور و اشتیاقِ بینهایت. کارِ فنی، به خودیِ خود هیجانانگیز بود، اما وقتی با آن فرهنگِ مدیریتی گره خورد، به یک «تجربۀ تعالی» تبدیل شد. اینکه میدیدم اساتیدِ بزرگ، با آن دقت و احترام با یک کارآموز برخورد میکنند، به من این باور را میداد که: «من مهرۀ مهمی هستم». این دقیقاً همان کیمیای مدیریت است؛ تبدیلِ یک کارآموز به یک متخصصِ متعهد، تنها از طریقِ «احترام به تخصص».
✓ مدیریتِ امروز؛ درسهایی که کهنه نمیشوند:
مدیریتِ لوفتهانزا که من در دهۀ ۷۰ شمسی دیدم، الگویی بود که مرز نمیشناخت. آن مدل، امروز بیش از هر زمان دیگری در ایرانِ ما نیاز است. ما نیاز به مدیرانی داریم که:
در مرحلهۀ نخست_ نظم را نه به عنوان فشار، بلکه به عنوان «شأنِ کار» ترویج کنند.
دوم_ زمان را نه به عنوانِ یک متغیرِ قابلِ اتلاف، که به عنوان «سرمایۀ مقدس» بشناسند.
سوم_ آموزش را از بطنِ کار جدا ندانند و فرهنگِ یادگیریِ مستمر را در سازمان خود نهادینه کنند.
امروز، با کولهباری از تجربیات در حوزه های فنی رسانه و مشاوره و تحقیق و توسعه، هنوز آن درسهای کوتاه اما عمیق در گوشم طنینانداز است. مدیریتِ موفق، پیچیده نیست؛ مدیریت، هنرِ «ارزش قائل شدن» برای تخصص و زمان است. یاد گرفتن از آن اساتید، بهترین سرمایهگذاری بود که در جوانی کردم؛ سرمایهای که سودِ آن، نه در حسابهای بانکی، که در عمقِ نگاهِ حرفهایِ امروزِ من به صنعت و مدیریت مستتر است.
این مطلب بازتابی است از دهۀ طلاییِ یادگیری؛ زمانی که پرواز، نه فقط برای هواپیماها، که برای اندیشۀ یک کارآموز نیز آغاز شد.
./. ./. ./.