از مجموعه گذشته، موتور محرک آینده / قالیچه پرنده افسانه نیست؛ ایرانیان قالیچه پرنده داشتند.
ویرگول علمی _ ادبیات توسعه|| تاریخ یک ملت، صرفاً مجموعهای از خاطرات گذشته نیست؛ بلکه نقشهای دقیق از منابع، تواناییها و اشتباهاتی است که میتواند مسیر توسعه و پیشرفت امروز را روشن سازد. برای کشورهایی با تمدنهای کهن، مانند ایران، گذشتهای سرشار از نوآوری و دستاوردهای علمی و فنی، میتواند به قویترین موتور محرک برای انگیزش نسل جوان و بازیابی جایگاه جهانی تبدیل شود. نادیده گرفتن این میراث، به معنای انکار پتانسیل ذاتی ملت است.
زمانی که یک ملت به یاد میآورد که در اوج تاریخ، در علوم، معماری، یا حتی تکنولوژیهای پیشرفته زمان خود سرآمد بوده است، خودباوری ملی تقویت میشود. این خودباوری، سنگ بنای هر جهش توسعهای است. توسعه صرفاً واردات تکنولوژی نیست؛ توسعه ریشه در خلاقیت بومی دارد؛ و این خلاقیتها اغلب در دل تاریخ نهفتهاند. برای پیشرفت در حوزههایی مانند هوافضا یا نساجی پیشرفته امروز، یادآوری اینکه روزگاری ایرانیان بر مرزهای دانش زمان خود مسلط بودهاند، یک ضرورت انگیزشی است.
رمزگشایی از تکنولوژی گمشده؛ هنر “ایکات” و قالیچه پرواز
در گفتگو با دکتر حجت بقایی، مشاور تحقیق و توسعه (تحلیل فنی-تاریخی):
در این بخش، دکتر حجت بقایی، مشاور تحقیق و توسعه، بر روی یکی از عجیب ترین و شگفتانگیزترین ادعاهای تاریخ ایران تمرکز میکند: قابلیت پرواز که در افسانهها با عنوان “قالیچه پرنده” مطرح شده است. دکتر بقایی معتقد است که این افسانهها ریشه در دانش فنی واقعی، به نام هنر “ایکات”، داشتهاند.
ایکات؛ فراتر از یک هنر نساجی بوده است؛ دکتر بقایی توضیح میدهد که “ایکات” (Ikat) در معنای فنی خود، صرفاً روش رنگرزی الیاف قبل از بافت نبوده، بلکه یک تکنیک مهندسی پارچه بوده است که منجر به ایجاد ساختارهای منحصربه فردی میشده است.
«آنچه ما امروزه به عنوان پارچه ایکات میشناسیم، تنها یک روی سکه است. اجداد ما از این تکنیک برای ایجاد ساختارهای هندسی با دقت میکروسکوپی در تار و پود استفاده میکردند. این پارچهها، خواه از جنس پشم مرغوب یا ابریشم خالص، صرفاً جنبه تزئینی نداشتند. طراحیهای آنها که به صورت چهارگوش، لوزی یا حتی سهگوش انجام میگرفت، برای ایجاد یک شبکه استحکامیافته و در عین حال سبک، طراحی شده بود.»
دکتر بقایی اشاره میکند که دقت در بافتهای پیشرفته، به حدی بوده است که میتوانستند نسبت استحکام به وزن (Strength-to-Weight Ratio) بالایی در پارچههای خود ایجاد کنند، که این ویژگی برای هر ساختار سبک و مقاوم، حیاتی است.
پرسش کلیدی این است که چگونه این پارچهها به پرواز منجر میشدند؟ دکتر بقایی بر این باور است که این ساختارها، پوشش یا بدنه اصلی یک وسیله پرنده را تشکیل میدادهاند که شاید از طریق مکانیزمهای دیگری (احتمالاً بر اساس دانش آیرودینامیک آن دوره) به پرواز درمیآمدند.
بهترین شواهد ملموس ما از این تکنولوژی در قلعه بابک دیده میشود. آخرین نمونههای باقیمانده از این پارچهها در این قلعه تاریخی، نشاندهنده استفاده استراتژیک از آنها بود.
در ایران افرادی بودند که به آنها ایکات سوار می گفتند، این افراد تجربه پرواز با این بافته های را داشته و به دیگران نیز می آموختند، در قلعه بابک اینها با ایکات از بالای دیوارها و برجهای قلعه بر سر دشمنان پرواز می کردند و از آسمان به آنها حمله می کردند، که پس از کشته شدن بابک خرمدین و تسلیم قلعه، اعراب تمامی ایکات سواران و حتی کسانی که در صنعت ایکات فعال بودند را به دلیل اینکه اعتقاد داشتند انسان بر زمین راه می رود و این شیطان است که در آسمان راه می رود، کشتند و سوزاندند و آثار آن افتخار ایرانی در تاریخ کمرنگ شد. به طوری که فقط در قصه های مادربزرگها نسل به نسل چرخید و ما گمان می کنیم افسانه است.
این پارچههای ایکات، علاوه بر وسایلی برای پرواز، به دلیل استحکام کششی و سبکی بینظیرشان، به عنوان پوششهای مقاوم در برابر حملات و همچنین محافظ برای سازههای حساس قلعه به کار میرفتند و یکی از دلایل اصلی نفوذناپذیری این قلعه در برابر محاصرههای طولانیمدت بودهاند. ایکات در اینجا نه یک فرش، بلکه یک ماده کامپوزیتی پیشرفته برای دفاع بود.
تحلیل دکتر بقایی حاکی از آن است که دانش فنی پشت “قالیچه” صرفاً مربوط به بافندگی نبوده، بلکه ترکیبی از علم مواد (Material Science) و هندسه پیشرفته برای دستیابی به مقاومت ساختاری بالا در برابر تنشها بوده است.
به گزارش خبرنگار ما؛ تاریخ ما مملو از نمونههایی است که نشان میدهد ایرانیان در طول اعصار، مرزهای علم و هنر را جابجا کردهاند. بازگشت به این دانشهای فراموششده، با کمک فناوریهای امروز، میتواند کلید توسعه پایدار باشد و ثابت کند که “قالیچه پرنده” نه یک آرزوی دستنیافتنی، بلکه میراثی است که تنها نیاز به بازیابی و درک عمیقتر دارد.