ویرگول
ورودثبت نام
مجید بیک وردی
مجید بیک وردیدانشجوی دکتری مهندسی صنایع
مجید بیک وردی
مجید بیک وردی
خواندن ۶ دقیقه·۶ سال پیش

امیدی برای فرادیی بهتر یا هیاهویی بر سر هیچ

بودجه عالی ترین سطح گفتگو میان دولت و مردم
بودجه عالی ترین سطح گفتگو میان دولت و مردم

از اواخر سال 1398 موضـوع بودجـه‏ ریـزی مشـارکتی در ایران مورد توجـه شـورای شهر و برخی از شهرداری ‏های تهران به عنوان رویکردی برای توسعه مشارکت مردم در تدوین بودجه شهرداری‏ ها قرار گرفته است. بـا عنـایـت به اینکــه بـراســاس تجربیـات دنیـا، بــودجـه ریـزی مشارکتـی می تـواند بــه راهکـاری موثـر بـرای مشـارکـت واقعـی شهرونـدان در ایجـاد تغییـرات اجتمـاعی تبـدیل شـود و یا درحـد جنجـال و هیـایویی تـازه بـر سر هیـچ بـاقی بماند. قصد دارم در این پست با شما درخصوص اصول اساسی بودجه ریزی مشارکتـی مبتنـی بر تجـربیات موفق سایر کشورها در این زمینه صحبت کنم.

بودجه عالی ‏ترین سطح گفتـگو میـان دولـت و مـردم است و لـذا بـرای تـوسعه دمـوکراسی در دنیـا تاکنون چهـار پارادایـم بـرای مشـارکت مردم در بودجه ‏ریزی ارائه شده است. بودجه ریزی مشارکتی جزء مدل‏ های ارائه شده در سومین مرحله توسعه دموکـراسی، یعنـی دمـوکراسی مشـارکتی، پـس از دمـوکراسی مستقیــم و دمـوکراسی نمایندگی است که از سال 1989 از شهر پورتو آلگره برزیل شروع شد و در مدت سه دهه اخیر در سراسر دنیا توسعه یافته است. سرعت گسترش بودجه ریزی مشارکتی در دنیا به گونـه‏ ای بود که تنـها تا سال 2014 ایـن رویکرد در بیش از 1500 شهرداری در آمریکا، اروپا و آسیا پیاده سازی گردید.

در برخی از کشورها بودجه ریزی مشارکتی نمایانگر جدایی قابل توجه از رویه‌های حاکمیت انحصاری بوده است و از این رو سبب تقویت دموکراسی، بهبود رفاه اجتماعی، ارتقاء شفافیـت عمـومی و مبـارزه با فسـاد شده است. در این کشورها، بودجه ریزی مشارکتی به فرصتی برای نوسازی اساسی اجتماعی و سیاسی تبدیل شده است که به دولـت‌ها و رژیـم‌هـای حاکــم کمـک کرده تا رونــد رسیـدگی به مشـکلات اساسـی مشروعیـت را آغـاز کنند. بـرای سایـریـن، بــودجــه‌ریزی مشارکتــی یک تمریــن مشــارکتی محــدود بـــوده که بـه دولت‏ های محلی اجازه داده تا با فعالان جامعه مدنی همکاری کنند. از این دیدگاه، بودجه ‌ریزی مشارکتــی نوعــی جنجال و هیاهــوی زیــاد بر سر هیچ است چرا که مقامات دولتی به شرکت کنندگان اجــازه می‌دهند تا تنـها درباره موضوعاتی که با برنامه دولت مطابقت دارد‌، مشورت کرده و تصمیم بگیرند.

در طول ســه دهــه اخیــر انــواع مختلفــی از بـودجـه ‏ریـزی مشارکتی در کشورهای مختلف دنیا شکل گرفته است. اگرچه جزئیات پیاده سازی دقیق برنامه‏ های بودجه ‏ریزی مشارکتی با یکدیگر متفاوت است، اما ایــن فراینــد در سطح کلان از پنج مرحله تشکیل شده است که در پست‏ های بعدی آنها را بیان خواهم کرد. در اینجا قصد دارم به موضوعی بنیادی‏ تر از فرایندها و سازوکارهای اجرایی بودجه ریزی مشارکتی بپردازم که همان اصــول اسـاسی بودجه ‏ریزی مشارکتی است. در واقع نحوه تعامل میان این اصول است که مشخص می‏ کند آیا بــودجــه ریــزی مشارکتی صرفا رویکردی در حد آگاهی بخشی و مشورت است و یا اینکه رویکردی برای افزایش اختیارات مردم و مشارکت واقعی آنها در بودجه ‏ریزی است. این چهار اصل عبارتنـــد از صــدا، رأی، نظارت و عدالت اجتماعی.

- صدا در بسیاری از برنامه‏ های مشارکتی رایج است و بدین معنی است که شهروندان حق بیان نظرات خود را در جلسات عمومی دارند.

- رأی گیری که بیشتـر مختــص بـودجـه ‏ریـزی مشارکتــی است، بــدین معنـی است که به طور مشخص مشارکت کنندگان پروژه‏ هایی را که قرار است با بودجه عمومی اجراء شود انتخاب می‏ کنند. برنامــه ‏های بــودجــه ‏ریــزی مشارکتی مرحله جدیدی از تصمیم ‏گیری‏ های دموکراتیک را آغاز می ‏کند زیرا با اجرای این برنامه ‏ها شهروندان، در محیــط‏ های شهــری بزرگ، صــدا و حق رأی درخصوص خط‏ مشی ‏های جاری خواهنــد داشت. بــا ایــن وجــود، برخی از برنامه‏ های بودجه ‏ریزی مشارکتی نقش رویه‏ های رأی گیری را به دستاوردهای مستقیم بحث و گفتگو بین شهروندان فعّال و رهبران سیاسی تقلیل می ‏دهند.

- برنامه‏ های بودجه ریزی مشارکتی شامل مکانیزم ‏های نظارتی اساسی می‏ باشد که به شهروندان اجازه می‏دهد بـه دقّت نحوه تخصیص منابــع توسط دولت را رصد کنند. ایــن موضــوع مشابه سایر برنامه ‏های مشارکتی است، امّا چیزی که آن را قدرتمندتر می‏ سازد این است که شهرونــدان روند پیاده ‏سازی پروژه ‏های عمــومی و خدمــات اجتماعی را که خودشان انتخاب کرده ‏اند، پایش می ‏کنند.

- آخرین اصل اساسی بودجه‏ ریزی مشارکتی، یعنی عدالت اجتماعی، ریشه در این ایــده دارد که منابــع عمــومی باید به جوامعی که در گذشته کمتر برخــوردار بــوده ‏اند و یا سیاست ‏هایی که نگرانی‏ های خاصــی دربـاره فقـرا و آسیب ‏پذیری سیاسی دارند و در گذشته مورد غفلت قرار گرفتـه ‏اند، تخصیــص یابد. مجموعــه قوانیـن یا فرمــول ویژه‏ ای برای تعیین نحوه تخصیـص منابــع توسط برنامــه ‏های بودجــه‏ ریــزی مشارکتی وجود ندارد. علاوه برایـن، عدالت اجتمــاعی بــه طور خاص هدفـی بــرای بودجــه ‏ریــزی مشــارکتی به عنــوان نوعـی از دمــوکراسی مشارکتــی محسوب می ‏شود که در دیگر انواع رویکردهای گسترش یافته در اروپای غربی و آمریکای شمالــی به صــراحــت بیان نشده است.

لذا در صورتی که مقامات دولتی ایران به دنبال پیاده سازی موثر بودجه ریزی مشارکتــی هستند باید در تحلیــل برنامه‏ های بودجه ریزی مشارکتــی دنیــا که هــر روز هــم به تعــداد آنها افــزوده می ‏شــود، چهــار اصــل اساســی فوق الذکر را اساس کار قرار دهند و قوانین و فرایندهای بودجه ‏ریزی مشارکتی را به گونه ‏ای در ایــران تدویـن و پیاده سازی کنند که اصول اساسی بودجه‏ ریزی مشارکتی رعایت شود، تنها در ایــن صورت است که می ‏توان به فردایــی بهتــر و ترمیــم روابــط شهرونــدان و دولت امیــدوار بود، در غیــراینصورت یعنــی اگر مــردم حــق پیشنهــاد پــروژه‏ ها و خدمات اجتماعی موردنیاز خود را نداشته باشند یا نظرات آنــها در انتخــاب پــروژه های نهــایی صــرفاً جنبه مشورتی داشته باشد و یا اطلاعات کافی و مکانیزم‏ های نظارتی کارآمد برای پایش نحوه تخصیص بودجــه به پروژه‏ ها برای شهروندان فراهم نشود و یا این رویــکرد به تسخیر طبــقه مرفــه درآیــد و فقــرا و جــوامع کمتــر برخوردار از آن بی ‏بهره بمانند، بودجه ریزی مشارکتی جنجال و هیاهویی زیاد بر سر هیچ خواهد بود.

بودجهشهرداریحکمرانیدموکراسی
۲
۱
مجید بیک وردی
مجید بیک وردی
دانشجوی دکتری مهندسی صنایع
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید