هوش مصنوعی و ابزار داخلی امروز به یکی از مهمترین مهارتهای کاری تبدیل شده است، چون پژوهش تازه شرکت ریموت که در ۳ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شد نشان میدهد سازمانها سریعتر از آنکه برای ابزارهای خودشان راهبرد داشته باشند، در حال ساختن آنها هستند. بر اساس این پژوهش که در ژوئن ۲۰۲۶ با مصاحبه با ۳۲۵۰ مدیر کسبوکار و منابع انسانی در هشت کشور انجام شده است، ۹۱ درصد سازمانها در ۱۲ ماه گذشته بهجای خرید نرمافزار آماده، ابزار داخلی، خودکارسازی یا جریان کاری ساختهاند. پیام اصلی این خبر برای یادگیرندگان روشن است: ساختن یک ابزار کوچک و مفید دیگر یک کار جنبی نیست و باید آن را با نظم، مالکیت مشخص و توجه به داده و انطباق با مقررات یاد گرفت.
پژوهش ریموت تفاوت میان ساختن و راهبرد داشتن را بهخوبی نشان میدهد. در استرالیا ۹۷ درصد و در سنگاپور ۹۶ درصد سازمانها ابزار داخلی ساختهاند و هلند با ۷۴ درصد پایینترین رقم را دارد. اما فقط ۴۶ درصد سازمانها میگویند ساختن ابزارهای خودشان یک راهبرد آگاهانه است و ۴۶ درصد دیگر میگویند بهصورت موردی و هرگاه مشکلی پیش آمده باشد، ابزار ساختهاند. همچنین ۹۰ درصد سازمانها میخواهند در دو سال آینده بیشتر به ابزارهای ساخته خودشان تکیه کنند؛ یعنی موج ساختن ادامه دارد، اما بخش بزرگی از آن هنوز بدون نقشه روشن پیش میرود.
وقتی هر تیم برای خودش ابزاری میسازد، مشکل از همان جایی شروع میشود که ابزارها داده و کنترل مشترک ندارند. پژوهش ریموت هشدار میدهد که بدون مالک مشخص، این ابزارها میتوانند به خطا و خلأ انطباق با مقررات منجر شوند، بهویژه وقتی بر تصمیمهای حساس یا جریانهای مالی اثر میگذارند. ۳۳ درصد پاسخدهندگان نگرانی درباره انطباق با مقررات را مانعی برای گرفتن ارزش بیشتر از هوش مصنوعی دانستهاند و ۳۰ درصد میگویند دادهها، فرایندها یا سامانههای دانشی آنها برای هوش مصنوعی آماده نیست. این نکته برای یادگیری بسیار مهم است، چون مهارت ساختن ابزار فقط نوشتن یک پرامپت خوب یا اتصال به یک مدل نیست و شامل این پرسشها میشود که داده از کجا میآید، چه کسی مسئول نتیجه است، چه دادهای نباید وارد ابزار شود و در صورت خطا چه کسی باید آن را اصلاح کند. درس عملی این بخش ساده است: ابزار خوب ابزاری است که از روز اول مالک، مرز داده و مسیر بازبینی انسانی داشته باشد.
اگر میخواهید آموزش ساختن ابزار داخلی هوش مصنوعی را به مهارت تبدیل کنید، این مسیر پنج مرحلهای را دنبال کنید.
گام اول، یک مسئله کوچک و قابلاندازهگیری را انتخاب کنید. بهجای ساختن یک سامانه بزرگ، یک کار تکراری را پیدا کنید که ورودی و خروجی آن روشن است، مانند دستهبندی درخواستها یا آمادهکردن پیشنویس پاسخهای پرتکرار. موفقیت را هم از پیش تعریف کنید، برای نمونه اینکه زمان انجام کار چقدر کم شود.
گام دوم، جریان کار را پیش از ابزار طراحی کنید. مراحل کار را بنویسید و مشخص کنید در هر مرحله چه دادهای وارد میشود، مدل چه کاری انجام میدهد، خروجی چه قالبی دارد و چه کسی آن را تأیید میکند. این نقشه ساده همان چیزی است که ساختن موردی را به یک راهبرد کوچک تبدیل میکند.
گام سوم، یک نمونه کوچک بسازید و با داده واقعی آزمایش کنید. ابزار را فقط با چند مثال ایدهآل آزمایش نکنید و نمونههای دشوار و ناقص را هم وارد کنید. نتیجهها را با پاسخ درست مقایسه کنید تا بدانید مشکل از داده است، از دستور است یا از محدودیت مدل.
گام چهارم، مرزهای داده و بازبینی انسانی را یاد بگیرید. داده شخصی و حساس را وارد ابزارهای بدون کنترل نکنید، برای تصمیمهای مهم یک مرحله تأیید انسانی بگذارید و موارد با اطمینان پایین را به انسان ارجاع دهید. یک دفترچه ساده برای ابزار نگه دارید که در آن هدف، مالک، منابع داده و محدودیتها نوشته شده باشد.
گام پنجم، ابزار را در مقیاس کوچک در کار واقعی به کار بگیرید و سپس گسترش دهید. یک تیم کوچک با آن کار کند، بازخوردها را ثبت کنید و فقط وقتی نتیجه در چند هفته پایدار بود، دامنه استفاده را بیشتر کنید. این نظم، همان تفاوت میان یک آزمایش جالب و یک ابزار قابلاعتماد است.
ساختن ابزار داخلی در کار روزمره به سه شکل ساده دیده میشود. در کارهای اداری، یک ابزار میتواند درخواستها را دستهبندی کند و پیشنویس پاسخ را برای تأیید انسان آماده کند. در کارهای تحلیلی، ابزار میتواند جدولها را خلاصه کند و تغییرهای مهم را نشان دهد، بیآنکه تصمیم نهایی را بهجای انسان بگیرد. در کارهای تیمی، یک جریان کاری مشترک میتواند کارهای تکراری میان تیمها را یکدست کند و از ساختن چند ابزار موازی برای یک کار جلوگیری کند. در همه این حالتها، ارزش اصلی ابزار در این است که نتیجه آن قابلتکرار و قابلبررسی باشد و مستندسازی و مالکیت، بخشی از خود مهارت است.
پژوهش ریموت نشان میدهد که آینده کار با هوش مصنوعی به سمت ساختن بیشتر پیش میرود، اما برنده این موج کسی نیست که ابزار بیشتری بسازد، بلکه کسی است که ابزارهای کمتری ولی با راهبرد روشنتر بسازد. برای یادگیرندگان، این یعنی سه مهارت کنار هم ارزش پیدا میکند: فهم مسئله کاری، طراحی جریان کار و توجه به داده و انطباق با مقررات. کسی که این سه مهارت را با هم تمرین کند، میتواند از یک کاربر ابزارهای آماده به کسی تبدیل شود که ابزارهای مفید و امن برای تیم خودش میسازد.
بهزاد حسین عباسی، بنیانگذار اپراتوری هوش مصنوعی و اپراتوری ابرهوش