طی ویرگولگردیهای اخیرم به پستی برخورد کردم که خیلی عجیب بود. با استناد به حرف یووال نوح هراری گفته است که ایدههای ملیگرایانه برای آینده بشر جواب نمیدهد و تا الان هم باعث مشکلات زیادی در سطح جهان شده است. و بعد طی یک حرکت انقلابی اینطور تصمیم گرفته شود که برای خواندن سرود ملی ایران نباید همراهی کرد.
نظریات هراری هر حسن و عیب و نقدی که داشته باشد، لااقل در این یک مورد قابل استناد نیست. یعنی یک استاد دانشگاه در کشوری که اساسا جعلی است (یا بر اساس fiction یا داستانهای عهد عتیق بنا شده)، و البته بر اساس تعرض به یک ملیت دیگر. که لابد منظور او از ملیت همه ملتها به جز ملت یهود بوده است. و این موضوع پیش از هر چیز مرا یاد داستانی انداخت. یکبار گروهی تصمیم میگیرند خاطرات لواطکاری دوران کودکی خود را تعریف کنند. منتهی این افراد شرط میکنند که همه باید خالی ببندند و دروغ بگویند. الا یک نفر که از این سیاهبازی اطلاع نداشته است. و او هم بعد از اینکه اعترافات صادقانه ! دیگران را میشنود، یکدفعه رگ صداقتش گل میکند و همه خاطرات خوب کودکی خود را با آب و تاب برای آنها تعریف میکند.
یا این داستان جالب از کلیله و دمنه که میگوید گرگی و شغالی و زاغی بودند که از تهمانده غذای شیر میخوردند. و یک شتر هم آنجا بود که شیر کاری به او نداشت. تا اینکه روزی شیر در نبرد با یک فیل زخمی میشود و دیگر نمیتواند شکار کند. گرگ و زاغ و شغال که گرسنه مانده بودند، نقشه میکشند تا همگی همراه شتر به نزد شیر بروند و هر کدام از آنها خود را به عنوان طعمه به شیر پیشنهاد بدهد. و دیگران همکاری کنند و بهانه بیاورند که مثلا گوشت زاغ شکم را سیر نمیکند، یا گوشت شغال بو میدهد، یا گوشت گرگ تلخ است. پس همگی به نزد شیر میروند و تعارفات دروغین خود را تحویل شیر میدهند. تا اینکه نوبت به شتر میرسد که دیگر حسابی جوگیر شده بود و رگ مرام و معرفتش (و حتی انساندوستیاش یا جهان وطنیاش) گل کرده بود. و چون تعارف خود را به شیر میکند، دیگران یکصدا میگویند راست میگویی، چه فکر خوبی. و به او حمله میبرند.
در مثنوی هم یک داستان جالب آمده است که یک صوفی به خانقاهی میرسد و خر خود را به آخور میبندد:
صوفیی در خانقاه از ره رسید / مرکب خود برد و در آخور کشید
صوفیان دیگر که فقیر بودند آن خر را همانجا میدزدند و میفروشند و سوروساتی با پول آن ترتیب میدهند:
هم در آن دم آن خرک بفروختند / لوت آوردند و شمع افروختند
و البته فرد خرباخته را هم حسابی تحویل میگیرند (از نوع همان تحویل گرفتنهای نهادهای بینالمللی و حقوق بشری):
صوفیانش یک بیک بنواختند / نرد خدمتهای خوش میباختند
و بعد از صرف غذا پارتی میگیرند و شروع به رقص و پایکوبی میکنند. و مطرب هم برایشان این شعر را به آواز میخواند:
خر برفت و خر برفت آغاز کرد / زین حرارت جمله را انباز کرد
و صوفی بدبخت هم به تقلید از دیگران همین شعر را حتی پرحرارتتر از دیگران تا صبح تکرار میکند. صبح که میشود همه خداحافظی میکنند و صوفی بار و بنه خود را برمیدارد و به سراغ آخور میرود تا از آنجا عزیمت کند و به همراهان خود برسد. اما در آخور خر را پیدا نمیکند. سراغ خر را از خادم خانقاه میگیرد. خادم میگوید صوفیان دیشب به من حمله کردند و من از ترس جانم مقاومت نکردم و خر را ربودند. مرد میگوید چرا به من اطلاع ندادی. و خادم میگوید به خدا چند بار آمدم تا خبرت کنم اما دیدم خودت داری آواز «خر برفت» را با اشتیاقتر از همه میخوانی. پس گمان بردم که خودت از ماجرا اطلاع داری و راضی هستی. و صوفی در آخر میگوید:
گفت آن را جمله میگفتند خوش / مر مرا هم ذوق آمد گفتنش
مر مرا تقلیدشان بر باد داد / که دو صد لعنت بر آن تقلید باد