ویرگول
ورودثبت نام
بهنام
بهناممطالب پیرامون هویت ایرانی
بهنام
بهنام
خواندن ۳ دقیقه·۴ سال پیش

معنویت گرایی و اسلام گریزی

یک تصور اشتباه این است که چهره‌های فرهنگی کشور مانند مولانا، سعدی، و حافظ جدای از اسلام تصور شوند و اینطور گفته شود که چون مردم به دنبال منبعی برای تامین معنویت هستند و از اسلام گریزانند به آثار ادبا گرایش می‌یابند مانند تصویر بالا که توسط یک احمق اجرا شده و توسط احمقی دیگر توییت شده و مجسمه‌ی حافظ و سعدی را به عنوان دو آخوند مورد هتک حرمت قرار داده، و یا تصویر پایین.

در مورد مولانا که مشخصا حجم گسترده‌ی برداشت‌های او به خصوص در کتاب مثنوی از قرآن و حدیث غیر قابل انکار است. سعدی نیز اگرچه به طور مستقیم کمتر به آیات و احادیث ارجاع داده اما در معنا، در بسیاری از موارد یک حدیث یا آیه مرتبط با حکمت سعدی می‌توان پیدا کرد و این فقط تصور کسانی است که با متون اسلامی آشنا نیستند که این طور خیال می‌کنند که با متنی غیراسلامی روبرو هستند.

خیلی جاها یک عبارت یا شعر عاشقانه در اصل متنی دینی است که در پاره‌ای موارد خود سعدی به صراحت آن آیه یا حدیث را بیان می‌کند و آن موقع آدم متوجه اصل و مرجع این عبارت عاشقانه می‌شود که بر اساس سابقه‌ی ذهنی خواننده، خیلی بعید است در نگاه اول متوجه این ارجاعات شود مثل:

به قول دشمن پیمان دوست بشکستی / ببین که از که بریدی و با که پیوستی

که به گفته‌ی شاعر در معنی آیه‌ی «اَلَم اَعهَد اِلَیکُم یا بَنی آدَمَ اَن لاتَعبُدوا الشَّیطانَ؟» آمده است و یا این یکی:

دوست نزدیکتر از من به من است / وینت مشکل که من از وی دورم
چه کنم با که توان گفت که او / در کنار من و من مهجورم

که به گفته‌ی خود سعدی، در معنی آیه‌ی «و نَحن اَقرَبُ الیه مِنْ حَبل الورید» آورده شده است.

و یا این یکی که ترجمه‌ی حکمتی با همین معنی از امام علی است:

زبان در دهان ای خردمند چیست / کلید در گنج صاحب هنر
چو در بسته باشد چه داند کسی / که جوهر فروش است یا پیله ور

و موارد بسیار دیگر که نیازمند پژوهش گسترده است.

در مورد شغل، کار سعدی که در مدرسه‌ی دینی نظامیه‌ی بغداد تحصیل کرده بود موعظه و ارشاد مردم بوده و حافظ نیز یک شغل دیوانی داشته و یک کار فرهنگی مثل انشا و کتابت کتاب‌های ادبی و دینی را بر عهده داشته که طبیعتا نیازمند تسلط به این موضوعات بوده.

با اینحال در مورد حافظ به دلیل روحیات خاصی که داشته و اینکه بیشتر سر و کارش با کتاب و کتابخانه بوده و برخلاف سعدی و مولانا با مردم ارتباط مستقیمی نداشته، و احتمالا به دلیل شرایط سیاسی آن روزگار، زبان طنز رندانه، رمزگونه و دوپهلوی حافظ موجب شده است تا عده‌ای تصور کنند او به دین زرتشت یا ادیان کهن ایران گرایش داشته و او را در نقطه‌ی مقابل اسلام قرار دهند اما قطعا حجم بالای ارجاعات غیر مستقیم حافظ به قرآن و حدیث این امکان را تضعیف می‌کند:

حافظ اگر قدم زنی در ره (هم معنا با تشیع) خاندان (اهل بیت) به صدق / بدرقه‌ی رهت شود همت شحنه‌ی نجف (امام علی)





اسلامایرانادبیات فارسیسعدیحافظ
۵۳
۱۹
بهنام
بهنام
مطالب پیرامون هویت ایرانی
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید