در فارسی میگوییند بین بفرما و بنشین و بتمرگ فرق هست و هر کدام با آنکه یک چیز را بیان میکنند اما در موقعیت خاصی کاربرد دارند. برادر و داداش و اخوی ضمن داشتن مضامین یکسان معانی متفاوتی دارند. یکی متعارف و معمولی است، یکی صمیمانه است و دیگری بار مذهبی دارد.
یا در بیان اینکه فلانی مرده است به تناسب پیامها و معانی مختلفی که قصد ارسال آن را داریم جملات مختلفی گفته میشود. اگر موقعیت صمیمانه باشد میگوییم «فلانی هم رفت». برای بیان بی ادبانه صراحتا میگوییم «فلانی مُرد» یا «به درک واصل شد» برای نشان دادن نفرت، یا «سقط شد» برای بیان بی ارزش بودن جان شخص متوفی. برای تداعی حالات صوفیانه میگوییم «خرقه تهی کرد»، و زمانی که شخص مرحوم از موقعیت و پایگاه مذهبی بالایی برخوردار باشد میگوییم «به ملکوت اعلی پیوست» یا «ارتحال یافت». برای تداعی حالات معنوی و گذران بودن دنیا و مسافر بودن شخص سالک متوفی میگوییم «رخت از این جهان بربست». «گل وجودش پرپر شد» حاکی از رابطهی عاطفی و رمانتیک با شخص درگذشته است و «ناکام از دنیا رفت» نشان از جوان بودن او دارد.
در قرآن و متون مذهبی و ادبی نیز کلمات جایگاه مشخصی دارند. کلماتی از قبیل «نفس» و «انسان» و «بشر» در قرآن با آنکه ممکن است به کلمه یکسانی در فارسی ترجمه شوند اما معانی کاملا متفاوتی دارند. در شاهنامه در یک موقعیت قیاسی بین رستم و اسفندیار، برای رستم از کلمات «باره» و «خداوند» استفاده میشود ولی برای اسفندیار از کلمات با مضمون یکسان ولی معنی متفاوت «اسب» و «سوار» و «آخور». یا سعدی که در اینجا برای غلام از «هیکل» و برای دحتر زیباروی از «پیکر» استفاده میکند:
ز لاحولم آن دیو هیکل بجست، پری پیکر اندر من آویخت دست
کلمات بار معنایی سنگینی دارند و هزاران سال تاریخ گذشته را بر پشت خود دارند. وقتی کسی به جای «سلام» میگوید «درود» و یا بدتر از آن این را در «جواب سلام» میگوید یا به کلی با بار معنایی این کلمات مشکل دارد یا فاقد فهم و آگاهی در این زمینه است و یا اینکه درصدد برساخت جدید و هدفمند از واژگان است.
بار معنایی که در تاریخ شکل گرفته میگوید سلام را به همه میگویند اعم از دوست و دشمن، و اینکه جواب سلام واجب است، در حالیکه این معانی برای درود وجود ندارد. درود چیزی راجع به ادب و احترامی که شخص برای فرد مقابل خود قائل است به ما نمیگوید در حالیکه کسی که اول سلام میکند این معنی را می رساند.
برخی ظاهرا در راستای حفاظت از زبان فارسی استدلال میکنند به جای سلام که کلمهای عربی است بگوییم درود که واژهایست پارسی. فارغ از اینکه آیا درود هم معنی سلام است یا نه، و اینکه سلام یا درود اصلا یعنی چه، آن معنایی مهم است که در فرهنگ موجود است. وقتی میگوییم «سلام» در ذهن افراد معنایی صورت می بندد که با گفتن «درود» شکل نمی گیرد و نمیتوان به شکل «انقلابی» با آن برخورد داشت. البته بعضی از این برساختها خوب هستند. مثلا بیست سال پیش به آزار کلامی در خیابان «متلک» میگفتند که لزوما بار معنایی منفی و عملی نکوهیده نبود. اما استعمال برساخت جدید «آزار کلامی» به جای «متلک پرانی» یا «کودک آزاری و پدوفایل» به جای «بچه بازی» در کاستن از این ناهنجاریهای اجتماعی موثر بوده است.
اما این در خصوص به کار بردن درود به جای سلام که نام خداوند است صدق نمیکند و یک القای شیطانی است. چنانکه در یکی دو سال اخیر می بینیم کسانی که درود میفرستند دنبال کنندگان پهلوی و همانهایی هستند که دایرهی کلامی شان مملو از برساختهای مشابه است. مثلا تعریف جدیدی از «زیرساخت» دارند که عبارت است از آجر و سیمان و لذا بعد از نابودی «بهترش را می سازند» یا هر کسی را که مخالف خودشان است «چپ» می نامند. سرود «ای ایران» را که در زمان اشغال ایران و علیه اشغالگران خارجی ساخته شده در حمایت از دشمن متجاوز به کار میبرند و همان را هم حتی نمیتوانند درست بخوانند. دغدغهی ایران را دارند اما نیمی از کلماتی که استفاده میکنند انگلیسی است و حتی به فرزندانشان هم فارسی نمی آموزند. میگویند ما عرب نمی پرستیم اما با عبادت در پرستشگاه یهودیها و بازی کردن در جبههی ایدئولوژی صهیونیسم و دولت یهود مسالهای ندارند. حتی معنی شاه را هم به یغما برده و روی رهبر ادعایی شان که هنوز تاجگذاری نکرده نام «شاه» گذاشتهاند و دو روز دیگر برساختی جدید برای «مرز» میسازند که مطابق با اهداف و نیات اسرائیل باشد. لذا پاسبانی از واژگان و کلماتی که بار فرهنگی و تاریخی دارند همسنگ و هم تراز با پاسداری از کشور است و نباید نسبت به استعمال واژگان غفلت کرد.