
اَبیانه روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان نطنز در استان اصفهان است. این روستا در دامنه کوه کرکس است. به اعتبار معماری بومی و بناهای تاریخی پُرتنوع آن، از روستاهای مشهور ایران است. . ابیانه یکی از روستاهای با معماری پلکانی در ایران است. منظور از روستاهای پلکانی روستاهایی هستند که در آنها پشت بام خانهای همچون حیاط برای خانه بالایی است.
در زبان محلی به ابیانه "ویونا" میگویند. کلمه "وی" به معنای بید و "ویانه" بهمعنای بیدستان است. (ابیانه در گذشته بیدستان بوده است) و در طول زمان ویونا به ابیانه دگرگون شدهاست.(گفته محلی)

ابیانه با آب و هوای معتدل، دارای موقعیت طبیعی مساعدی است. این روستا در تاریخ ۳۰ مرداد ۱۳۵۴ با شماره ثبت ۱۰۸۸ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیدهاست.
متاسفانه طی ۱۰ سال اخیر ۲۵۰۰ در و پنجره فلزی جایگزین در و پنجرههای چوبی و قدیمی خانههای روستا شده و تقریباً سقف تمام خانهها که در گذشته کاهگل سرخ بود، اکنون با ایزوگام پوشانده شده، درحالی که هر دو مورد، خلاف اصول معماری بومی و اصیل روستاست. این در حالی است به خاطر حرکت اشتباه یک تورلیدر نما (لیدرها باید بدانند احترام به فرهنگ بومی شرط اول حضور است) استاندار اصفهان دستور داده اند تا ورود افراد بدون دریافت مجوز ورود به ابیانه ممنوع شود. جناب استاندار عزیز قانون خوبه ولی همه قانون نه قسمتی که شما دوست داری

مدرکی که دقیقاً قدمت زمانی ابیانه را معلوم کند در دست نیست؛ ولی پیشینه هزار و پانصد ساله را برای آن تخمین میزنند و آن را از کهنترین زیستگاههای انسانی در حاشیه دشت کویر ایران میدانند. آثار و بناهای تاریخی که در ابیانه وجود دارد مربوط به دورههای ساسانی، سلجوقی، صفوی و قاجار است. این آثار نشاندهندهٔ قدمت تاریخی این زیستگاه انسانی است.
آتشکده هارپاک قدیمیترین اثر تاریخی روستای ابیانه بهشمار میرود و مانند دیگر بناهای آن در سراشیبی قرار گرفته است. از این آتشکده بهعنوان نمونهای از معابد زرتشتی یاد میشود که در جوامع کوهستانی ساخته میشد. با بنایی سه طبقه، آتشکده هارپاک در سابات یکی از گذرگاههای سرپوشیده قرار دارد و در ساخت آن از سنگ لاشه و گچ استفاده کردهاند.
