خیلی مهم است که درک ما چند سال داشته باشد، وقتیکه برای اولینبار از یک نویسندهی بزرگ میخوانیم! تجربهی من میگوید، سرخوشی دورهی نوجوانی با فهم رئالیسم تلخ آثار داستایوفسکی در تضاد است. به تدریج که عینک واقعگرایی بر چشمانمان قرار میگیرد، درک میکنیم که چرا نوشتههای او چنین پرطرفدار است؟! کافیست اندکی با آثار او آشنا باشید؛ محکومِ خانه امواتِ زندان، خود اوست. محبوس تا پای چوبهداررفته، خود اوست. معتاد به قمار خود اوست که هیولا قمار را با تکیه بر تجربیات تلخ خود به ملموسترین شیوهی ممکن تشریح میکند.
داستایوفسکی از زندان آزاد شده و بدهکاری سنگین دارد، از طرف ناشر به شدت تحت فشار است و هرچه در چنته دارد، نویسندگی است. تنها در بیستوشش روز این کتاب را دیکته کرد و قمارباز متولد شد. تحلیل روانشناختی شخصیتها سبک خاص داستایوفسکی است؛ هر بخشی از روان شخصیت با جراحی قلمش روانکاوی میشود.
الکسی ایوانویچ، معلم سرخانهی یک ژنرال ورشکسته و دلباختهی دخترخواندهی او پولیناست. طمع ذاتی ژنرال درکنار وسوسهی دوستان، هبوط ژنرال به درجات پست اخلاقی را منجر میشود. ژنرال در آرزوی مرگ مادربزرگ و چپاول ثروت اوست. درک پولینا سخت است، چون راوی الکسی عاشق است که توان درک معشوق را ندارد! الکسی به خواهش او گرفتار قمار میشود، فاسد میشود و ارزشهای اخلاقیش را میبازد.
داستایوفسکی به جبر تقدیر معتقد است، در حقیقت از مفهوم قمار گفتن، خلق بستری است جهت بیان مقاصد اصلی او. زندگی از نظر او قمار بیکرانی است به درازای عمر انسانها؛ و مردان و زنان بازیگران این قمارخانهاند. به هماناندازه که قمارباز از نتیجه قمارش آگاه است، آدمی هم از نتایج انتخابهای خود آگاهی دارد. ترسیم ترکیب این دو مفهوم ستودنی است، داستان به نحوی روایت میشود که تصمیمگیری شخصیتها به موازات خروجشان از قمارخانه رخ دهد. کنشوواکنش آنها، ناخوآدگاه در ضمیر خواننده مفهوم موردنظر او را حک میکند. برنامهریزی برای زندگی، با معنای زندگی در تقابل است. هراتفاقی میتواند هرلحظه رخ دهد.
ترجمهی جلالآلاحمد به هیچوجه روان نیست، انتخاب واژههای سنگین و جملهبندی نامناسب خوانش کتاب را سخت میکند. به نظر ترجمهی سروش حبیبی و مهری آهی بسیار خوشخوانتر است. شما کدام ترجمه را خواندهای و دیدگاهت به جهانبینی داستایوفسکی چه طور است؟
