نگاهی اجمالی بر عملکرد هشت سالۀ رئیس دانشگاه تهران
امروز پس از شش سال زندگی در دانشگاه تهران، وقت آن رسیده که فارغ از گزارش های پر زرق و برق و دهن پر کن از دید یک دانشجو، دفترچه خاطرات مدیریت هشت ساله اهالی تدبیر در دانشگاه تهران را بررسی کنیم. مدیران فعلی آفتاب لب بام اند اما نقد آنها برای طلیعه های بهتر حتما میتواند مفید باشد.
دوران خزان تشکل های دانشجویی
توفیری ندارد که در کدام تشکل فرهنگی سیاسی عضو بوده باشید، برای یک فعال تشکیلاتی در این هشت ساله روز به روز عرصه تنگ تر شده است. از هفت‌خوانِ گرفتنِ مجوز گرفته تا ممنوعیت ورود شخصیت های سیاسی از جناح های مختلف به دانشگاه، از زیر پا گذاشتن حقِّ دفتر داشتن تشکل ها به بهانه کمبود فضا تا ورود غیرمجاز به دفاتر تشکل ها. یا هنگامی که جلسات شورای فرهنگی در دانشکده های مختلف شلخته برگزار میشود و وقتی نیز اعتراض میشود به بهانه هاب مختلف، ددانشجو را طرد میکنند؛ با نادیده گرفتن هر یک از این موارد، شاید از همه دردناک‌تر، کمتر شدن بودجه تخصیصی به تشکل‌ها است. برای هر کدام از این موارد، کافی است در هر یک از دانشکده های دانشگاه تهران، درب تشکل های دانشجویی، از صنفی گرفته تا انجمن علمی و بسیج و انجمن اسلامی، را بزنید تا خاطرات متنوعی از برخورد شایسته دانشگاه با تشکل های دانشجویی را برایتان تعریف کنند. این شیوه برخورد نه فقط برای آنکه شرایط را سخت‌تر کرده، بلکه در مجموع با تعطیلی و کوچکتر شدن تشکل های مختلف، پروژه سیاست زدایی دانشگاه تهران را پیش برده است. گویی آنان که سال‌های سال از جنبش دانشجویی سیلی خورده اند، این سالها دانشگاه تهران را خنثی شده و منهای سیاست می پسندند. آنها حتی به پادوهای قدیمی شان نیز رحم نمی‌کنند، گویی در روزگار شکست اندیشه روشنفکرهای قلدرمآب دهه هفتاد، بهتر است دانشگاه خالی از فکر و بحث گفتمانی باشد تا مبادا دانشگاه در تنور داغ گفتگو از جمود فکری غرب زدگان خلاصی یابد.
علی ایّ حال، این روزها دانشگاه تهران از هر زمانی زرد تر و غیر سیاسی تر شده است. درست همان چیزی که عاملان جنایت 16 آذر میخواستند. شاید داشتن دانشجویانی خوب مثل تمام دانشگاه های مستعمره دنیا برای سکوت در برابر امضای قراردادهای استعماری صد روزه لازم بوده است. بالاخره نمی‌شود دولت ایران با قاتلان هم کلاسی های شهید ما پای یک میز بنشیند، مگر آنکه صدای دانشجو را خفه کرده باشند.
دانشگاهی که جنگل شد
شاید نتوان مسئولیت ایجابی برخی رویدادهای مضر برای محیط دانشگاه را بر عهده مدیریت دانشگاه گذاشت اما یقیناً در مقام مدیریت و مقابله با مضرات، حتما دانشگاه مسئول است. شیوه مدیریتی این سالها خواسته یا ناخواسته به تولید تشکل های غیر سیاسی اما سیاست زده و جولان دادن غوغا سالارانه، به منطق آنان کمک کرده است. شوراهای صنفی و کانون های فرهنگی و هنری و انجمن های علمی رسالت سیاسی نداشته و ندارند اما وقتی دانشگاه بخواهد با بها دادن به رفتارهای رادیکال و کوتاهی در قبال تشکل های سیاسی، جریان های مرده را زنده کند، میتواند. مدیریت جنگلی یعنی تجمع های غیرقانونی و علیه قوانین کشور و دانشگاه را چه حجاب باشد، چه بحران های امنیتی محصول دوستان جناب نیلی فرقی ندارد، در هر صورت تریبون در اختیار آنان قرار داده میشود و حرف آنها در مدیریت دانشگاه موثر واقع میشود. اما وقتی کنشی به شیوۀ قانونی و بدون غوغا و متناسب با شأن محیط علمی دانشگاه، مانند همایش هایی برای نقد مدیریت دانشگاه برگزار شود، نه تنها توجهی به آن نمی‌شود بلکه تا جای ممکن محدودیت هایی برای آن اعمال میکنند. گویی در روزگار فعلی هرچه جنگلی‌تر رفتار کنید، بیشتر به شما پاداش میدهند. این درحالی است که نامه هایی با بیش از هزار امضای اساتید و دانشجویان برای اجرای آیین نامه های دانشگاه ها هیچ انگاشته میشود و قول های داده شده در جلسه روز 25 اردیبهشت 98 در مسجد دانشگاه تهران برای پرداختن به وضعیت فرهنگی فاجعه بار دانشگاه تهران، به فراموشی سپرده میشود.
از وضعیت اسف بار فرهنگی گفتیم؛ از آمارهای عجیب و غریب اعتیاد و خوابگاه ها و سوء تدبیر در برخورد با مفاسد اخلاقی که بگذریم، از خطاهای ضدفرهنگی فاحش نظیر حذف معاونت دانشکده ها نمی توان گذشت. شاید مشکلات فرهنگی را با عذر و بهانه های گوناگون بتوان توجیه کرد اما تلاش برای خارج کردن مسائل فرهنگی از دستور کار مدیران دانشگاه و اکتفا به وظایف آموزشی و پژوهشی و حتی اقتصادی به هیچ‌وجه قابل گذشت نیست.
عقب ماندگی
شاید دوران تحصیل در دانشگاه به ویژه دورۀ کارشناسی، مهم‌ترین بخش از زندگی هر فرد باشد و انتخاب دانشگاه نیز نوعی شرط‌بندی با خود برای دورانی با نشاط‌تر و مفید‌تر است و هیچ چیزی به اندازه باختن در زندگی برای ما دردناک‌تر نخواهد بود. روزی که وارد دانشگاه تهران شدیم به اختلاف زیاد این دانشگاه از دانشگاه های رقیب دل خوش بودیم، حال آنکه طی مدت کوتاهی، رویا هایی که شکست خوردند دانشگاه تهران را تضعیف کرد. در حالیکه تکیه دانشگاه هایی نظیر شریف و شهید بهشتی بر ارتقاء کیفیت آموزشی و پژوهشی و گرفتن بودجه های بیشتر برای توسعه ارتباط با صنعت و شرکت های دانش بنیان بوده است، دانشگاه تهران با رویای پروژه فرمایشی و پرخرج «شهر دانش»، وقت خود را تلف می‌کرد و در همین روزها، رویای بین‌المللی کردن دانشگاه تهران با سفرهایی کم بهره، ما را به ظاهر خفن جلوه می‌داد. ما برای دغدغه های پیش پا افتاده آموزشی و بی سوادی و ضعف تدریس اساتید دانشگاه بین المللی تهران باید خون دل میخوردیم. کاش برای همه دانشگاه هایی که پیمان همکاری بسته ایم، یک مستند با عنوان یک روز در دالان های آموزش دانشگاه تهران می فرستادیم. احتمالا تجدید نظر جدی در سطح دانشگاه صورت می‌گرفت. در این سالها دانشگاه هایی که اساساً فنی بوده اند، در علوم انسانی از دانشگاه تهران پیشی گرفته اند، کافی است مخروبه افسرده ساز اقتصاد و مدیریت دانشگاه تهران را با نظایر پرنشاط آن مقایسه کنید. امروز دانشجوهای زیادی در رشته های علوم انسانی هستند که تنها برای برند دانشگاه تهران تحصیلات تکمیلی را در دانشگاه خود می‌گذرانند و به شادابی رشته های نو پدید و کارآمد دانشگاه های هم نظیر غبطه میخورند. ای کاش جشنواره‌ای برای تقدیر از اساتید مقاومت برگزار میشد، آنها که در این سالها برای اصلاح وضع فرهنگی و علمی دانشگاه خون دل خوردند و مبارزه کردند، آنها که گازانبری برکنار می‌شدند و چه بسیار افسوس ها برای آنها که سکوت کردند.
امیدواریم با رفتن مدیران ناکارآمدی که حتی کار سادهای مثل ارزشیابی اساتید را ذره ای اصلاح نکردند، تیمی جوان و با انگیزه و واقعا با تدبیر و امید، دانشگاه تهران را به جایگاهی که شایسته نام آوران بزرگ آن و دانشجویان نخبه آن است، برساند؛ باشد که شرمنده خون چمران ها و دقایقی ها و باقری ها نباشیم.
