ویرگول
ورودثبت نام
بسیج دانشجویی دانشگاه تهران
بسیج دانشجویی دانشگاه تهرانتریبون رسمی بسیج دانشجویی دانشگاه تهران
بسیج دانشجویی دانشگاه تهران
بسیج دانشجویی دانشگاه تهران
خواندن ۵ دقیقه·۵ سال پیش

علم انسانی اسلامی؛ از ایده تا واقعیت

بررسی فرایند دستیابی به علوم انسانی اسلامی

علوم انسانی به علومی گفته میشود که درصدد است همه ساحت های انسانی را بشناسد و به مطالعه افعال انسانی بپردازد. علوم انسانی به تبعیت از علم مدرن، ماموریت دیگری بعنوان "تغییر انسان" به سمت الگوی مطلوب دارد.

دین الهی با معرفی انسان مطلوب و تعیین باید و نباید در تلاش است که فرد را به آن الگوی مطلوب برساند که همان انسانی است که به قرب الهی رسیده و به سعادت حقیقی دست می یابد. تفاوت علوم انسانی غربی و دین الهی این است که دین الهی ،انسان تحقق یافته را در سایه ترابط ملک و ملکوت با رویکرد وحیانی معرفی میکند و به دنبال انسان تحقق یافته به انسان مطلوب ملکوتی (دنیا و اخری) است .در حالیکه علوم انسانی غربی ،تنها درصدد ساحت ملکی انسان با رویکرد تجربی است و هدف خود را تغییر انسان تحقق یافته به سایر ابعاد ملکی است.

این تفاوت مبنا در علوم انسانی غربی و علوم انسانی اسلامی باعث شده است که در حدود دو قرن گذشته که علوم انسانی مدرن وارد جامعه اسلامی شده ،آن را با چالش هایی در سطح نظر و عمل روبرو کند .

به همین دلیل در چند سال اخیر مساله توجه به علوم انسانی اسلامی مورد توجه نخبگان قرار گرفته است.

برای نمونه میتوان به سخنان مقام معظم رهبری درباره آسیب شناسی علوم انسانی اشاره کرد که میفرمایند :علوم انسانی کنونی کشور بومی نیست ناظر به نیازها و متکی به فلسفه ما نیست؛ دیگرانی مساله ای را که طرح کردند ،برای خودشان حل کردند ؛ اما مساله اینجاست که ما نیز باید پاسخ خود را تدوین کنیم ،دوم اینکه جرئت مناقشه در رویکرد کنونی غربی لیبرال را بوجود بیاوریم .

مساله بومی کردن علوم انسانی در طی چندسال اخیر با مخالفان و موافقانی روبرو شد؛

دیدگاه مخالفان اسلامی کردن علوم انسانی

مخالفان اسلامی سازی بر این باورند که علوم انسانی موجود، محصول تجربه دانشمندان کشورهای مختلف و یک دستاورد مهم بشری است و اختصاص به ملت خاصی ندارد. همه مردم دنیا میتوانند از این علوم استفاده نمایند. بنابراین، لازم نیست ما این علوم را از نو تجربه کنیم. آنان مدعی اند که دین اسلام برنامه مدون و کاملی برای اداره جامعه ندارد؛ لذا علوم جدید برای سیاستگذاری و برنامه ریزی و مدیریت کشور کفایت میکند.

همانگونه که طه حسین میگفت : " سیاست چیزی است و دین چیز دیگر " او درکتاب شهر جاهلی تأکید میکرد که حوزه های علم و دین جدا و توفیق بین آنها محال است.

و یا همانطور که تقی زاده تاکید کرده است: "ایران باید ظاهرا و باطنا، جسما و روحا فرنگی مأب شود"

دیدگاه موافقان اسلامی کردن علوم انسانی

موافقان اسلامی سازی ،استدلالشان این است که نظام اعتقادی و اخلاقی در یک فرهنگ، بر علم اثر می گذارد و انگیزه و هدف در علم جویی را تحت تأثیر قرار می دهد. علم به عنوان یک پدیده اجتماعی، امری عینی و مستقل نیست؛ بلکه ارتباط بین علم و ذهنیت وفرهنگ عالم را نمی توان نادیده گرفت .

بنابراین، نظام اعتقادی و جهان بینی عالمان و مؤلفان غربی، بر علوم انسانی موجود تأثیر دارد. پس مناسب نیست که چنین علومی با جهان بینی مادی در مراکز علمی اسلامی تدریس شود؛ زیرا این علوم زندگی مسلمانان را تحت تأثیر قرار میدهد. به همین دلیل اسلامی سازی علوم انسانی در دستور کار اندیشمندان اسلامی قرار گرفت .

حال که با نگاه جامع و واقعی متوجه چرایی تحول علوم انسانی باتوجه به اسیب های محتوایی و ساختاری در علوم انسانی شدیم ،باید به ساحت های تحول و فرآیند های راهبردی بپردازیم.

ساحت های تحول در علوم انسانی

آنچه روشن است اینکه فرآیند تحول در طول زمان صورت میپذیرد و امری ناگهانی نمی باشد. پس نیازمند مراحلی به شرح ذیل است (لازم بذکر است که مراحل از اسان به سخت مرتب شده است):

1. بهینه سازی (شناخت و تدوین فرآیند ،سیاستها و مدیریت راهبردی تحول)

بهینه سازی درواقع به معنی شناسایی آسیب های موجود علوم انسانی کنونی و برنامه ریزی اهداف مناسب بر اساس نظریه های مطمئن میباشد. برای مثال میتوان به فرآیند حذف رشته های غیر ضروری در دانشگاه ها و اضافه کردن رشته های مرتبط با علوم انسانی اسلامی به آنها است.

۲.بومی سازی علوم انسانی (آموزش و پژوهش در راستای نیازهای جامعه )

منظور از بومی سازی این است که باید موضوعات بومی خود کشور ایران را مطالعه کرد چرا که طبیعتا عواملی که باعث ناهنجاری در ایران میشود با عواملی که سبب انحرافات در اروپا یا آفریقا میشود متفاوت است.

درواقع مشکل اصلی در این مرحله است ،چراکه یکی از عیوب علوم انسانی وارداتی این است که اگر بنادارد انسان را به سمت الگوی مطلوب خود هدایت کند، ابتدا باید این انسان را بشناسد ، درد و هنجارهای اورا بداند و این خود دلیلی است که علم انسانی غربی میتواند برای جامعه ما مشکل افرین باشد.

۳. و در نهایت اسلامی سازی علوم انسانی ( تولید نظریه های علوم انسانی مبتنی بر روش شناسی اسلامی)

فرآیند راهبردی تحول در علوم انسانی

برای تحول نیازمند یک سلسله مراتب راهبردی هستیم که در ۴ مرحله طی میشود.

۱.فرهنگسازی

این مرحله تدریجی است و در دو گام فرهنگ زدایی و غرب زدایی اعتدالی از نظریه های علوم انسانی و توجه به فرهنگ بومی انجام میشود

۲.نقد

این مرحله در ۴گام نقد کتاب های درسی ،نقد نظریه های غربی با یکدیگر (مثلا نقد نظریه وبر با توجه به نگاه گیدنز)،نقد نظریه های غربی بوسیله اسلام و در نهایت نقد روش شناسی غربی بوسیله مبانی فلسفی علوم اسلامی

۳.تولید

این مرحله بوسیله برگزاری کرسی های آزاد اندیشی و نوآوری در ۵گام طی میشود.

کشف نظریه های بومی از صدر اسلام تا حال

بومی سازی تحقیقات علوم انسانی

تاسیس مبانی و روش شناسی منطبق بر فلسفه

اسلام و جایگزینی آن با پارادایم غربی

تولید علوم انسانی با کمک الگوی فلسفی آموزه های اسلام

۴. ترویج

البته توجه به این نکته لازم است که اگر مراتب به خوبی طی نشود و مراحل تدریجی بخواهد دفعتا حاصل شود نتیجه ای جز علوم انسانی غربی با روکش اسلامی نخواهیم داشت . قطعا آنچه این هدف را والا میکند توجه مبنایی به آن و فراتر از ترجمه صرف منابع غربی و ترکیب آن با احادیث و نظریه های اسلامی است. هدف هرچقدر درست باشد ، طی کردن مسیر اشتباه میتواند آن را به خطر بیندازد .

امروزه اهتمام ورزیدن به این مساله برای دانشگاه ها و حوزه ها از اوجب واجبات است و امید است که در آینده شاهد پیشرفت عظیمی در راستای تحقق بومی سازی علوم انسانی به معنای واقعی کلمه باشیم.

/ ریحانه فلاح‌منش، کارشناسی حقوق

۱
۰
بسیج دانشجویی دانشگاه تهران
بسیج دانشجویی دانشگاه تهران
تریبون رسمی بسیج دانشجویی دانشگاه تهران
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید