
بررسی ایدۀ عبور از دلار به عنوان اهرم هژمونی آمریکایی
اگر برای اقتصاد همچون بدن انسان، پیکره ای به عظمت همه کشورهای دنیا قائل باشیم، پول نقش خون را در این کالبد بازی خواهد کرد و با نبود آن، هیچگاه جریان اقتصادی شکل نخواهد گرفت. پول سکان فرماندهی هدایت و ارشاد اقتصاد و جامعه را عهده دار است. عمدتاً در معاملات در قبال دریافت کالا و خدمات، وجه و پولی پرداخت میشود ولی سی سال پس از جنگ جهانی دوم، آمریکا در قبال تامین امنیت اروپا، صندوق ذخیره جهانی شدن را پیشنهاد نمود و با پذیرش آن، دلار به عنوان پول جهانی معرفی شد. به عبارتی دیگر، دلار تبدیل به سکان فرماندهی هدایت و ارشاد اقتصاد و جامعه جهانی شد. سکانی که سکاندار آن کسی جز آمریکایی ها نبوده و نیستند و آنها به صورت هوشمندانه، دلار را منشأ و منبع اصلی ثروت اقتصاد جهانی تبدیل کردند و این خود زمینه اصلی برای سلطه جهانی آمریکا بر سایر کشورها گردید.
شاید تصور شود که این نیروی نظامی آمریکا است که موجب کُرنش بسیاری از کشور ها در مقابل آمریکا در سالیان گذشته شده است، در حالیکه بر خلاف تصور عمومی، دلار چنان قدرتی را به آمریکا داده است که با کمک آن میتواند جریان اقتصادی کشورها را کنترل کرده و در صورت انجام اعمال خلاف منافع ایالات متحده از سوی کشور ها، از این ابزار برای تحت فشار قراردادن استفاده کند.
با این حال، در سالیان اخیر، کشور های مختلف درصدد کاهش فشار آمریکا بر اقتصادشان با کاهش وابستگی به دلار به عنوان ارز جهانی برآمدند. پیمان های دو یا چند جانبه ای که کشور های نوپدید اقتصادی، شبکه های جدیدی مثل بریکس، آ سه آن، ساآرک و حتی اتحادیه اروپا موجب حذف دلار از مبادلات تجاری کشور های عضو شده و به هژمونی آمریکایی ضربه زده و آمریکایی ها با حملات نظامی به کشورهای خاورمیانه درصدد جبران و بازگشت هژمونی جهانی خود برآمدند. هر چند تلاش هایی در راستای کاهش وابستگی به دلار در معادلات جهان صورت گرفته، اما سستی و تعلل دولت در ایران، مانع جدی حضور ایران در مجامع بینالمللی چون بریکس که در آن استفاده از دلار در بین کشور های برزیل، روسیه، چین، هندوستان و آفریقای جنوبی کاهش یافته شده است.
آمریکاییها هم از وابستگی ایران به دلار در مبادلات تجاری بینالمللی خود، حداکثر استفاده را کرده و با تحریم U_ Turn ، ایران را در استفاده از دلار در مبادلات بین المللی منع کرد تا شاهد کاهش تراز تجاری ایران و ضربه جدی به اقتصاد داخلی ایران باشیم. در توافق هستهای برجام نیز این تحریم همچنان باقی ماند تا فشارها به اقتصاد ایران برجا بماند.
با این وصف، راهکار جدی برای نجات اقتصادی، مذاکره برای برداشته شدن تحریم U_Turn نیست، بلکه راهکار در انعقاد پیمان پولی دو یا چند جانبه میان ایران و کشور های عمده طرف معامله است. پیمانی که در آن دو یا چند کشور توافق میکنند، در مبادلات تجاری خود، به جای استفاده از دلار از ارز های ملی استفاده کنند. با این پیمان، عملاً تحریم های آمریکایی بی اثر خواهد شد و عملاً هژمونی دلار به عنوان مهم ترین ابزار آمریکایی ها برای تحت فشار قرار دادن اقتصاد ایران از بین خواهد رفت.
علی ریاحیپور / کارشناسی ارشد علوم سیاسی