
انرژی هستهای، از ظرفیتها تا واقعیتها
ما در عصری زندگی میکنیم که قدرت علم، آشکارترین وسیلهٔ عزت یک ملت به شمار میرود. یکی از حساسترین عرصههای علمی، حوزهٔ هستهای است که تیری با چند نشان به حساب میآید. فعالیتهای هستهای در مسیر تحقیق و پژوهشهای انبوهی شکل میگیرد که به رشد همه جانبهٔ علوم مختلفی از جمله فیزیک و مهندسی کمک میکند.
البته این روزها حوزهٔ مدیریت منابع و سرمایههای انسانی، اقتصادی، دفاعی، و رسانهای که شاخههای علوم انسانی محسوب میشوند نقش بسیار موثری در این حیطه دارند. در کشور ما نیز متاسفانه با مدیریت غلط، منابع و سرمایههامان در این بخش تا حد زیادی به هدر رفته و بعضا نابود شدهاست.
اما پرسش اینجاست که در حوزهٔ فعالیتهای هستهای نهایت هدفمان چه میتواند باشد؟
اگرچه علم بینهایت است و مرزها و غایت پیشرفت علمی به سرعت در حال تغییر است، اما در حال حاضر میتوان دسترسی به نیروگاه برق هستهای را به عنوان یک هدف چند جانبه درنظر گرفت که علاوه بر رشد حوزهٔ علمی مکتوب و فنی، ما را در تولید انرژی خودکفا میکند تا دیگر شاهد قطعی برق در سطح شهر نباشیم.
همین خودکفایی در تولید برق از طریق چنین سوخت پاک و ارزانی، به ما در کاهش مصرف سوختهای فسیلی و در نتیجه کاهش آلودگی هوای شهرهامان کمک شایانی خواهد کرد. هرچند این روزها آمار مرگ و میرهای ناشی از کرونا در گوشمان پر شده، به طوری که یکی از عوامل اصلی مرگ و میر یعنی آلودگی هوا را از یاد بردهایم .
همانطور كه بيان شد، حوزهٔ فعالیتهای هستهای، بستری برای رشد علوم مختلف از جمله اقتصاد است. در یک سال اخیر خبرهایی در مورد ارز دیجیتال یا با اصطلاحی آشناتر در این بخش، یعنی بیت کوین، بیش از پیش افکار عمومی را به خود جلب کرده است.
ارزهای دیجیتال همان طور که از نامشان پیداست حاصل فعالیتهای دیجیتالی است، یعنی رمزنگارهایی که با صرف برق بسیار، پول دیجیتال تولید میکنند. میزان برق تولیدی از نیروگاههای برق هستهای ، میتواند برق این حوزه را به خوبی تامینکند .
ارزهای دیجیتال برای کشور ما، که درگیر تحریمهای ظالمانه بانکی میباشد، به گفتهٔ برخی كارشناسان میتواند راه خوبی در این آشفته بازار اقتصادی به خصوص در وضعيت پایین بودن ارزش پول ملی به واسطهٔ پشتوانههای ارزی کشور باشد .
در سالهای گذشته به تنهایی و با تکیه بر دانش و تلاش اساتید و دانشجویان داخلی توانستیم به فناوریهای هستهای دست پیدا کنیم، از این رو دانش هستهای برای ما تجلی شعار «ما میتوانیم» بوده و هست و یادآور توانایی ما در حل مشکلات با تکیه بر توان داخل کشور است، که البته با مدیریت درست منابع و سرمایههای انسانیمان -که در اثر به کارگرفتهنشدن و تعطیلی سایتهایهستهای از رشد و شکوفایی بازماندند- این راه بسیار آسان تر خواهد بود. باید به یاد داشت کلید قفل مشكلات هستهای ايران در داخل كشور است نه جای ديگر. قفلی که از سر نافرمانیها و اعتماد بیجای ما به دشمن بر سر در این نماد استعداد و توان ایرانی، نماد قدرت و عزت یک کشور و ملت زده شد.
این امر با نگاهی جزئیتر به مسئله روشن میشود. فردو مکانی است که با تدابیر امنیتی بالا ساخته شدهاست به طوری که اگر جلوی درب فردو موشکی اصابت کند، موج انفجار هم در داخل حس نخواهد شد. وقتی از مدیریت غلط صحبت میکنیم یعنی همین که مکان مجهزی چون فردو با چنین شاخص امنیتی بالایی را نادیده گرفتند و فردو به محلی برای پژوهشهای ساده که میتوان حتی در آزمایشگاههای دانشگاهها پیش برد تبدیل شدهاست. اما تجهیزات مهم و پیشرفتهمان را بنا بر دیکتهٔ برجام باید در سایت نطنز نگهداری کنیم که به مراتب امنیت پایینتری دارد و به راحتی دچار سوانح مختلفی میشود که اخیرا خبرهایی از آن نیز منتشر شد.
چنین سوء مدیریتی، یعنی با دست خود در خانه را به روی دشمنان باز کردن.
درمورد نسل جدید سانتریفیوژهایی که میسازیم باید گفت واقعیت این است که در سایتهای غنیسازی ما همچنان همان سانتریفیوژهای نسل های ۱ و ۲ در حال غنی سازیاند و این یعنی سانتریفیوژهای نوساز نسل های ۸ و ۹ در چرخه غنی سازی استفاده نشده اند و ما نمیدانیم چقدر امتحان خود را پس داده اند. صرفا این سازهها بنا بر ارتفاع و قطر بیشتر نسبت به قبلیها، به عنوان دستاوردهای این چند سالهٔ فعالیتهای هسته ای نام برده میشود. به بیان سادهتر، ماکتهای ساختهشده را نباید دستاورد دانست!
در روز ملی فناوری هستهای امسال، بالغ بر صد دستاورد معرفی شد که باید گفت صد دستاورد دانشگاهی در حوزه هستهای بودند، نه صد دستاورد حوزهٔ هستهای سازمان انرژی اتمی ایران. زیرا در واقع پژوهشهای دانشگاههایی از جمله IPM بود که شامل شتابدهندهها و ایزوتوپهای ساده و بدون پرتوزایی بوده است.
سخن اینست که ما با تمام توان و ظرفیت در این عرصه فعالیت نمیکنیم و به امید گشایشها و به بار نشستن سیب و گلابیهای برجامی هستیم که نفسهای بازار و اقتصاد ما را معطل بله گفتنهای خارج از کشور نگه داشته است.
اما ارتباط فعالیت هستهای با اقتصاد چیست؟ نکته در اینجاست که باید با صرف هزینه بسیار اورانیوم با غنای ۲ج درصد برای داروهای هشتصدهزار تا ۱ میلیون بیمار سرطانی را تامین کنیم و برای راهاندازی نیروگاه برق هستهای بوشهر باید قریب به ۶۰ میلیون دلار هزینهٔ خرید اورانیوم با غنای ۳ و نیم تا ۵ درصد کنیم .
باید به مسئولین دولتی یا بهتر بگوییم دستنشاندههای دولتی، همانهایی که دانشمندانمان را بدون هیچ دلیلی اخراج کردند، همانهایی که قسم جلاله خوردند و به دروغ گفتند که سیمان نریختند در قلب رآکتور اراک -همان جایی که به خاطرش قلب پدری چون داریوش رضایینژاد دیگر برای دختر دردانه اش نمیتپد-، به خودباختههای غربپسندی که با کلام و اقرار دشمنانمان باید به آنها فهماند که شهید فخریزاده دانشمند هستهای این کشور بوده است، به کسانی که حرف قطعی رهبری را هم دور میزنند، فهماند و توصیهٔ جدی برایشان داشت که نگاهشان را به جوانان و سرمایههای داخلی امیدوارانهتر تغییر بدهند و برنامههایشان را با تکیه بر توانمندیهای داخلی اجرا کنند.
باید دانستههایمان را فریاد بزنیم تا شاید روزی به خود بیایند و اگر هم آنها نخواستند بپذیرند، ما مردم باید بدانیم تا بارِ دیگر کلاه سرمان نرود که چرخ هستهای کشور میچرخد و زندگیها در سایهسار درختان گلابی برجام روی آسایش به خود خواهددید، رایحهای که البته این روزها از وین به مشام میرسد.
/ فاطمه خلیل زاده - کارشناسی فیزیک