همواره این عبارت را شنیده و خواندهایم که "دانشجو موذن جامعه است". مشخصا این عبارت به دنبال برجسته ساختن نقش تعهد در هویت و ماهیت دانشجوی تراز و ایده آل است؛ اما نکتهای که کمتر بدان توجه می شود محتوای این تعهد و اذان است. در واقع حتی اگر این امر را مفروض بگیریم که دانشجو – به معنای عام آن به مثابه طبقه نخبه که هر دو قشر دانشگاهی و حوزوی را در بر می گیرد – متکفل اذانگویی و بیدار کردن امت است، کماکان این پرسش باقی میماند که اساسا این چه صلات و فریضهای است که دانشجو باید مردم را بدان فرا بخواند؟ یقینا یکی از اولین مصادیقی که با توجه به شرایط امروز جامعه ما در اذهان متبادر می شود مسئلهی "عدالت" است؛ عدالتی که عموما در حیطهی حیات اقتصادی و اجتماعی بشر تعریف شده و در پی آن همواره این آیه ذکر میشود که لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ (حدید، 25). اما علیرغم اهمیت غیر قابل انکار مسئلهی عدالت و فریاد برای قسط، به زعم نگارنده رسالتی که دانشجوی مسلمان باید بدان متعهد باشد، فراتر از صرف موضوع عدالتورزی – با در نظر داشتن صبغهی اقتصادی آن – است و اعم از آن به حساب میآید و این رسالت همانا دعوت به عبادت الله و اجتناب از طاغوت است. این مسئله به حدی کلان است که حضرت حق سبحانه و تعالی همانند قسط، این رسالت را از اهداف اصلی ارسال رسل در امتها به شمار آورده و چنین فرموده است که وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ (نحل، 16) آری، گزاف نیست اگر بگوییم ابرپروژهی دین و پیام الهی در ظاهر متن همین آیه نهفته است و جوهره و مقصود اصلی قیام، جهاد و حرکت فی سبیل الله نیز چیزی جز این نیست. حال این پرسش که اصولا طاغوت و مصداق آن چیست، بحث مفصلی میطلبد که در جای خود باید بدان پرداخت، اما به اختصار باید گفت که کفر به طواغیت طبعا شامل جزئیترین و کوچکترین نمونهها در خردترین سطوح، تا ابرطواغیت عالم ما در سطح جهانی و تمدنی میشود و بر ماست که برای یک لحظه نه خودمان اسیر فتنههای آنان شویم و نه بگذاریم اطرافیان و جامعهمان غرق در ایمان به آنان شوند. در همین راستا به روایتی از امام زین العابدین (ع) اشاره میکنیم. در روایت از امام خطاب به ابو حمزه ثمالی چنین نقل شده که كَفانا اللّه ُ و إيّاكُم كَيدَ الظالِمِينَ و بَغيَ الحاسِدِينَ و بَطشَ الجَبّارِينَ، أيُّها المؤمنونَ لا يَفتِنَنَّكُمُ الطَّواغِيتُ و أتباعُهُم من أهلِ الرَّغبَةِ في الدنيا، خداوند ما و شما را از مكر ستمگران و تجاوز حسودان و خشم جبّاران نگه دارد . اى مؤمنان! طغيانگران و پيروانِ دنيا دوستِ آنها ، شما را به فتنه (گناه و گمراهى) نيندازند. (وسائل الشیعه ج16، ص 11) علی ای حال باید این نکته را در نظر داشت که دانشجویی که به مسئولیت خود در قبال جامعه، جهان و در یک کلام انسان واقف است، نباید لحظهای از دعوت به کلمه الله و مخالفت و مبارزه با کفر و شرک دست کشد که جَعَلَ كَلِمَةَ الَّذِينَ كَفَرُوا السُّفْلَى وَكَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا (توبه، 40) اما با نگاهی کلی به وضعیت کنونی به نظر میرسد که این اصل مهم توسط بسیاری از مومنین و مسلمین و به صورت خاص طبقهی نخبه این امت مورد غفلت واقع شده و کمتر بدان پرداخته میشود. به راستی باید از خود پرسید تا چه حد افعال و اقوال ما در نسبت با این مسئله مهم تعریف شده و تا چه حد خود را متعهد و ملزم به تحقق آن چه در پایینترین سطح آن که خودمان باشیم تا کلانترین سطح که تمدن بشری میباشد میدانیم؟
محمدرضا دوکوهکی - کارشناسی علوم سیاسی