ضرر به دینِ خود، یا ضرر به خودِ دین؟
در بحث این جلسه، دو تعبیر را داریم؛ اول «ضرر دینی» و دوم «ضرر به دین» .این ها دو چیز جدا از هم هستند؛ مراد از ضرر دینی، این است که ضرر به دین من بخورد، یعنی ضرر شخصی . مثلا عملی را مرتکب شوم که برای دینم ضرر داشته باشد.
اما یک وقت است که این ضرر متوجه اصل دین است و به خود دین ضربه می زند، نه فقط دین من. اینجا دین به طور کلی مطرح است، یعنی مذهب و اسلام و نه فقط دین من.
اصل بحث از اینجا شروع می شود که در مورد ضررهتی حاصله از نهی از منکر، مراتب وجود دارد؛ مثلا زیان مالی با زیان آبرویی یکسان نیست و زیان آبرویی هم با زیان جانی یکی نیست.
از منظر شارع مقدس و هم از نظر عقل، اینگونه است که مثلا ضرر مالی از ضرر جانی خفیف تر است، همین که انسان عاقل کال را فدای جان می کند، خود نشان دهنده این مورد است. البته عده ای هستند که جانشان را فدای پول می کنند که این ها دیوانه اند و ما در اینجا در مورد عقلا داریم صحبت می کنیم.
از نظر شارع مقدس، تمام این مجموعه، یعنی جان و مال و آبرو در مرتبه هایی پایین تر از دین هستند.
در باب تقدم مال بر آبرو، روایات زیادی نقل شده است، از جمله این سخنان امام علی(ع) که می فرمایند «بهترین نگه داری این است که انسان با مال، آبرویش را حفظ کند» و یا این وصیت از امیر مومنان که میفرمایند «اک بلا یا حادثه ای پیش آمد، مال هایتان را سپر حفظ جانتان قرار دهید و اگر بلایی برای دینتان پیش آمد، جانتان را سپر دینتان قرار دهید»ش
در باب روایات، در اینجا فرصت ذکر همه آن ها نیست، اما مطلب مهم این است که در باب ضرر، همه ضررها اعم از مالی و آبرویی و جانی و دینی مطرح است. از نظر ظاهری هم اگر به آن ها نگاه کنیم، ضرر مالی در بین آن ها ، اَخفّ و ضرر دینی، اَشدّ است. منطق دین هم همین است که «مال و جان و آبرو فدای دین»
پیغمبر اکرم در آخرین خطبه ای که خواندند، فرمودند «هر کس که دینش را حفظ کند و شر و ضرر دنیایی را بپذیرد، خدا را در حالی در قیامت ملاقات میکند که از او راضی است» یعنی در اینجا، برای حفظ دین و اینکه به دینمان ضربه ای نخورد، گاهی لازم است از دنیا چشم پوشی کنیم.
آخرین نکته در این جلسه هم این است که بحث در اینجا، بحث تزاحم مقتضیات است. اگر بخواهیم اصولی بحث کنیم، این طور نیست که ایمنی از ضرر به طور مطلق مطرح باشد، خوف از ضرر در مواردی حتی اگر عقلایی هم باشد، باز هم مانع وجوب نهی از منکر نخواهد شد. یعنی گاهی برای ضربه نخوردن به دین، باید ضرر شخصی را تحمل کرد.
چه آنجایی که ضربه به دین شخص می خورد، و چه آنجایی که ضربه به اصل دین می خورد، نمیتوان به بهانه ضرر دنیایی، نهی از منکر را تعطیل کرد. پس بار دیگر به این نکته می رسیم که موارد این مسئله مختلف است و این شرط، یعنی ایمنی از ضرر، مطلق نیست.
برای همین است که مکرراً گفته ایم که «حرکت امام حسین(ع)، دقیقا بر طبق موازین شرعی بوده است.»
**(مطالب منتشر شده در این نوشته،برگرفته از کتاب «سلوک عاشورایی،امر به معروف و نهی از منکر» حاج آقا مجتبی تهرانی می باشد)