کتابها همیشه هم جالب و مفید نیستند. مصداق بارز این ادعا هم کتابهایی است که تاکنون توسط دیکتاتورها نوشته شده. افرادی که با مشکلات روانی و طمع سیریناپذیرشان، جهانی را به آشوب کشیدند و البته در نهایت هم به سرنوشتی تلخ دچار شدند. در این مطلب به معرفی کتابهایی میپردازیم که توسط دیکتاتورهای بیرحم تاریخ نوشته شده تا درونیات و مشکلات روانی آنها را بهتر نشان بدهد. پس اگر از آن دسته افراد هستید که درمورد این افراد کنجکاو هستند، این مقاله بانیمد را از دست ندهید!

به احتمال زیاد، اولین چیزی که با خواندن این کتاب به ذهنتان خطور میکند این است که چطور یک دیکتاتور جنایتکار مثل صدام حسین چنین داستان عاشقانهای را نوشته است. البته ساختار این رمان چنگی به دل نمیزند و بیشتر شبیه داستان هزار و یک شبی است که گویی مادربزرگی امی برای نوههایش تعریف میکند. شاکلۀ ماجرا هم درمورد پادشاه بتپرستی است که عاشق یک زن جوان مسلمان میشود. داستان در شمال عراق میگذرد و سرشار از اتفاقات عجیب و ناراحتکننده مانند تجاوز است. مطالب بیربط به خط سیر داستان در گوشه و کنار کتاب دیده میشود؛ انگار که نویسنده (صدام حسین) موفق نشده تا پرش افکارش را مدیریت کند.

زمانی که این اثر را مطالعه میکنید، تازه متوجه خلأهای عظیم در تفکرات مائو میشوید. تناقض در میان کلمات این کتاب مشهود است و یکی از مهمترین تناقضات، این که «تفاوت» داشتن کسی با دیگران از نقطهنظر مائو یک گناه بزرگ محسوب میشود! این کتاب که به «سوالاتی از سیاستمدار مائو تسهتونگ» هم معروف است، در تاریخ، بعد از انجیل بیشترین آمار چاپ را داشته است و جالبتر اینکه طرفدارانی چون ژان پل سارتر را به سوی خود کشانده! با وجود این که کتاب کوچک سرخ توسط یکی از دیکتاتورهای بیرحم در تمامی اعصار نوشته شده، اما آموزههای او (درست یا غلط) از یک جامعۀ بسیار پرجمعیت، یکی از قدرتهای جهانی را بیرون آورده است.

استالین هنوز هم یکی از بیرحمترین و خونخوارترین دیکتاتورهای جهان بهحساب میآید که در دورۀ حکومتش بر شوروی سابق (پهناورترین کشور جهان) تصمیم گرفت تا تاریخ را آنطور که خودش دوست داشت بنویسد. او اسم این اثر را دورۀ کوتاه (The Short Course) گذاشت. البته گفته میشود که او تنها یک فصل از این کتاب را شخصا نوشته است اما نسخی موجود است که در آن میتوانید ویراستاریهایی که او با مداد روی نوشتههای دیگر نویسندگان این کتاب انجام داده، مشاهده کنید. برای مثال، او معمولا نکات کوتاهی گوشه و کنار نوشتهها تذکر میداده؛ این نکات نهتنها شامل عباراتی مانند اینکه «اینجا کمی بیشتر درمورد لنین بنویسید» بوده، بلکه تغییر در ویراستاری نحوی و ساختاری یا حتی انتخاب کلمات را هم شامل میشده است.

کتاب «نبرد من» بدون شک توسط یکی از خونخوارترین دیکتاتورهای تاریخ نوشته شده است و شما را با تنفر و خشونت وجودی وی آشنا میکند. خواندنش بهشدت دشوار است و میتوان به جرات گفت که از آن دسته کتابهایی نیست که بتوانید روی مبل لم بدهید و بخوانید. در سطر به سطر کتاب نفرتی عمیق احساس میکنید؛ بهطوری که در موارد زیادی مجبور خواهید شد تا از برخی قسمتهای کتاب، ناخوانده عبور کنید.
دیکتاتورهای زیادی در جهان وجود داشته و دارند اما فقط برخی از آنها توانستهاند تفکرات خود را به نحوی به رشتۀ تحریر در بیاورند. در باقی موارد، عموما نویسندگان و محققان در این زمینه به فعالیت پرداختهاند. در ادامه نگاهی داریم به معروفترین کتابهایی که تابهحال درمورد دیکتاتورها نوشته شده است.
مرد قوی، کتابی در باب اوجگیری ۵ دیکتاتور بزرگ و افول دموکراسی در جهان

این کتاب که در اواخر سال گذشتۀ میلادی به چاپ رسید، بهسرعت نظر منتقدین را جلب کرد تا در فهرست بهترین کتابهای منتشر شده در سال ۲۰۲۰ از نظر نشریه واشنگن پست قرار بگیرد. این کتاب که توسط نویسندۀ پرآوازه «کنت دیویس» نوشته شده، با بررسی قصاوتهای بدترین دیکتاتورهای تاریخ، به طرح مختلفی میپردازد و در ادامه به این سوالات پاسخ میدهد. برای مثال اینکه چطور یک ملت به دام دیکتاتوری میافتد یا چطور یک نفر قدرت قتلعام میلیونها نفر را پیدا میکند. او در این کتاب، به بررسی افرادی چون هیتلر، موسولینی، استالین، مائو و صدام میپردازد تا بهترین پاسخهای ممکن را پیدا کند.

«فرانکو» یکی از کتابهایی است که در قالب بیوگرافی نوشته شده و داستان قدرت گرفتن فرانسیسکو فرانکو را در اسپانیا بازگو میکند؛ کسی که در ۳۶ سالگی جایگاه خود را بهعنوان یک دیکتاتور قسیالقلب، تثبیت کرد. او نهتنها با هیتلر تبانی کرد، بلکه تلاش کرد با از بین بردن خردهفرهنگها از اسپانیا یک کشور کمونیست بسازد.
«اتوبیوگرافی غیرمجاز کیم جون ایل» نگاهی به اوجگیری پدر دیکتاتور کنونی کره شمالی، کیم جون اون دارد و توضیح میدهد که چطور حکمرانی این خانواده، کره شمالی را به انزوای مطلق کشیده است.
یکی دیگر از آثار قابل تامل دربارۀ دیکتاتورها، «طوفان شن» است که از سال ۱۹۶۲ به زندگی معمر قذافی، دیکتاتور سابق لیبی میپردازد و جزییات مختلفی را تا ۲۰۱۱، یعنی سال ترور قذافی شرح میدهد.

این یک واقعیت غیر قابل انکار است که کلمات سرشار از قدرتند. این یکی از دلایلی است که نوشتن را برای دیکتاتورها جذاب و خاص میکند؛ با این حال، تمام ماجرا نیست. اگر کلمات در راه درست به خدمت گرفته شوند، نور را به زاویههای تاریک ذهن انسان میتابانند اما به همین اندازه که شفابخش هستند، میتوانند مخرب و نابودگر باشند. دیکتاتورها از قدرت کلمات برای مسحور و مسخ کردن طرفدارانشان استفاده میکنند تا آنها را به هر راهی که میخواهند، بکشانند.
یکی دیگر از نکات جالب توجه این است که دیکتاتورها در نوشتههایشان توجهی به آمار و ارقام ندارند و بیشتر علاقه دارند تا خود را در آثارشان به رخ بکشند.
یکی از نکاتی که باید به آن توجه کنید این است که این کتابها بهنوعی آزاردهنده هستند؛ پس اگر تصمیم دارید تا آنها را مطالعه کنید، حتما به این موضوع توجه داشته باشید. شما تابهحال این کتابها را خواندهاید؟ تجربیات خود را با دیگران به اشتراک بگذارید.