سلام، درود و خوشامد به ششمین قسمت سری مقاله «بیفرهنگ» خوش آمدید. من بامدادم، نویسندهی این مقاله، و توی این قسمت میخوام در مورد موضوعات کلیشهای حرف بزنم و جزئیاتی که خیلی وقتها بهش دقت نمیشه.
قبل از شروع هر چیزی، بذارید ببینیم معنی «کلیشه» اصلاً چی هست. کلیشه به ایدهای گفته میشه که بیش از اندازه استفاده شده و دیگه ایدهی خلاقی حساب نمیشه. یا اگر بخوام خیلی خودمونی بگم، جملات پشت کامیونی.
خب، حالا بذارید راجع به موضوعات کلیشهای حرف بزنیم. اول از همه: کلیشهای بودن چیزی به معنای بد بودن اون نیست! خیلیها این رو اشتباه میگیرن، و نه، اینطوری نیست. وقتی چیزی کلیشهای باشه، به معنی بد بودنش نیست؛ فقط به معنای نبود خلاقیت کافیه. حتی اون رو هم میتونیم چشمپوشی کنیم.
به شخصه حاضرم یک کتاب در مورد الفها و کوتولهها و اژدهاها بخونم، اگر داستان و جهانسازی خوبی با این نژادهای کلیشهای درست کرده باشه. اینکه بتونید یک موضوع کلیشهای رو خوب جلوه بدید، خودش به خودی خود یک هنره.
فکر کنم اژدها، کلیشهایترین موجود کل فانتزی باشه. و بذارید یه نگاهی به سه غول فانتزی بندازیم: تالکین، نویسندهی «ارباب حلقهها» و «هابیت»، داخل جهانش اژدها داره؛ مارتین، نویسندهی «بازی تاجوتخت»، داخل داستانش اژدها داره؛ سندرسون، نویسندهی «میستبورن» و جهان کازمیر، داخل داستانهاش اژدها داره.
ولی اگر آثار این نویسندهها رو خونده باشید، میدونید که بهطور عجیبی با یکدیگه فرق دارن. چون تونستن اون ادویهی خاص خودشون رو بهش اضافه بکنن که خاصشون میکنه.
استفاده از موضوعات کلیشهای خیلی چیز بدی دیده میشه، که من واقعاً باهاش موافق نیستم. همونطور که گفتم، هر چیز کلیشهای با دیانای خاص نویسنده، تبدیل به چیزی خاص میشه. اینطوری شما یک چیزی که ایدهی خلاقی نداره رو با خلاقیت قاطی میکنید. اینکه چطور این کار رو میکنید، با خودتونه.
ولی وقتی بیخلاقیتی با بیخلاقیتی ترکیب بشه... اون یک کلیشهی بده.
به نظرم اژدهایی که آب تنفس میکنه میتونه یک مثال خوب باشه.
قبل از اینکه جلوتر برم و کسانی که داخل داستانشون اژدهایی دارن که آب تنفس میکنه رو نقد کنم، لطفاً چند لحظه بهم فرصت بدید. بعدش آزاد هستید.
اژدهایی که آب تنفس میکنه فقط یک مثاله، نه یک نمونه. ما اژدهاها رو به چی میشناسیم؟ به اینکه موجودات بزرگی هستن، معمولاً بال دارن و آتش تنفس میکنن.
حالا اگر یک نویسنده بخواد چیزی «خاص» درست کنه و به جای اینکه واقعاً فکر کنه، میاد و یک ویژگی رو تغییر میده، اون تبدیل به کلیشهای میشه.
اگر میخواید اژدهای خاص داشته باشید، نیازی نیست کاری کنید که آب تنفس کنه. حتی شاید هم اژدهای شما آب تنفس میکنه، ولی اگر دلیلی داره، اون یک ایدهی خاص میشه.
کلیشهای بودن از بیخلاقیتی میاد. اگر توی این تغییر ویژگی کوچیک خلاقیت نشون بدید، خب دیگه کلیشهای نیست.
کلیشه بودن چیزی، به معنی اینه که اونقدر خوب، ساده و قابل فهم بوده که با گذر مدتها، هنوز ازش استفاده میشه و تبدیل به یک سمبل شده.
پس کلیشهای بودن رو با بیخلاقیتی اشتباه نگیرید.