مخالفت نخبگان و احزاب ارمنستان با توافق صلح ارمنستان و آذربایجان با میانجیگری آمریکا
توافق صلح اخیر میان ارمنستان و آذربایجان که با میانجیگری ایالات متحده در کاخ سفید امضا شده، واکنشهای گستردهای در میان نخبگان سیاسی، احزاب اپوزیسیون و جامعه مدنی ارمنستان به دنبال داشته است. این توافق که به امضای اولیه وزرای خارجه دو کشور در حضور دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، منجر شد، بهویژه به دلیل بحث درباره ایجاد مسیر ارتباطی موسوم به «مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بینالمللی» (TRIPP) یا همان کریدور زنگزور، با انتقادات شدیدی مواجه شده است. در ادامه، بیانیهها و واکنشهای کلیدی احزاب و نخبگان ارمنستان بهصورت منظم و با جزئیات ارائه میشود.
۱. حزب داشناکسوتیون:
فقدان اعتبار قانونی اسناد امضا شده
حزب فدراسیون انقلابی ارمنی (ARF) یا داشناکسوتیون، یکی از قدیمیترین و تأثیرگذارترین احزاب اپوزیسیون ارمنستان، بیانیهای صریح در محکومیت توافق صلح صادر کرده است. این حزب اسناد امضا شده در واشنگتن را «فاقد اعتبار قانونی» دانسته و اعلام کرده که این توافق بدون طی فرآیندهای قانونی داخلی ارمنستان، از جمله تصویب پارلمانی یا رجوع به همهپرسی، نمیتواند الزامآور باشد. داشناکسوتیون تأکید کرده که هرگونه توافقی که حاکمیت ارمنستان بر قلمرو خود، بهویژه در منطقه سیونیک (محل عبور کریدور پیشنهادی)، را تضعیف کند، غیرقابلقبول است. این حزب همچنین از دولت نیکول پاشینیان خواسته تا جزئیات کامل توافق را برای شفافیت عمومی منتشر کند، زیرا معتقد است که این توافق میتواند به «تسلیم ارمنستان در برابر فشارهای خارجی» منجر شود.
۲. واکنش سخنگوی نخستوزیر ارمنستان:
تأکید بر حفظ حاکمیت
نازلی باغداساریان، سخنگوی نخستوزیر نیکول پاشینیان، در واکنش به انتقادات داخلی، در پستی فیسبوکی اعلام کرد که «تمامیت ارضی، حاکمیت و صلاحیت قضایی ارمنستان غیرقابل واگذاری است». او تأکید کرد که هرگونه مدیریت تجاری مسیرهای ارتباطی مانند راهآهن یا خطوط انتقال انرژی در خاک ارمنستان تحت نظارت کامل دولت این کشور خواهد بود و هیچگونه برونسپاری حاکمیت در کار نیست. این بیانیه در پاسخ به نگرانیها درباره واگذاری کنترل کریدور زنگزور به یک شرکت خصوصی آمریکایی مطرح شد، اما نتوانست نگرانیهای اپوزیسیون را بهطور کامل برطرف کند.
۳. جنبش مبارزه مقدس و اسقف اعظم باگرات گالستانیان
اسقف اعظم باگرات گالستانیان، رهبر «جنبش مبارزه مقدس»، یکی از چهرههای برجسته مخالف توافق صلح، این توافق را بخشی از «تلاش برای تصاحب قدرت» توسط نیروهای خارجی توصیف کرده است. گالستانیان که به دلیل سازماندهی اعتراضات گسترده علیه پاشینیان شناخته میشود، اعلام کرد که این توافق به معنای «تحمیل صلحی ناعادلانه» است که منافع ملی ارمنستان را به خطر میاندازد. او به همراه 16 تن از مخالفان دیگر در پروندهای مرتبط با اتهامات تلاش برای تغییر قدرت دستگیر شدهاند، اما جنبش او همچنان به سازماندهی تظاهرات در ایروان ادامه میدهد. معترضان این جنبش شعارهایی مانند «خون میدهیم، خاک نمیدهیم» سر دادهاند که نشاندهنده نگرانی عمیق از واگذاری اراضی ارمنستان به آذربایجان است.
۴. کارشناسان ارمنی: تبدیل پیمان صلح به سند تسلیم
برخی کارشناسان ارمنی، از جمله تحلیلگران سیاسی مستقل، هشدار دادهاند که هدف آذربایجان از این توافق، تبدیل پیمان صلح به یک «سند تسلیم» است که حاکمیت ارمنستان بر منطقه سیونیک را تضعیف میکند. آنها معتقدند که اصرار باکو بر ایجاد کریدوری بدون نظارت کامل ارمنستان، به معنای نقض تمامیت ارضی این کشور است. این کارشناسان همچنین به نقش میانجیگری آمریکا انتقاد دارند و آن را تلاشی برای گسترش نفوذ ژئوپلیتیکی واشنگتن در قفقاز جنوبی میدانند، بهویژه با توجه به نامگذاری مسیر ارتباطی به «پل ترامپ».
۵. اپوزیسیون پارلمانی:
درگیریهای فیزیکی در پارلمان
مخالفت با توافق صلح به حدی در ارمنستان بالا گرفته که منجر به درگیریهای فیزیکی در پارلمان این کشور شده است. در جلسهای در تاریخ 17 تیر 1404، درگیری میان قانونگذاران اپوزیسیون و حزب حاکم «قرارداد مدنی» به تعلیق جلسه پارلمان منجر شد.
کریستین واردانیان، نماینده اپوزیسیون، گزارش داد که این درگیریها پس از تلاش آرتور سرکیسیان، یکی از قانونگذاران مخالف، برای ترک جلسه آغاز شد و واهه گالومیان، نماینده حزب حاکم، به او حمله کرد. این تنشها نشاندهنده شکاف عمیق میان دولت و اپوزیسیون بر سر سیاست خارجی و توافق صلح است.
۶. نگرانیهای عمومی و تظاهرات خیابانی
علاوه بر احزاب و نخبگان، جامعه مدنی ارمنستان نیز واکنشهای شدیدی به توافق نشان داده است. تظاهرات در ایروان، بهویژه پس از انتشار خبر توافق، با حضور صدها نفر برگزار شده که خواستار شفافیت و رد هرگونه توافقی هستند که حاکمیت ارمنستان را تضعیف کند. گزارشها حاکی از بازداشت حدود 140 نفر از معترضان در یکی از این تظاهرات است. این اعتراضات نشاندهنده نگرانی گسترده مردم ارمنستان از پیامدهای ژئوپلیتیکی توافق، بهویژه با توجه به تاریخچه درگیریهای این کشور با آذربایجان و شکست در جنگ دوم قرهباغ در سال 2020 است.
۷. موضعگیریهای بینالمللی و تأثیر آن بر واکنشهای داخلی
اتحادیه اروپا از امضای اولیه توافق صلح استقبال کرده، اما این موضوع به افزایش نگرانیها در ارمنستان دامن زده است. برخی نخبگان ارمنی معتقدند که نزدیکی دولت پاشینیان به غرب، بهویژه پس از تصویب لایحه پیوستن به اتحادیه اروپا در فوریه 2025، نشانهای از چرخش استراتژیک ارمنستان به سمت غرب است که ممکن است روابط با ایران و روسیه، متحدان سنتی این کشور، را تضعیف کند. این موضوع بهویژه با توجه به حساسیت ایران نسبت به تغییرات ژئوپلیتیکی در منطقه و ایجاد کریدور زنگزور، به نگرانیهای داخلی افزوده است.
تحلیل و جمعبندی
مخالفت نخبگان و احزاب ارمنستان با توافق صلح عمدتاً ریشه در نگرانی از تضعیف حاکمیت ملی، بهویژه در منطقه حساس سیونیک، و نفوذ فزاینده قدرتهای خارجی مانند آمریکا دارد. حزب داشناکسوتیون و دیگر گروههای اپوزیسیون این توافق را تهدیدی برای منافع ملی ارمنستان میدانند و خواستار شفافیت و مشارکت عمومی در فرآیند تصمیمگیری هستند. در مقابل، دولت پاشینیان تلاش دارد با تأکید بر حفظ حاکمیت و مدیریت داخلی کریدور، این نگرانیها را کاهش دهد. با این حال، تنشهای داخلی، از جمله درگیریهای پارلمانی و تظاهرات خیابانی، نشاندهنده شکاف عمیق میان دولت و مخالفان است. این وضعیت میتواند ثبات سیاسی ارمنستان را در کوتاهمدت به چالش بکشد و پیامدهای گستردهای برای روابط منطقهای این کشور داشته باشد.
((معاونت بین الملل بسیج دانشجویی استان همدان ))
منابع:
۱. ویکیپدیا، دانشنامه آزاد - توافقنامه صلح ارمنستان و جمهوری آذربایجان
۲. ایرنا - پشت پرده صلح
۳. مشرق نیوز - جدال پاشینیان و مخالفان بر سر توافق ارمنستان با آذربایجان
۴. رادیو عمومی ارمنستان - اختلاف نظرها مانع از امضای توافقنامه صلح بین ارمنستان و آذربایجان در سال 2025 خواهد شد
۵. یورونیوز پارسی - چشمانداز توافق صلح آذربایجان و ارمنستان یک سال پس از جنگ بر سر قرهباغ
۶. آر.اف.آی - امضای توافق صلح تاریخی میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان در کاخ سفید
۷. آناتولی - نکاتی درباره توافق صلح بین آذربایجان و ارمنستان
۸. ایکنا - توافق صلح میان آذربایجان و ارمنستان؛ گامی مهم در تحقق صلح پایدار
۹. دنیای اقتصاد - پایههای لرزان یک صلح
۱۰. پارس تودی - توافق تاریخی یا بازی سیاسی؛ نگاهی به صلح ارمنستان و آذربایجان
۱۱. العربیه فارسی - جمهوری آذربایجان و ارمنستان با میانجیگری آمریکا توافقنامه صلح امضا کردند
۱۲. ایندیپندنت پارسی - رهبران ارمنستان و آذربایجان پس از امضای توافق صلح
۱۳. یورونیوز پارسی - امیدواریها به پایان دههها نزاع در قفقاز
۱۴. اقتصاد24 - ریشه تاریخی تنش در قرهباغ
۱۵. رادیو عمومی ارمنستان - وزارت امور خارجه ارمنستان: متن توافقنامه صلح بین ارمنستان و آذربایجان موافقت شد
۱۶. یورونیوز پارسی - واکنش ایران به توافق ارمنستان و آذربایجان
۱۷. خبرنامه APA_FARS در شبکه اجتماعی X - متن توافقنامه صلح ارمنستان و آذربایجان در 11 آگوست منتشر خواهد شد.
