موضوع خلع سلاح حزبالله لبنان یکی از مسائل پیچیده و حساس در سیاست داخلی و منطقهای لبنان است که تبعات گستردهای بر امنیت، ثبات و آینده این کشور دارد. این موضوع نهتنها به ساختار سیاسی و اجتماعی لبنان، بلکه به معادلات منطقهای و نقش قدرتهای خارجی وابسته است. در این تحلیل، ابتدا به بررسی نظر مردم لبنان درباره خلع سلاح حزبالله، سپس تبعات احتمالی این اقدام و در نهایت مقایسه با وضعیت سوریه پرداخته میشود.
۱. نظر مردم لبنان درباره خلع سلاح حزبالله بر اساس نظرسنجیهای انجامشده توسط اداره آمار و نظرسنجی در مرکز مشورتی مطالعات و مستندسازی لبنان (بین ۲۷ ژوئیه تا ۴ اوت ۲۰۲۴)، اکثریت لبنانیها (۵۸٪) با خلع سلاح حزبالله بدون وجود یک استراتژی دفاعی مشخص مخالف هستند. این نظرسنجی نشان میدهد که این موضع در میان گروههای مختلف مذهبی و قومی لبنان متفاوت است:
شیعیان: ۹۶٪ مخالف خلع سلاح بدون استراتژی دفاعی هستند.
اهل سنت: حدود ۵۰٪ مخالف خلع سلاح هستند.
دروزیها: ۴۶٪ مخالف خلع سلاح هستند.
مسیحیان: ۳۲٪ مخالف خلع سلاح هستند. همچنین، ۷۲٪ از پاسخدهندگان معتقدند که ارتش لبنان بهتنهایی قادر به مقابله با تجاوزات رژیم صهیونیستی نیست، و ۷۶٪ بر این باورند که دیپلماسی بهتنهایی نمیتواند بازدارندگی لازم را ایجاد کند. این دادهها نشاندهنده حمایت قابلتوجه مردم لبنان از نقش حزبالله بهعنوان یک نیروی دفاعی در برابر تهدیدات خارجی، بهویژه رژیم صهیونیستی، است. این حمایت بهویژه در میان شیعیان قوی است، اما در دیگر گروهها نیز بهطور نسبی وجود دارد، که نشاندهنده نگرانی عمومی از خلأ دفاعی در صورت خلع سلاح حزبالله است.
۲. تبعات خلع سلاح حزبالله خلع سلاح حزبالله میتواند پیامدهای متعددی برای لبنان داشته باشد که در ادامه بهصورت منظم بررسی میشوند:
الف) پیامدهای امنیتی
خلأ دفاعی در برابر رژیم صهیونیستی:
حزبالله از زمان تأسیس در سال ۱۹۸۲ (۱۳۶۱ شمسی) بهعنوان یک نیروی مقاومت در برابر اشغالگری رژیم صهیونیستی عمل کرده و در جنگ ۳۳ روزه (۲۰۰۶) نقش کلیدی در بازدارندگی ایفا کرده است. خلع سلاح این گروه میتواند لبنان را در برابر حملات احتمالی اسرائیل آسیبپذیر کند، بهویژه در شرایطی که ارتش لبنان بهتنهایی توان مقابله با این تهدیدات را ندارد.
افزایش خطر جنگ داخلی:
تجربه سال ۲۰۰۸، زمانی که تلاش برای محدودسازی شبکه مخابراتی حزبالله به درگیریهای مسلحانه در بیروت منجر شد، نشاندهنده پتانسیل بالای تنشهای داخلی است. در صورت اقدام اجباری برای خلع سلاح، احتمال درگیری بین حزبالله و نیروهای دولتی یا گروههای رقیب وجود دارد که میتواند به بیثباتی و حتی جنگ داخلی منجر شود.
تهدیدات جدید از گروههای افراطی:
برخی منابع به نگرانی از نفوذ گروههای تکفیری، مشابه آنچه در سوریه رخ داد، اشاره کردهاند. خلع سلاح حزبالله ممکن است فضا را برای فعالیت گروههای افراطی مانند جبهه النصره یا داعش باز کند، بهویژه با توجه به تحولات اخیر در سوریه.
ب) پیامدهای سیاسی
تشدید دوقطبی سیاسی:
لبنان از نظر سیاسی به شدت دچار شکاف است. خلع سلاح حزبالله میتواند به تشدید اختلافات بین جریانهای موافق (مانند جریان ۱۴ مارس و بخشی از مسیحیان) و مخالف (مانند جریان ۸ مارس و شیعیان) منجر شود. این دوقطبی ممکن است دولت را در موقعیت شکنندهای قرار دهد.
فشارهای بینالمللی:
ایالات متحده، کشورهای خلیج فارس (بهویژه عربستان سعودی) و اسرائیل از خلع سلاح حزبالله حمایت میکنند. این فشارها میتواند لبنان را در تنگنای دیپلماتیک قرار دهد، بهویژه اگر دولت نتواند توازنی بین خواستهای داخلی و خارجی برقرار کند.
کاهش نفوذ ایران:
حزبالله بهعنوان یکی از بازوهای اصلی محور مقاومت مورد حمایت ایران، نقش مهمی در سیاست منطقهای تهران دارد. خلع سلاح این گروه میتواند نفوذ ایران در لبنان را کاهش دهد و به تغییر موازنه قدرت در منطقه منجر شود.
ج) پیامدهای اقتصادی
محرومیت از کمکهای بینالمللی:
کشورهای غربی و عربی، بهویژه عربستان سعودی، کمکهای اقتصادی به لبنان را مشروط به خلع سلاح حزبالله کردهاند. با این حال، اگر این اقدام به بیثباتی منجر شود، ممکن است کمکهای اقتصادی به دلیل ناامنی متوقف شوند.
تضعیف ساختار اقتصادی حزبالله:
حزبالله علاوه بر نقش نظامی، یک شبکه گسترده اقتصادی و خدماتی در مناطق شیعهنشین دارد. خلع سلاح میتواند این ساختار را تضعیف کرده و به کاهش خدمات اجتماعی در این مناطق منجر شود.
د) پیامدهای اجتماعی
اعتراضات مردمی:
همانطور که در تظاهرات اخیر در بیروت مشاهده شد، بخش قابلتوجهی از مردم، بهویژه شیعیان، از حزبالله حمایت میکنند.
خلع سلاح اجباری میتواند به اعتراضات گسترده و ناآرامیهای اجتماعی منجر شود.
تهدید وحدت ملی: لبنان به دلیل ساختار طایفهای خود، همواره در معرض خطر فروپاشی وحدت ملی است. خلع سلاح حزبالله بدون اجماع داخلی میتواند تعادل شکننده بین طوایف را بر هم بزند.
۳.آینده لبنان پس از خلع سلاح حزبالله
آینده لبنان در صورت خلع سلاح حزبالله به عوامل متعددی بستگی دارد، از جمله نحوه اجرای این تصمیم، واکنش حزبالله، و نقش بازیگران داخلی و خارجی. سناریوهای احتمالی عبارتند از:
سناریوی ثبات و بازسازی:
در صورت توافق سیاسی و مصالحهای که در آن حزبالله بخشی از سلاحهای خود را تحویل دهد و بهعنوان یک نیروی سیاسی ادامه فعالیت دهد، لبنان میتواند از کمکهای بینالمللی بهرهمند شده و به سمت ثبات حرکت کند. این سناریو نیازمند اجماع داخلی و حمایت بینالمللی است.
سناریوی بیثباتی و درگیری:
اگر خلع سلاح بهصورت اجباری و بدون توافق با حزبالله انجام شود، احتمال درگیریهای داخلی افزایش مییابد. این وضعیت میتواند لبنان را به سمت بحرانهای سیاسی و امنیتی عمیقتر سوق دهد.
سناریوی نفوذ خارجی:
خلع سلاح حزبالله ممکن است به افزایش نفوذ اسرائیل یا گروههای افراطی در لبنان منجر شود، بهویژه اگر خلأ امنیتی ایجاد شود. این وضعیت میتواند لبنان را در معرض مداخلات خارجی بیشتری قرار دهد.
۴. آیا لبنان به سرنوشت شوم سوریه دچار خواهد شد؟
مقایسه وضعیت لبنان با سوریه نیازمند بررسی شباهتها و تفاوتهای کلیدی است:
شباهتها
تنوع طایفهای و قومی: هر دو کشور دارای ساختارهای اجتماعی چندطایفهای هستند که مستعد درگیریهای داخلیاند.
مداخلات خارجی: لبنان و سوریه هر دو تحت تأثیر قدرتهای منطقهای و بینالمللی (ایران، اسرائیل، ایالات متحده، عربستان سعودی) قرار دارند.
ضعف دولت مرکزی: دولت لبنان، مانند دولت سوریه در پیش از جنگ، با چالشهای ضعف نهادی و فساد مواجه است که میتواند به بیثباتی منجر شود.
تهدید گروههای افراطی: نظرسنجیها نشان میدهد که ۸۸٪ شیعیان، ۸۳٪ دروزیها، ۶۸٪ مسیحیان و ۶۲٪ اهل سنت معتقدند تحولات سوریه خطری برای لبنان است. این نگرانی نشاندهنده ترس از سرریز شدن ناامنیهای سوریه به لبنان است.
تفاوتها
ساختار مقاومت: حزبالله بهعنوان یک نیروی منسجم و بومی، نقش متفاوتی نسبت به گروههای مسلح در سوریه دارد. این گروه از حمایت مردمی قوی برخوردار است و بهعنوان بخشی از ساختار سیاسی لبنان شناخته میشود.
شدت مداخلات خارجی: جنگ سوریه با مداخله گسترده نظامی و حمایت از گروههای مختلف مسلح همراه بود، در حالی که لبنان تاکنون از چنین سطحی از مداخله نظامی خارجی در امان مانده است.
نقش ارتش: ارتش لبنان، اگرچه ضعیف است، اما همچنان یک نهاد ملی با مقبولیت نسبی در میان طوایف است، برخلاف ارتش سوریه که به شدت به یک طرف درگیری وابسته بود.
احتمال دچار شدن لبنان به سرنوشتی مشابه سوریه در صورت خلع سلاح حزبالله به عوامل متعددی بستگی دارد. اگر خلع سلاح بهصورت اجباری و بدون اجماع داخلی انجام شود، میتواند به درگیریهای طایفهای و بیثباتی منجر شود که شباهتهایی با جنگ داخلی سوریه دارد. با این حال، وجود حزبالله بهعنوان یک نیروی منسجم و حمایت مردمی آن، احتمال فروپاشی کامل به سبک سوریه را کاهش میدهد، مگر اینکه مداخلات خارجی (بهویژه اسرائیل یا گروههای تکفیری) شدت یابد. از سوی دیگر، تجربه تاریخی لبنان (جنگ داخلی ۱۹۷۵-۱۹۹۰) نشان میدهد که این کشور توانایی عبور از بحرانهای بزرگ را با مذاکره و مصالحه دارد، بهویژه اگر بازیگران داخلی و خارجی به سمت راهحلهای میانه حرکت کنند.
مخالفت اکثریت مردم لبنان با خلع سلاح حزبالله بدون استراتژی دفاعی مشخص، نشاندهنده نگرانی عمیق از خلأ امنیتی و تهدیدات خارجی، بهویژه از سوی رژیم صهیونیستی است. تبعات خلع سلاح میتواند شامل بیثباتی داخلی، افزایش خطر درگیریهای طایفهای، و تضعیف جایگاه لبنان در برابر تهدیدات خارجی باشد. آینده لبنان به توانایی دولت در ایجاد اجماع داخلی، مدیریت فشارهای خارجی، و یافتن راهحلی میانه بستگی دارد. اگرچه شباهتهایی با وضعیت سوریه وجود دارد، اما تفاوتهای ساختاری و نقش حزبالله احتمال تکرار سناریوی سوری را کاهش میدهد، مشروط بر اینکه از درگیریهای گسترده داخلی و مداخلات خارجی جلوگیری شود. تصمیمگیری هوشمندانه و اجماعمحور برای حفظ ثبات و وحدت ملی لبنان حیاتی است.
((معاونت بین الملل بسیج دانشجویی استان همدان))
