احتمالا شما هم تاکنون اسم علوم اعصاب یا نوروساینس را زیاد شنیدهاید، علوم اعصاب در چند دهه گذشته به سرعت درحال پیشرفت است و به عنوان کلیدی اصلی در پیشرفت بسیاری از علوم ازجمله روانشناسی ظاهر شده است. به نظر منطقی میرسد که مطالعه دربارهی مغز و ذهن باهم همپوشانی داشته باشند، اما چه ارتباطی بین علوم اعصاب و روانشناسی وجود دارد؟ برای درک بهتر نقش علوم اعصاب در روانشناسی بهتر است ابتدا کمی با این علم، دلیل اهمیت آن، و رابطهی بین ذهن و بدن آشنا شویم.
سیستم عصبی
صحبت دربارهی سیستم عصبی ممکن است به نظر خسته کننده برسد اما درواقع این سیستم تشکیل شده از تمام ذرات و بخشهایی است که باهم دیگر شما را تشکیل میدهند، هرآنچه در زندگی تجربه میکنید، هرآنچه که به آن میاندیشید، احساس میکنید و یا حتی هرآنچه را که تصور میکنید از زمان بدنیا آمدنتان تا زمانی که از دنیا بروید. سیستم عصبی شامل مغز، نخاع و ارتباط آنها با ارگانهای بدن و همچنین ارتباط ارگانها با نخاع و مغز است، بنابراین عملکردتان در هر لحظه از زندگی به دلیل ارتباط مداوم مغز، نخاع، بدن و بدن، نخاع و مغز است.
ممکن است تا کنون نام نوار موبیوس را شنیده باشید، نواری که دو لبهی آن برهم قرار گرفته و حلقهای را ایجاد میکنند، البته قبل از اتصال لبهی انتهایی به لبهی دیگر نیم دور چرخانده میشود، از هر طرف که به این نوار نگاه کنید نمیتوانید بگویید که نوار از کجا آغاز شده و در کجا به پایان رسیده است. این تعریفی ساده از نحوهی کار سیستم عصبی شماست، و این ساختار است که، به عنوان مثال، سلولهای ایمنی را برای مقابله با بیماری آزاد میکند. بیشتر مردم دراین باره فکر میکنند که این کار تنها بخشی از عملکرد سیستم ایمنی آنهاست اما دراصل این سیستم عصبی شماست که به ارگانهای مربوطه دستور ترشح سلولهای ایمنی را برای مقابله با بیماریها صادر میکند. بنابراین سیستم عصبی، تمام سیستمهای بیولوژیکی بدن را کنترل میکند و همچنین از آنها تاثیر میگیرد.
در سالهای 1800 تا 1900 این باور وجود داشت که سیستم عصبی ما تنها یک سلول بسیار بزرگ است، اما دو نفر به نامهای رامون ئی کاخال(1852-1934) و کامیلو گُلجی(1843-1926) متوجه شدند که چگونه میتوان سیستم عصبی را علامت گذاری کرد، این روش نشان داد که در واقع ما از بیلیونها سلول کوچک به نام سلول عصبی که نورون نامیده میشوند تشکیل شدهایم. آنها همچنین مشاهده کردند که نورونها به همدیگر متصل نیستند و با فضاهای خالی کوچکی به نام سیناپس از هم جدا هستند. سیناپس جایی است که سلولهای عصبی مواد شیمیایی خود را درآنجا آزاد کرده و سپس سلول عصبی بعدی آن را تشخیص میدهد و به وسیلهی جریان الکتریکی پیام را در طول خود به سلول بعدی منتقل میکند.
پس در حقیقت، بدن، افکار و ذهن ما جریانی از الکتریسیته بین سلولهای عصبی است و بسته به اینکه کدامیک از سلولها فعال هستند ممکن است دست خود را به بالا یا پایین حرکت دهید، ممکن است چیزی را ببینید و فکر کنید که رنگ آن قرمز است یا چیزی را ببینید و فکر کنید که سبز است و تمام اینها به نورونهایی بستگی دارند که در آن لحظه درحال فعالیت هستند. تجربهی ما از جهان به گونهای به نظر میرسد که انگار تمام این اتفاقات در خارج از بدن ما اتفاق میافتند اما در واقع هرآنچه که هست در درون ماست.
این مقدمه دربارهی سیستم اعصاب، عملکردها و ساختار آن راه را برای درک بهتر کاربرد علوم اعصاب و آشنایی با آن هموارتر میکند.

علوم اعصاب چیست؟
علوم اعصاب ساختار و عملکرد مغز و سیستم عصبی را بررسی میکند. محققان در حوزهی علوم اعصاب، از زیست شناسی سلولی و مولکولی، آناتومی و فیزیولوژی، رفتار و شناخت انسان، و دیگر رشتهها استفاده میکنند تا بتوانند نقشهای دقیق از مغز و سیستم عصبی بدست بیاورند. علوم اعصاب نه تنها به دنبال عملکرد سیستم عصبی است، بلکه در جستجوی فهم این است که زمانی که افراد دچار اختلالات عصبی، روانپزشکی، و یا مشکلاتی در رشد سیستم عصبی میشوند چه اتفاقی برای سیستم اعصابشان میافتد.
علوم اعصاب طیف وسیعی از علوم و رشتهها را دربرمیگیرد، که هر کدام از این شاخهها مانند چراغ راه، بخشی از مسیر را برای فراگیری علم سیستم اعصاب روشن میکند. شاخههای بیشتر شناخته شدهی این علم بخشی از گستردگی و تنوع آن را ارائه میدهد.
شاخههای علوم اعصاب
علوم اعصاب شناختی: این شاخه مکانسیمهای عصبی که زمینه ساز تفکر و درک هستند را بررسی میکند. علوم اعصاب شناختی به بررسی چگونگی پردازش اطلاعات توسط مغز که شامل، یادگیری، به یادسپاری، تصمیم گیری، و حل مسئله است میپردازد. دامنهی این علم شامل چگونگی آشکار شدن فرایندهای فکری در سطح سلولی و پیوندهای بین فرایندهای ذهنی و مناطق مغز است.
علوم اعصاب اجتماعی: مغز را در چهارچوب ارتباطات آن با افراد دیگر و جهان اجتماعی گستردهتر بررسی میکند. این علم مشخص میکند که انسان یک گونهی کاملا اجتماعی است و پیچیدگیهای تعامل اجتماعی میتواند به توضیح تکامل مغزِ بسیار پیشرفتهی انسان کمک کند. همچنین علوم اعصاب شناختی به دنبال توصیف روشهایی است که مغز و بدن تحت تاثیر جنبههای مختلف زندگی اجتماعی مانند انزوا یا ادغام اجتماعی قرار میگیرند.
علوم اعصاب بالینی: بر اختلالات سیستم روانی و عصبی تمرکز دارد. این موارد شامل اختلالات موجود در روانپزشکی و روانشناسی بالینی است مانند افسردگی و اختلالات اضطرابی و همچنین بیماریهایی که باعث تخریب سیستم عصبی میشوند مانند آلزایمر. یکی از اهداف اصلی این علم کمک به بهبود روشهای تشخیص، درمان و پیشگیری از اختلالات است.
علوم اعصاب رشد و نمو: به دنبال توصیف نحوهی شکل گیری و تغییر مغز و سیستم عصبی است. محققان این رشته در مسیرهای معمول و غیرمعمول توسعهی سیستم عصبی کاوش میکنند تا پایههای عملکرد طبیعی و غیرطبیعی آن را بهتر درک کنند.
علوم اعصاب اثرگذار: نحوهی تولید احساسات به وسیلهی مغز را دنبال میکنند. این علم مشخص میکند که چگونه ساختارها، مواد شیمیایی، و شبکههای خاص مغز با حالات عاطفی مانند خشم، ترس، لذت، و شهوت مرتبطند و اینکه چگونه میتوانند حالات عاطفی پیچیده را به وجود آورند.
علوم اعصاب رفتاری: یا روانشناسی بیولوژیکی، به اینکه چگونه مغز و سیستم عصبی پایه و اساس رفتار در انسان را فراهم میکند میپردازد و اساس عصبیِ تواناییهایی نظیر تفکر و ادراک، یادگیری، احساس، و انگیزه را بررسی میکند
علوم اعصاب محاسباتی: شاخهای تحقیقات مغزی است که با استفاده از قدرت مدل سازی رایانهای و ابزراهای ریاضی به بررسی چگونگی عملکرد مغز و پیچیدگیهای آن میپردازد.
حال که با سیستم عصبی، علوم اعصاب و شاخههای آن آشنا شدیم میتوانیم به ارتباط این رشته و روانشناسی بپردازیم.
علوم اعصاب و روانشناسی از جهات مختلف میتوانند یکدیگر را کامل کنند، این دو حوزه میتوانند به سوالات مربوط به شناخت و رفتار، رشد عصبی، عصب روانپزشکی، و شکل پذیری عصبی کمک کنند. پیشرفت در علوم اعصاب در برخی موارد به تحکیم نظریههای روانشناسی کمک میکند، و در موارد دیگر، علوم اعصاب موفقیت هایی را بدست میآورد که شیوههای تفکر کلاسیک را به چالش میکشد. در همین حال، روانشناسی بینشی حیاتی دربارهی چگونگی رفتار انسان –که محصول فعالیت سیستم عصبی است- را فراهم میکند.