به قول مادرم، آسدجمال از آن حسینیههای باطندار است. از آنها که در کوچه پسکوچههای مولوی مامن مردم محل و میزبان همیشگی دستههای محرم است. از آنها که از ازدیاد جمعیت جای سوزن انداختن نیست و غلغلهی رفت و آمدش را کمتر جایی دیدهام.
اما برای من آسدجمال، اول، خاطرهیِ خوشِ حلوایِ خوش عطرِ شام غریبانیست که هرسال درست میکنیم و بعد، دیوار آجری سرتاسر شمعش.
هر سال نذر داریم دو سینی بزرگ حلوا بپزیم و با تمام شدن روضه، در حسینیه بچرخانیم.
راستش را بخواهید روضههای آسدجمال از همان کودکی چندان به دلم نمینشست. از آن پر سر و صداهاییست که بیشتر از شور و حال، سرم را به درد میآورد. من عاشق آن سکوت تهماندهی شبم که حلوای داغ را میان باقیماندگان شام غریبان پخش میکنیم.
معمولا تا آخر شب همان جا در جمعیت پراکنده حسینه میمانیم. حلوا پخش میکنیم و حرف میزنیم. بچهتر که بودیم از خلوت حسینیه برای شیطنت و بالا رفتن از منبر چوبی بلند نهایت بهره را میبردیم و گاه که شیطنت از حد میگذشت تشرِ از روی خستگی و دلسوزیِ خادمی، گوشهگیرمان میکرد. بعد با بزرگترها به حرف و گاه به دعا و زیارتی مینشستیم. این سالها اما شاید به جبران کودکی، آخرشب با باقی جوانترها دست به کار میشویم و جاروها را از دست هم میقاپیم تا جاروی فرشها نماند به پای خادمان خسته از غلغلهی آن روزها.
همزدن آرد، پختن حلوا، آخر شبهای حسینیه و جاروی فرشها برنامهی حذفنشدنی محرم هرسالمان است. اما اولین سوسوی پس ذهنم از محرم و عاشورا و امام حسین، از شعلههای لرزان دیوار آجری نور میگیرد.
آسدجمال بعد از مراسمات پر شور و صدایش، به دیوار آجری بلند شیبدارش معروف است که هر شام غریبان سراسر شمع و نور میشود. از پیر و جوان، یک تو رفتگی و یا برآمدگی پیدا میکنند و هر کدام به نیتی شمعی بر دیوار روشن میکنند. در اطراف هم بساط دستفروشانی که شمع و خرما و نمک و چای و لیوان و خلاصه هرآنچه برای نذر کردن و حاجتگرفتن لازم میبینند، پهن است. ما مشتری پر و پا قرص هرساله شمعها هستیم. هر کدام یک بسته شمع میخریم و چنان دو چشمی میپاییمش که انگار غنایمی نایابن در آن شمعبازار.
من هر سال دو شمع بر دیوار میافروزم و آنقدر خیره میشوم به شعلهشان تا آرام آرام آب شوند. یکی به نیتی که سال به سال تغییر میکند و دیگری به نیتی ثابت. به نیت حر عاشورا.
از همهی داستانهای عاشورا، از حسین، سرور شهیدان کربلا، از زینب که برایم نماد ایستادگی و سخنوریِ شجاعانه است و پدرم به بهایِ نذرِ زنده دنیا آمدنم مرا همنامش ساخت، از عباس که حسین پس از او راه چاره را بر خود بسته دید، داستان حر برایم جنس دیگری دارد.
به گمانم یکی از همان شبهایی بود که از پس از شیطنت بیامان و دعوای مختصر خادمان، پناه برده بودیم به دعا و صحبتهای مادرم و او داستان حر را برایمان تعریف کرد.
نمیدانم چرا، شاید چون در آن زمان کار دیگری جز گوش دادن نداشتم. شاید چون به جای روضههای پر سر و صدا در فضایی آرام و از مادرم داستان را میشنیدم، شاید هم به دلیل فضای باطندار آسدجمال بود، اما از هرچه بود داستان حر سخت به دلم نشست. به نظرم آمد حر آن شخصیتی بود که آنطور که باید دیده و شنیده نمیشد.
حر انگار از جنس خودمان است. راحتتر میفهممش. سودای قدرت دارد. پول و دنیا و عافیت میخواهد، دلبستگی دارد، پایش میلغزد، اشتباه میکند، ملغمهایست از نیکی و بدی، از اشتباه و درست. مثل خودم، مثل همهمان.
به آن لحظه فکر میکنم که حر باید آن تصمیم سخت را میگرفت، به کشمکش درونیاش، به ترسها و شکهایش، آنقدر که بر تنش لرزه انداخته بود. اما در آخر توانست که بایستد، از مال و منسب و آرزوها و دلبستگیهایش دست بکشد و برای آنچه که حق میدانست همه چیزش را فدا کند. آنگاه حریت و آزادگی را بار دیگر به نام خود درآورد.
یادم است آن شب، داستان حر آنقدر بر دلم نشست و فکرم را مشغول کرد که موقع روشن کردن شمعهایم بر دیوار آجری، هر شمع را به نیتی اما به یاد او روشن میکردم و از آن سال است هر سال که یکی از شمعهایم به یاد حر است. تا یادم بماند و به یاد بیاورم،کسی از جنس خودم با همان امیال و آرزوها آنجا که باید به همه دلبستگیهایش پشت کرد تا قدم در راه آزادگی و عقیدهاش بگذارد.