ویرگول
ورودثبت نام
مکتوبات هیات الزهرا(س) دانشگاه شریف
مکتوبات هیات الزهرا(س) دانشگاه شریفمکتوبات هیات الزهرا(س) دانشگاه صنعتی شریف
مکتوبات هیات الزهرا(س) دانشگاه شریف
مکتوبات هیات الزهرا(س) دانشگاه شریف
خواندن ۲۷ دقیقه·۷ سال پیش

هیات هفتگی

بسم الله الرّحمن الرّحیم، افوّض امری الی الله انّ الله بصیر بالعباد، ربّ اشرح لی صدری و یسّر لی امری ‌واحلل عقدة من لسانی یفقهوا قولی، الهی انطقنی بالهدی و الهمنی التّقوی. هدیه پیشگاه اهل بیت علیهم الصلوات و به ویژه وجود نورانی پیغمبر(ص)اکرم و امام صادق علیهم السّلام صلوات عنایت بفرمایید. نام جلسه‌­ی شما هیات الزهراست. محضر مبارکه­‌ی صدّیقه­‌ی طاهره صلوات دیگری هدیه بفرمایید.

ان­شاءالله این نشست و برخاست ناقابل و گفت و شنيد بی‌قیمت ما را حضرت حق به کرمش قبول کند و اجرمان را تعجیل در فرج حضرت بقیة الله الأعظم روحی فداه و عجل الله فرجه الشریف قرار دهد.

ان­شاءالله توفیق بشود دیدار روی مبارکش، دیدن آستان شریفش و شهادت در راهش برای ما، خانواده‌های ما، پدر و مادرمان، فرزندان ما، نسل و ذریه‌مان، ان­شاءالله توفیق بشود، صلوات دیگری عنایت بفرمایید.

دینداری هم وسیله‌­­­­ی نجات هم وسیله­‌ی سقوط

قرآن می‌فرماید همه در حال خسرانند، همه خسارت می‌بینند به جز مؤمنینی که چندتایشان حق دارند. گاهی دینداری که باید ما را نجات بدهد ]و[ از خسارت بیرون بیاورد، این دینی که باید برای ما نجات بخش باشد و ما را نجات دهد وسیله­ی سقوط می‌شود! مباحث مهمی ذیل این بحث وجود دارد که گاهی دینداری خطرناک می‌شود، ابعاد مختلفی هم دارد مسئله که خیلی به هم مرتبط نیستند‌. دینداری گاهی خطرناک می‌شود، چرا؟ چون در دینداری قدرت کارهایی هست که در غیر از آن نیست، خیلی از وحشی گری‌ها که در تاریخ صورت گرفته­است، با لباس دین صورت گرفته که بیرون از لباس دین کسی فکر نمی‌کرده بشود همچین کاری را کرد، حادثه­ی کربلا از این جمله هست. یعنی یک خشم و جهل نامقدس،‌ عمل اکله بنی­امیه شدند برای قتل سیدالشهداء(ع)، قتل امیرالمومنین(ع). همین را که فکر کنید شما، امیرالمومنین(ع) اگر می‌خواستند برایش کیفرخواست بنویسند چه می‌نوشتند؟ شاید اگر هزارتا بگویند آخریش هم تکفیر نباشد، نماد ایمان، مولود کعبه در دورانی که حکومت نداشت، تقریباً فقط به عبادت و کار مشغول بود. همراهش هم عبادت می‌کرد. چاه می‌کند، نماز می‌خواند همزمان، مستحبی می‌شد در راه می‌خواند، باغداری می‌کرد، نماز می‌خواند، هزار رکعت نماز در شبانه روز. یعنی بالای ۱۰ ساعت در شبانه روز. این فرد را در محراب به اسم کافر کشتند.

مفهوم تئوریزه کردن ظلم

دینداری گاهی خطرناک می‌شود، خیلی ابعاد دارد، یک بعد که قبلاً نگفتیم، و الآن می‌خواهم عرض کنم این هست که (البته مستقل از بحث هست) گاهی دینداری از بس عوامانه هست وسیله­ی سواری دیگران می‌شود.

در حالت عادی من نمی‌توانم ظلم تحمّل کنم، حتّی سر جای پارکینگ دعوا می‌کنم با همسایه، قدیم‌ها که نیمکت‌ها دو-سه نفره بود، بچه‌ها در مدرسه خط می‌کشیدند وسط، از حریم خودشان دفاع می‌کردند. آدمیزاد اینجور است.

حتی حیوانات هم از حریمشان دفاع می‌کنند. شما در حریم مرغ و خروس‌ها هم وارد شوی، صدایشان در می‌آید، حالا حیوانات زوردارتر بیشتر.

کی می‌شود ظلم را تئوریزه کرد؟

فقط با دین! بگویی صبر کن، ثواب می‌بری!

صحبت راجع به تفکر داعش

اصلاً یکی از دلایلی که امام حسین(ع) را کشتند، این است که، فتوای رایج علمای اهل سنّت است، اگر شما می‌بینید داعش در اهل سنّت رشد کرده، چون "تنها" گروه رسمی و منسجم غیر شیعه‌ست، که به حاکمیت عادل اعتقاد دارد. بقیه شرط عدالت را قبول ندارند. در حال حاضر کتاب‌های درسی عربستان را بروید مشاهده کنید، می‌گوید "افسق عباد الله" بدترین انسان روی زمین اگر رسماً بت پرست نباشد، می‌تواند حاکم مسلمانان بشود، اطاعتش بر همه­ی خواص یا عوام واجب است. اگر شما می‌بینید که در قلب اروپا مثل فرانسه که می‌گویند پیف پیف بو می‌دهی، در فرانسه داعش آدم جذب می‌کند. چجوری آدم جمع می‌کند؟ چون یک مسلمان که می‌بیند توسری­خور شدنش تئوریزه شده.

یک غیر شیعه بخواهد شیعه شود، خیلی دردسر دارد، باید از پدر و مادرش، باید از خانواده‌اش جدا شود. یک حنفی، یک شافعی، یک حنبلی بخواهد، اصول دینش که عوض نمی‌شود. راحت می‌تواند تغییر مکتب بدهد و عدالت­خواهی بکند. اصلا داعش یک استراتژی یا جایگزین برای فکر انقلاب اسلامی بود. حالا اصلا بحث ما سیاسی نیست.

نمونه‌های تئوریزه کردن ظلم در تاریخ ایران

هیچ جایی شما پیدا نمی‌کنید، که بگویند باید تو سری بخوری تا ثواب ببری، الّا اینجا! فکرهم نکنید فقط اهل سنّت اینجور هستند، خیلی از جاهای تاریخ، سلاطین فشار بر سر ما می‌آوردند.

وقتی مرجع تقلید می‌خواسته نامه بنویسد به شاه باید می‌گفته: عرائض ناقابلم را به خاک پای سلطان می‌رسانم. و شاه هم می‌گفته عریضه‌ی شما به خاک پای ما رسید. باید در صدر نامه می‌نوشته اعلی حضرت همایونی خاقان ابن خاقان سلطان، ارواح المومنین ارواح العالمین روحنا لک الفدا. شما امروز به جز برای امام زمان(ع) این‌ها را به کسی نمی‌گویید. بعضی از مراجع تقلید، برای شاه‌های قاجار و صفوی بگیر و بیا تا پایین نوشتند، فقط یک دین می‌تواند ظلم را تئوریزه کند، با قدرت حوری و بهشت و... پس دینداری خطرناک هم داریم. فقط در دین امکان دارد که با امام حسینی که در راه اسلام با یزید جنگیده که دسته‌های عزاداری بروند، علم‌هایشان جلوی شاه قاجار که نوامیسشان را از مردم غارت می‌کردند، سر خم کنند. فقط دین می‌تواند. دین هم می‌گویم یعنی یک تفکری که برای ماورای شما پاسخ آورده، کاری ندارم درست است یا غلط است، تحریف شده است.

نسبت دادن صفت مرده به کافر در قرآن کریم و صفت زنده به مومن

دینداری که نجات‌ بخش است، اگر از جای درست گرفته شود، نسخه‌ی شفابخش مریض را از بستر در می‌آورد و شفا می‌بخشد، نسخه‌ای که از جای درست گرفته نشود، آدمی که راست راست دارد راه می‌رود، رو می‌زند؛ زمین می‌کشد. فرق مرگی که پزشک اشتباه کند، با مرگی که در دین ممکن است اتفاق بیفتد، این است که حیات معنوی از بین برود، صد تا جسم هم برگردد، دیگر مشکل حل نمی‌شود. تعبیر قرآن نسبت به کفّار میّت هست و نسبت به مؤمن حی است. "یاایها الذین امنوا استجیبوا لله و للرّسول اذا دعاکم لما یحییکم واعلموا أنّ الله یحول بین المرء و قلبه و أنّه الیه تحشرون" (سوره انفال ـ آیه 24) «ای مؤمنان به ندای خداوند و پیامبر که شما را به پیامی حیات‌ بخش می‌خوانند، لبیک اجابت بگویید و بدانید که خداوند بین انسان و دل او حائل می‌گردد، و بدانید که در نزد او محشور می‌گردید.»

آیه ۷۰ سوره یس را مشاهده کنید: از واژه­ی کافر برای انسان مرده (از جهت حیات معنوی) استفاده کرده است. "لِيُنْذِرَ مَنْ كَانَ حَيًّا وَيَحِقَّ الْقَوْلُ عَلَى الْكَافِرِينَ" «تا هر كه را [دلى] زنده است بيم دهد و گفتار [خدا] در باره كافران محقق گردد‌.»

ارائه مفهوم دفع دخل مخدر

اگر من بخواهم راجع به اهمّیّت دین صحبت کنم، دفع دخل مخدّر هست به قول حوزوی‌ها، یعنی اینکه نیازی نیست من برای شما از اهمّیّت دین بگویم، چون شما همین الآن داشتید نماز جماعت می‌خواندید. خب لابد دین برای شما اهمّیّت دارد که الآن اینجا نشستید و به سخنرانی گوش می‌دهید، بیکار که نیستید. ولی با این حال من دفع دخل مخدّر می‌کنم. اصلاً لازم نیست کسی اندر فوائد جامعه­ی پزشکان صحبت بکند، واضح هست که جامعه به طبیب نیاز دارد، اما اگر طبیب قلّابی باشد خطرناک است.

ما بعضی افراد سیاسی داریم که پزشک قلّابی به آن‌ها نسخه دادند و این ها به آن نسخه عمل کرده‌اند و الآن مرده‌اند. از افراد سرشناس (در سطح مرجع تقلید!) داریم به خاطر اینکه به نسخه­ی طبیب درست عمل نکرده به توصیه شخص دیگری عمل کرده است، پروتکل درمانی را قطع کرده، بعد از مدّتی از دنیا رفته. یعنی مهم است که پزشک قلّابی نباشد.

راهکار فرار از مواجهه با دین قلّابی

چه کاری کنیم که ما گرفتار دین قلّابی نشویم؟ ابعادی دارد این مسئله که من یکی را که به سیره پیامبر مربوط است، می‌خواهم عرض کنم خدمت شما.

دین به خاطر ماهیتش، افراد تا پای جان از آن حمایت می‌کنند، دانشگاه شما چند شهید داشته؟ ۱۲۰ و خورده‌ای. شاید جای دیگر حتی حوصله نداشتند جارو بکشند، اگر بحث دین و عاقبت و سعادت و جهاد و این‌ها نبود، کسی نمی‌رفت جانش را به خطر بیاندازد.

چون این مهم است، اگر من بخواهم با ادبیات دینی چیزی را جا بیندازم، در دل‌ها نفوذ دارد، هیمنه ایجاد می‌کند، گفتمان درست می‌کند، لذا همه همراهی می‌کنند. یکی از خطرات این دینداری این است که ما در فهم دین دقیق نباشیم، دیگران بیایند از ما سوء استفاده بکنند. آیا ممکن است؟ بله بسیار امکانش هست.

یک راهکارش را عرض می‌کنم، یک مثال خیلی پرتکرار، چون این قدرتی که در دین هست هیچ‌جای دیگری نیست، چه در دین حق، چه دین قلّابی.

مثال رفتار درست در دینداری غلط

همین داعشی‌ها را همان زمانی که خیلی تبلیغ می‌کردند، در جاهای مختلف می‌گفتیم، به ما می‌گفتند مصلحت نیست که این را بگویید، می‌گفتم شما نباید دروغ بگویید. داعش را جامعه­ی ما با چی می‌شناسد، با جهاد نکاح؟ من همینجا به شما عرض می‌کنم که جهاد نکاح یک دروغ رسانه‌ای بود، برای‌اینکه مخالفان داعش، داعش را بزنند، نمی‌خواهم بگویم در بین داعشیان خطا نبود، ولی عذر می‌خواهم بین رزمنده‌های ما خطا نبوده؟ ما رزمنده شراب‌خوار در هشت‌ سال دفاع مقدس نداشتیم؟ قطعاً داشتیم، بله که داشتیم. این یعنی همه شراب‌ خوار بودند؟ آیا در جبهه‌های ما دزد وجود نداشته؟ در بین افراد اعزام شده درصدش قابل ملاحظه بوده؟ نه خب نبوده. آیا زندانی فراری، همین که به داعشیان هم نسبت داده می‌شد، ما داشتیم یا نداشتیم؟ بله داشتیم. بپرسید، آیا همه اینطور بودند؟ نه معلوم است که اینطور نیست.

بیست روز داعشی می‌رود خانه‌ی مردم، در جنگ شهری شما باید به خانه­ی ‌مردم بروی. در شهر حلب می‌رفتند داخل خانه‌ها سنگر می‌گرفتند، بعضی‌ها وارد خانه که می‌شدند، می‌رفتند سراغ یخچال، مرغ‌های حیاط، نمی‌گویم کجایی بودند، مورد داشتیم داعشی‌‌ای که وقتی به خانه‌ی مردم می‌رفتند، با فرض اینکه داعش همه را تکفیر می‌کرد، وسایل اتاقی که قرار‌ بود سنگر بگیرند، در اتاق‌های دیگر خالی می‌کردند و به بقیه وسایل دست نمی‌زدند.

به یخچالش دست نمی‌زدند، فقط یک سوراخ برای تیر‌اندازی ایجاد می‌کردند و چند خرما می‌خوردند، گاهی می‌دیدی پانزده روز آنجاست، ولی به یخچال دست نزده، این فقط با دین امکان دارد. فردی که حتّی دشمن خود را کافر می‌داند، و اموال او را محترم نداند، جایی که کسی هم به او حرفی نمی‌زند، حالا یک بستنی هم از یخچال برداشت، اصلاً کسی نبود که بفهمد و چیزی بگوید، معلوم نیست صاحبخانه، زنده باشد یا مرده.

این فقط در دین امکان‌پذیر است، دین کفّ‌النّفس ایجاد می‌کند. هجرت درست می‌کند. شما کافی است فامیلی‌های افرادشان را ببینید، ابوامرالفرنسی، کاندیدای ریاست بود، چند صد کیلومتر آمده، فقط دین می‌تواند با انسان این‌کار را بکند. نمی‌خواهم بگویم سران آمریکایی به آن‌ها خط نمی‌دادند، نمی‌خواهم بگویم اعدامی‌های بعضی کشور‌ها در آن‌ها نبود، ولی بدنه اینجوری نبود. بدنه یک فکر است‌. و آن‌هایی که این‌ها را می‌شناسند، زندان هم که بیاندازید، سی سال هم که آنجا باشد، فرصت پیدا کند خودش و شما را باهم منفجر می‌کند. تجربه ثابت کرده‌ است که تبلیغ و ارشاد روی آن‌ها اثر ندارد، اگر سرت را به او نزدیک کنی حتّی گوشت را با دندان‌هایش می‌کند، و اعترافی نمی‌کند، یک فکر دارد راجع به جهاد، مثل مجاهدی که زیر تانک می‌رود و ابایی ندارد. فرق چیست؟ هر دو در دینداری راسخند، یکی دینش دین است یکی دینش دین نیست. قدرت دین این است.

سو‌ء استفاده از دین

آیا از این دین می‌شود سوءاستفاده کرد؟ بله اتّفاقا بسیار رایج است، یکی از بهترین جاها برای سوءاستفاده این است.

شما فکر کردید سامری اگه می‌آمد انتگرال می‌گرفت مردم دورش جمع می‌شدند؟ مثلا می‌گفت انتگرالی که هیچ‌کس بلد نیست بیاورید من برایتان حل می‌کنم.

این حرف‌ها که مشتری ندارد، گفت " فَقَبَضْتُ قَبْضَةً مِنْ أَثَرِ الرَّسُول" از آن‌جایی که محلّ نزول فیوضات ملائکه بود، قبضه خاکی برداشت و یک گوساله درست کرد، در طول تاریخ این‌ همه مجسّمه درست شده‌است، ولی وقتی این گاو صدای "ما" می‌داد مردم همه می‌گفتند ما بیشتر.

قرآن جزییات را نمی‌گوید، راجع به آن شخص چیزی نگفته، ولی می‌گوید آن مجسّمه صدا می‌داد، اصلاً گاو که صدا می‌داد این‌ها حالشان خراب می‌شد.

یعنی با قدرت دین، سامری اگر می‌گفت موسی دروغگو است او را از بین می‌بردند، ولی با الماس می‌شود الماس را برید، با دین به جنگ موسی رفت، از همان چیزی که موسی استفاده کرد و مردم را جلوی فرعون نگه داشت، از همان استفاده کرد.

امروز هم هست، انقدر تفسیر از بزرگان دین، چرا در جامعه ارائه می‌شود؟ برای اینکه اگر، ببینیم با سیره­ی معصوم مردم دارند دینداری می‌کنند نمی‌توانیم با آن‌ها مقابله کنیم. راهش چیست؟ این است که یک مدل دیگری ارائه کنیم و به سراغ همان برویم. و از مردم دینداری طلب کنیم.

اینکه شما می‌بینید، هرکسی به خودش اجازه می‌دهد از سیره‌ی معصومین می‌گوید، یکی از خوبی‌های کار شما این است که کسی در کارتان، انتگرال و این‌ها دخالت نمی‌کند، هم کسی نمی‌فهمد، هم مشتری ندارد، ولی در کار تاریخی ما هرکس برسد دخالت می‌کند چون مشتری دارد، چون قدرت نفوذ ایجاد می‌کند، چون هِیمنه ایجاد می‌کند، اقلِّش این است که آن دین طرف مقابل را می‌زند.

تخریب پیامبر

فکر کردین چرا به پیغمبر(ص) می‌گفتند ساحر کذّاب؟ چون پیغمبر(ص) که صحبت می‌کردند این‌ها بیچاره می‌شدند، پیغمبر(ص) با همه‌ی فطرت، آن‌ها را درگیر می‌کرد، حق را می‌گفت، روی آن‌ها اثر می‌گذاشت، چه چیزی بگویند؟ یا چیزی دارند که در برابرش ارائه کنند، که نداشتند، آن تقریر را تغییر می‌دهد که شما نتوانید به او دل بدهید و از آن استفاده کنید، اگر بتواند شما را به یک سمت دیگر ببرد، اگر نتواند حداقل تفکر را تغییر بدهد، آن ساحر است. من اگر بخواهم مقابل کسی که احتمال سحر دارد بروم حواسم را جمع می‌کنم، دائماً می‌گویم نه ممکن است الآن جو گیر شده باشم، دل نمی‌دهم دیگر. مثال معاصر دارم ولی نمی‌گویم الآن.

چرا پیغمبر(ص) را تخریب می‌کردند، چرا؟ چون می‌خواستند یا به سمت آن‌ها بیاید، یا کارکردش را از دست بدهد، اینکه شما می‌بینید که در تفکّر غیر شیعی می‌گویند یک روزی پیغمبر(ص) رفت مقابل بت‌ها مدح کرد، تعظیم کرد بت‌ها را، تا کمر خم شد، مسلمین هم خم شدند، در بعضی نقل‌ها به سجده افتادند، چرا؟

قدرتی که در توحید و جنگ با بت هست زیاد است، شما مجاهدین را ببینید، او می‌خواهد مقابله کند، یک روشش این است که تقریر را دستکاری کند.

آیات شیطانی امروز در برادران غیر شیعه تفکّر رایج است، در اخبار سلفی‌ها، کافر می‌دانند کسی که قبول ندارد. چطور این کار را می‌کنند؟ دقت بفرمایید، بحث چیست، دین‌داری چیز خیلی مهمی است، هر چیزی که قرار است نجات بخش باشد، اندر اهمّیّتش لازم نیست صحبت بشود. این خطراتی دارد، در ابعاد مختلف، ابعادش هم فقط این نیست که امروز محضر شما می‌گویم. عرض کردم جاهای مفصّل، ابعادی را عرض کردم. این هم یک بعدش است. آن چیست؟ این که دینداری عوامانه باشد، آدم‌ها جو زده باشند. وقتی جو زده باشند، هر خُواری، هر ناله‌ای، هر شیهه‌ای، هر صدای گاوی دور از محضر شما که بلند بشود، عدّه‌ای برایش غش و ضعف می‌کنند، موج مکزیکی می‌روند. و چون دین دارند به اسم دین این کار را می‌کنند و چون به اسم دین این کار را می‌کنند اگر یک جایی ظلم هم ببیند، جرأت نمی‌کند به خدا نسبت ظلم بدهد، یک جایی یک ابلهی ببیند، جرأت نمی‌کند به خدا نسبت بلاحد بدهد، می‌پذیرد، نمی‌تواند.

جای خوبی است اینجا برای سرمایه گذاری. عده ای سرمایه گذاری می‌کنند، بلکه سواری می‌گیرند. مثلاً، بنده بنا ندارم هیچ وقت روی منبر دین، اسم از افراد ببرم لذا مثالی که می‌زنم، مثال تاریخی می‌باشد. برای 1200-1300 سال پیش است.

عاقلان می­دانند که امروز هم کسانی این کار را دارند انجام می‌دهند یا نمی‌دهند. اگر نمی‌دهند که نمی‌دهند دیگر. داشتم برایتان قصّه تعریف می‌کردم.

چگونه می شود دین را از کارکردش انداخت؟

چگونه می‌شود؟ جنگ روزگار ما نه، روزگار پیغمبر(ص) نه، روزگار فرعون‌ها، جنگ روایت‌هاست آقا، جنگ روایت‌ها. تا به حال من بیش از سی جلسه درباره­ی این موضوع حرف زدم، این را ولی آن جا نگفتم. جنگ روایت‌ها یعنی چی؟ یعنی موسی(ع). بیایید قرآن را ببینید. فرعون خیلی زور داشت، درست است؟! آنقدری که پسرها را بکشید دخترها را نکشید، انجام دادند؟

یعنی دیکتاتور به تمام معناست، آدمی که مستبد و دیکتاتور به تمام معناست، در حد این­که بچّه­ی کوچک مردم را می‌تواند بکشد، خیلی قدرت دارد، فعلاً. ولی وقتی موسی (ع) آمد در جامعه دعوی نبوّت کرد، فرعون دو دو تا چهار تا کرد دید، این موسی را اگر بکشیم رسماً، فایده‌ای ندارد. خب در جا در آن مباحثات می‌گفت تک تیراندازها، یا علی. بچه‌های مثلاً کوچه بغل خودجوش به حسابش برسید. چرا نکرد این کار را؟

تکبّر فرعون

قرآن را ببینید. سوره­ی غافر، جاهای دیگر هم هست، جنگ روایت‌هاست. گفت: این موسی را می‌بینید، این آمده اقتصادتان را خراب کند. آخر فرعون دروغگو، مستکبری که ما اصلاً هر کی خیلی پررو هست، تکبر دارد، می‌گوییم تفرعون دارد، نماد تکبر در این عالم، نماد استبداد در عالم، استعاره، کنایه‌اش فرعون است. می‌گویند طرف تفرعون دارد، این خود فرعون بود دیگر. خالص خالص.

شمش تکبّر است فرعون. چه لزومی دارد این حرف را بزند؟! بگوید بکشیدش؟! گفت این می‌خواهد کشاورزیتان را خراب کند. یعنی چه کاری می‌خواهد بکند؟ می‌خواهد بگوید این آدم، این به آن روش موسی نجات بخش نیست، اقتصاد را ضربه می‌زند. می‌خواهد دین آبائتان را چه کار کند؟ چه کاری داری؟ برو بزن.

ماجرای مومن آل فرعون را هم شنیدید، حتماً. اگر نشنیدید سوره مبارکه غافر را نگاه کنید. پیغمبر(ص) نیست.

یک نفر هم با ادبیات همان قوم، آمد گفتمان موسی(ع) را شروع کرد به ترویج کردن. قرآنی که اصلاً جزئیاّت نمی‌گوید هیچ وقت، راجع به مؤمن آل فرعون چندین آیه دارد. چرا؟ اگر هدایت هست که موسی و هارون هستند دیگر. چه کسی بهتر از این‌ها می‌تواند حرف بزند؟ اثری که مؤمن آل فرعون می‌تواند بگذارد، موسی(ع) نمی‌تواند بگذارد، چرا؟ چون جزو خود قوم است.

خرد گفتمان در قرآن

یک گفتمان هم، خرد گفتمان این می‌تواند ایجاد کند که قرآن آورده است. یعنی چه؟ یعنی وقتی دیدند موسی با توپ پر، با عصا و ید بیضا آمد در صحنه، فرعونی که تا دیروز راحت بچّه می‌کشت، این جا صلاح ندید که بگوید بکشیدشان. دید اول باید این‌ها را از چشم مردم بیندازد. یا مقابل روایت آن‌ها راجع به سعادت، یک روایت هم این ایجاد کند، بعد بکشد. وگرنه اگر بکشد، موسی بعدی می‌آید و باز کار را پیش می‌برد.

موسی می‌میرد، مسیرش نمی‌میرد و این خطرناک است. تازه موسی شهید می‌شود در ذهن مردم، حالا دیگر بیا و درستش کن.

این در روزگار ما هم هست، همیشه هست.

روایت جنگ روایت‌ها از زمان سیدالشهدا

یک روایتی از سید الشهداء(ع) هست، یک گزارشی، روایتی. آن هایی که در فضای خبری، جامعه شناسی کار کردند، می‌دانند این اصطلاح هست اصلاً، جنگ روایت‌ها.

حسین بن علی(ع) برای یک چیز هایی حرکت کرده است، شما اگر بپذیری قیام کرده، (مثال بزنم برایتان) و امام حسین(ع) را به عنوان امام دین بپذیری، دیگر نمی‌توانی سکولار باشی.

(مثال میزنم که روشن باشید.) چرا؟ چون اگر سکولار باشی، باید جامعه را به مردم واگذار کنی. مردم همه با یزید بیعت کردند، به شما چه ربطی دارد؟ شما چه کاره حَسَن جامعه هستی؟ مردم همه بیعت کردند با یزید، تو چه کاره‌ای؟ بیشتر از مردم می‌فهمی؟ تصمیم گیر مردم هستی؟ با نگاه سکولار دارم عرض می‌کنم. برای چه ورود کردی، چه کار داری شما؟ دل‌هایشان خواسته آقا، در کار مردم دخالت نکن. این یک مدلش است.

یک مدلش هم این است که بگوید آقا، آقا این‌ها دارند می‌زنند، می‌خورند، می‌برند، چپاول می‌کنند، تو این وسط می‌روی، ضایع می‌شوی، تمام میشود ها. خانه‌هایشان پر از آذوقه است، شبها پر از کنیز رقّاص. تو این وسط خودت را مفت به کشتن می‌دهی‌ها. بگذار هر کس کار خودش را بکند.

امّا اگر روایت قیام سیّد الشّهداء(ع)، مثلاً برای ظلم ستیزی، این روایتی باشد که مقبول است در جامعه‌ای، در یک گروهی، نفوذ دارد، بلکه تقدّس دارد، بلکه آدم‌ها برایش پول خرج می‌کنند. می‌دانی که آدم‌ها جان می‌دهند، پول نمی‌دهند. این جا پول می‌دهند. در این گرانی میلیون‌ها پرس وعده­ی غذایی می‌دهند. این خیلی روایت محکمی است. این را بایستی جلویش، مثل این است که جلوی سیل بایستی، می‌شورَدَت و می برَدَت. این جا نمی‌شد این کار را کرد. این جا باید چه کاری کرد؟ باید خرد روایت درست کنی. انگار که جلوی سیل، راه انحرافی ایجاد کنی که نیاید ببردت، مسیرش را عوض کنی. لذا راه مقابله با این، دو تا پیشنهاد می‌شود. مثال دارم می‌زنم. اگر شما کتاب‌های 20 سال اخیر را مراجعه کنی یا صوت‌های سکولار را، می‌بینید، همین مسیر را دارند می‌روند.

می‌بیند بایستد جلویش بگوید مثلاً این چرندیات چیست، جامعه می‌خورد، می‌بردش. این سیل این روایت پر نفوذ درِ قلوب را می‌شورد، می‌کند این را. نمی‌تواند بایستد. لذا دو چیز می‌گوید، کما اینکه گفتند.

یک، قیام نکرده، فرار کرده. من حالا به این که نقد من به فرار چیست، جای مفصّل گفتم. نمی‌خواهم وارد آن بشوم. دارم زاویه­ی بحث را عرض می کنم.

وقتی بگویی فرار کرده است، اگر بتوانی جا بیندازی فرار کرده، تمام آن قوّت سیل را از بین می‌بری، انگار همه‌اش می‌رود در زمین، حرکت دیگر نمی‌تواند بکند.

یک توهّم است که قیام کرده، ظلم ستیزی چیست؟ ایکس ایکس ایکس ( فخرج و ترقب).

شبانه در رفت، آمد فرار کند، گیرش آوردند کشتنش. آنقدر آدم داشتیم فرار کرده، در فرار کشته شده، یکی هم امام حسین(ع). این برای یک گروه.

برای یک گروه هم این جوری بگوییم که این کار را هم کردند. بگوییم آقا، حسین بن علی(ع) کشته شد تا طهارت به جنگ ناپاکی‌ها رفت، برای این که همان طور که عیسی(ع) رفت با دشمنان خدا جنگید و گناه امّتش را بر دوش کشید. باورتان نمی‌شود که یک سکولار عقل­گرا این جوری گفته باشد، هان؟! کتابش هم چاپ شده است. می‌گوید امروز بهترین تفسیر، ترویج نگاه مسیحایی به عاشوراست. همان طور که مسیح رفت، درنور دید جبهه‌ی طاغوت را، با به صلیب کشیده شدنش، ناپاکی‌ها را، گناه امّت را به دوش کشید، حسین بن علی(ع) هم خواست همین کار را بکند. با این که تعجّب می‌کنی می‌گویی از مدل شما و کلاس و عقل گرایی و ... نمی‌خورد، ولی خب مهم نیست. او دنبال تضعیف روایت مقابل است.

چیز های دیگر هم اگر گفته بشود در همین مسیر است. مثلا حسین بن علی(ع) شهید هیهات منّا الذّلّه، یا حسین بن علی(ع) شهید راه مذاکره مثلا.

گفتمان دارد دیگر. کتاب نوشته شده در این زمینه دیگر. من هم الآن فعلاً نمی‌خواهم قضاوتم را بیان کنم، ببینید. چرا؟ چون با هیهات منّا الذّلّه نمی‌شود بعضی کارها را انجام داد. پر نفوذ است، پر قدرت است، دل‌ها را درگیر می‌کند، دین است. باید دین دیگری گذاشت مقابلش. بگویی نه آن دین نیست، این دین است.

لذا عدّه‌ای در محرّم و صفر با هیهات منّا الذّلّه گریه کردند، عدّه‌ای در هیئات با امام حسین(ع) مدرسِ مثلاً سطوح عالی دروس مذاکره و روابط بین الملل گریه کردند.

فضا هم اینجور نیست که شما بگی آقا بیا بشین بحث تاریخی بکنیم. چون وقتی بحث تاریخی بکنیم او نمی‌آید، چون می‌داند دارد چه کار می‌کند. لذا در مباحثات شرکت نمی‌کند. یعنی الکی در زمین شما بازی نمی‌کند. او می‌فهمد دارد چه کار می‌کند. چون یک تفکر رایجی است که عدّه‌ای حاضرند با آن 300000 کشته بدهند، خون بدهند، قدرت دارد. نمی‌شود جلوی این ایستاد.

بهتر است چه کارش کرد؟

الگو برداری از پیغمبر(ص)

بهتر است روایت را دچار خلل کرد. حال چگونه می‌شود یک روایت دینی را دچار خلل کرد؟ مگر در قرآن نیامده که پیغمبر(ص)(ص) اسوه­ی حسنه هستند؟ بله. ولی آیا همه­ی رفتارهای پیغمبر(ص) الگو است؟ هر گزارشی که از پیغمبر(ص)(ص) رسیده قابل الگو برداری است؟ پیغمبر(ص) اکرم(ص) سپید می‌پوشیدند. تو این جمع چند نفر سپید پوشیده‌اند؟ آیا سپید پوشیدن الگو است؟ آیا الگوی الزامی است؟ پیغمبر(ص) در طواف حج فرمودند که (لباس احرام) یک طرف کتفتان را باز بگذارید و مورّب بیاندازید و حروله کنان طواف کنید. علما و مراجع اکنون اینگونه طواف می‌کنند؟ شانه‌شان را می‌پوشانند. حرام نیست. آرام آرام می‌روند. یک مورد را برای شما توضیح می‌دهم تا متوجّه شوید چگونه با شما و با دینمان بازی می‌کنند؟ چگونه می‌شود با دین بازی کرد؟ این مهم است.

صادرات بت پرستی توسط معاویه

امام صادق(ع) فرمودند: بنی امیّه در مورد توحید اجازه می‌دادند بحث کنید از شرک نمی‌گذاشتند. که بتوانند به اسم دین بت پرستی را در فکر مردم فرو کنند کما اینکه معاویه برای ارزآوری بت صادر می‌کرده است. کسی که به او امیرالمومنین می‌گفتند. یعنی حاکم جامعه اسلامی درآمد شخصی‌اش از کجاست؟ صادرات بت مرصّع به هندوستان‌. از هندوستان بت در اندازه‌های مختلف واردات می‌کردند و با برلیان و سنگ‌های قیمتی مرصّعش می‌کردند و با هزاران برابر قیمت به هندوستان صادرات می‌کردند. خدای مرصّع بهتر از خدای چوبی فقیر است. خدا باید پولدار باشد. یعنی آن حاکمی که قرار است جامعه­ی اسلامی را مدیریت کند، پرچم دار توحید باشد، خودش در سبک زندگی بت پرستان تغییر ایجاد کرد؛ یعنی بت پرستان چوب می‌پرستیدند، عمر می‌گفت ما با خرما آدمک درست می‌کردیم و هرگاه گشنه می‌شدیم از آن می‌خوردیم. یعنی بت پرستان سبک زندگی‌شان ساده بود، معاویه در سبک زندگی بت پرستان انحراف ایجاد کرد. وای به حال مسلمین. یعنی اشرافی گری را فقط در جامعه اسلامی ترویج نکرد، در جامعه بت پرستی نیز اشرافی گری را ترویج کرد. چه کسی؟ کسی که به او امیرالمومنین می‌گفتند. لذا این بحث خیلی مهم است.

خدا چرا از شیطان صحبت می‌کند؟

خدا چرا از شیطان صحبت می‌کند؟ کسی که نداند می‌گوید به جلسه(روضه) رفتیم و خیلی گریه کردیم. در روایت ببینید: صرّاف وجود ما امام معصوم است. گاهی به جلسه می‌روی و گریه می‌کنی، می‌‌گویی این حال، حال الهی نیست. شیطان القا کرده بود. وقتی بیرون بیایی فکر نکنی بابت خطایی که کردی باید توبه کنی. به قول استادما که می‌گفت بهترین نماز شبی که خواندم بعداً یادم افتاد جنب بودم. به حال نیست.

روش تغییر روایت

چگونه می‌شود روایت را تغییر داد؟ یک دین دیگری به مردم بدهیم؟ با این القا که اگر من بخواهم ادبیات علمی برایش به کار بگیریم می‌شود حشوی‌گری یا اخباری‌گری عامیانه. کاری که امروز با ما می‌کنند. چه کار می‌کند؟ گزارش‌های زیادی در مورد معصومین(ع) رسیده است. در مورد یک واقعه، اینکه شما کدام را انتخاب کنید روش دارد. مثلاً برای انجام کاری در دانشگاه سه راهکار پیشنهاد شده که با هم معارض هستند. باید فکر کنید کدام راهکار است کدام سرکاری. تمام مشکلات کشور را نگاه کنید. طرح‌هایی مطرح می‌شوند که معارض همدیگر هستند.‌ مثلا فرض کنید مونوریل، تونل، دوربرگردان، این‌ها مخالف دارند. یکی می‌گوید این راهکار است و یکی می‌گوید آسیب‌زا است. در دین هم همینجوری است، اخبار معارض‌ا‌ند. گزارش‌ها فراوان هستند. مثلا اکنون در مورد اینکه جمهوری اسلامی ایران مسیر هسته‌ای را درست طی می‌کند روایت‌هایی در جهان است و معارض هستند. در بقیه­ی ثجاها هم همینطور است. سوریه در ماجرای اوکراین، برید ببینید اخبار معارض است. تمام اخبار سیاسی، شمال سوریه و ترک‌ها و کردهای سوریه، اردوغان یک چیزی می‌گوید، سوریه یک چیزی می‌گوید و کردها هم یک چیزی می‌گویند که در تعارض‌اند. حال یک نفر پیدا بشود بگوید من این را می‌خواهم لذا کدام گزارش این‌ را به من می‌گوید، این دقیقاً بازیگری است. که درست این است که چرا من این روایت را، که اینجا منظور از روایت، فراتر از روایت حدیثی است، پذیرفتم و چرا معارضینش را نپذیرفتم؟ وقتی یک طرح تصویب می‌شود چه کاری می‌کنند؟ از بین ده طرح چرا (الف) را انتخاب کردی؟ می‌گوید چون (الف) این حسن‌ها را دارد و این معایبی که بقیه دارند را ندارد. اینگونه نیست که بگوید چون فلانی گفته است، این مسیر رانت و خلاف است. چه­جوری می‌شود یک گزارش را انتخاب کرد؟ وقتی من به دنبال حق باشم می‌گردم از روشش سعی می‌کنم به حق برسم، معارضینش را پاسخ بدهم. یک مسیر این است و یک مسیر دیگر هم این است که بپرسید الآن چه می‌خواهید؟ یک دوستی دارم که با همسرشان مشاجره می‌کنند، راهکارش برای اسکات خشم چیست؟ همسرشان مذهبی است .زنگ می‌زند می‌گوید حاج آقا این ا گفته‌ام یک روایت بگویید. بعضی‌ها دقیقاً همین کار را در سطح کلان با ما می‌کنند. الآن من چیزی لازم دارم بگویم من‌ گفتم نیم من هم حسابم نمی‌کنند اما اگر بگویم پیغمبر(ص) گفته اسات طرف ساکت می‌شود. دیندار است. نمی‌تواند حرف بزند و ساکت می‌شود.

یا گاهی کسی روایتی می‌آورد که فراتر از روایت حدیثی است، مثلا در مورد مسائل سیاسی باشد، برای اینکه روایتش را بشکنم، مثلا می‌خواهم ۱۰۰ بند بگذارم و اگر طرف مقابل چیزی در مورد پیغمبر(ص) بگوید من از امیرالمومنین علی(ع) روایتی بگذارم و گرنه من را شکست می‌دهد. این بازیگری است یعنی دستم را به دین نمی‌دهم "تعالوا اتل ما حرم ربکم" خدا آمده دست من را بگیرد و بالا ببرد و من به او دست نمی‌دهم. نگاه می‌کنم الآن چی لازم است؟ فصل چیست؟ چه کار می‌خواهیم بکنیم؟ در متون روایی، همه چیز، تاریخی، منظور از متون روایی روایت و حدیث است، همه چیز از همه کس هست. راویان همه با تقوا نبودند، ناصری هم بوده‌اند، معاذالله نستیجر بالله، از اخباری که از یهود رسیده، زنای با محارم نسبت به پیغمبر(ص)ان داده شده تا پیغمبر(ص) معراج رفته. از ته ته سفید تا ته ته سیاه گزارش پر است. اگر کسی دنبال بازی باشد به راحتی می‌پرسد دنبال چه چیزی هستی، صلاح نیست و گرنه من روی منبر می‌گفتم شما سفارش دهید من سریع روایت برای شما روایت می‌گویم. حالا این روایت هست، نیست، چه کسی گفته؟ چه جریانی برای چه غرضی گفته؟ خیلی هم دقت می‌خواهد. یکبار من این را در جایی گفتم، شخصی گفتند شما به امیرالمومنین بهتان زدید. گفتم حاج آقا اخبار در مورد قدس و تقوای امیرالمومنین چقدر است؟ ابن کثیر می‌گوید امیرالمومنین شراب خورده اند. همه چیز در تاریخ هست. همه گزارشی هست. قرآن شفا بخش است، قرآن درمانگر است، قرآن مانع است، قرآن برای هدایت کافی است، قرآن تحریف شده است، قرآن ۱۲۰۰۰ تا کم شده، همه این‌ها هست، چه می‌خواهی؟ چقدر می‌دهی؟ همه چیز هست، حال چه کار کنیم؟ اگر برویم سراغ متخصص، به دشواری می‌تواند سره را از ناسره تشخیص دهد، حق را از باطل جدا کند، طلا را از بدل بشناسد، نبی را از متنبی تشخیص دهد. برای هر نبی متنبی هست، برای هر طلایی مطلایی است. چیز بی‌ارزش قلّابی‌ش در نمی‌آید. هر چیز ارزشمندی قلّابی دارد. صحابه پیغمبر(ص) خیلی مهم می‌تواند باشد، قلّابی دارد.

حشوی گری

امام، قلّابی دارد. پیغمبر(ص)، قلّابی دارد. همه چیز در تاریخ هست، چه می‌خواهی؟ منتها اینکه در تاریخ هست چقدر مطابق واقعیت است؟ ولش کن دیگر. چی نیاز دارید؟ اگر شما دنبال دین باشید، باید دنبال متخصص بروید، روش‌مندانه شما را به دین برساند. اما اگر بخواهی بازیگری کنی، باید چه چیز را در دین ترویج دهی؟ حشوی گری را. در فضای دینداران و هیات، این چطور نمود پیدا می‌کند؟ همه روایات مقدس‌اند و شما رد کنی، می‌گوید لعنت الله علیه. چرا؟ چون حدیث امام صادق را رد کردی. این به امام صادق نسبت داده شده. این حدیث امام صادق نیست. فامیلمان آمد و گفت آقا حلال کن، یک‌جایی گفتن فلانی منکر این روایت شده، من شما را لعن کردم. گفتم پدر و مادرش هم به نظر آدم‌های خوبی می‌آمدند. تا کجاها رفته بود. زیر تلسکوپ کروموزوم برده بود. بعد گفت نه یک کلیپ دیگر از شما شنیدم، دیدم الحمدلله نه رد نکردی. این نگاه حشوی گرایانه‌ست. یعنی بهترین روش این است، شما تمام این ملقمه‌ای که همه چی هست، بگویی همه‌اش حق است. این در هیئت‌ها اتفاق می‌افتد، در دینداران بی‌دقت اتفاق می‌افتد، شاید زیاد دیده باشید. و بعد هم ویترینش این است که تو دشمن امامی، دشمن پیغمبر(ص)ی، چون منکر می‌شوی دیگر‌. در فضاهای سیاسی هم می‌تواند اتفاق بیفتد؟ بله به شکل دیگری‌. چطور؟ وقتی می‌خواهد از خودش تحلیلی دربیاورد، به معارضات توجه نمی‌کند. نسبتی به امام یا پیغمبر(ص) می‌دهد، دیگر نمی‌گوید این صد مخالف دارد. بگذارید یک مثال برایتان بزنم. یک کسی هست، یک کانالی دارد، عمده حرفش در رد حجاب سر است، و مساله ارتداد و رجم است. [آن‌هایی که می‌شناسندش، می‌دانند.] من یک وقتی خانه‌اش رفتم و با او مناظره کردم، اگر تقوا نداشتم، صوت آن مناظره را که بی‌اجازه ضبط کردم، پخش می‌کردم. هیچ وقت پخش نکردم، حتی برای نفر دومی پخش نکردم. آنجا بحثمان زیارت عاشورا بود. مثال بزنم؛ می‌خواهد بگوید در موقع نماز، سر را بپوشانیم یا نپوشانیم؟ [قابل توجه خانم‌ها] خانم‌ها سرشان را موقع نماز بپوشانند یا نپوشانند؟ در روایات همه چیز هست. شما اگر به یک عالم بگویید وسائل الشیعه را ترجمه کن، داد می‌زند. چون وقتی می‌گویید وسائل الشیعه، همه‌اش قال الصادق، قال الباقر است. اما فقیه، عالم این‌ها را قال الصادق، قال الباقر حساب نمی‌کند. می‌گوید این‌ها نسبت‌هاست، باید بررسی کنیم کدام نسبت می‌شود داد و کدام نمی‌شود داد. صرفا نقل بیست روایت هست که باید سر را بپوشانی. یک روایت هست: "لَا بَأْسَ بِالْمَرْأَةِ الْمُسْلِمَةِ الْحُرَّةِ أَنْ تُصَلِّيَ وَ هِيَ مَكْشُوفَةُ الرَّأْسِ" اشکال ندارد که زن مسلمان وقتی می‌خواهد نماز بخواند، سرش باز باشد. ایشان به این استناد می‌کند. من گفتم چرا بین بیست ویک روایت به این روایت استناد می‌کنید؟ چرا آن بیست روایت را کنار گذاشتی که یک چیز می‌گویند، این یک چیز دیگر؟ چرا؟ از کجا فهمیدی این درست است، آن‌ها غلط؟ کسی که می‌خواهد نسبت دهد، فقط نسبت می‌دهد. اما کسی که می‌خواهد تحقیق کند، به هرچیز که می‌رسد باید توضیح دهد چرا قبول یا رد می‌کند. آن یکی چرا رد است؟ آن طرح چرا رد است؟ آن نقل چرا رد است؟ اما این کار را نمی‌کند. بهترین بازیگری برای بازی با دین مردم دقیقا همین است. در بین عوام حشوی گری را ترویج کردند، یعنی مردم مدام روایت بخوانند. رفقایی که مرا می‌شناسند می‌دانند، من در منبر عمومی، در کلاس درس نه، در منبر عمومی، اسم مصادر را نمی‌گویم. می‌دانید چرا؟ چون اسم مصادر گفتن جنبه روانشناختی دارد. شما می‌گویید چقدر مصدر می‌داند، پس لابد راست می‌گوید. اگرنه عموم غیرمتخصصین نمی‌توانند تشخیص دهند، چون می‌توانم اسم کتبی را ببرم که چاپ نشده‌ و خطی‌اند. شما دسترسی ندارید، که ببینید من راست می‌گویم یا نمی‌گویم. این بازیگری است. دو، دیگران ممکن است همین را به اسم آن کتاب منتشر کنند، که خودم دیدم.بنده چون می‌خواهم با اخباری گری دربیفتم، اخباری گری، به معنای اهمیت دادن به روایات نیست، مشکل اخباری گری این است که غیر روایت را روایت می‌کند. برای اینکه با آن دربیفتم می‌خواهم بگویم هرکسی، هرجایی، هرچیزی گفت، گول نخور. باید معلوم شود چرا این را پذیرفتی و چرا معارضش را نپذیرفتی. لذا مثلا فرض بفرمایید در مباحث عمومی، که الآن مد شده، در همین ایامی که خودمان بودیم، مثلا ماجرای محسنیه. [می‌گوید] مهم‌ترین مستند محسنیه برای چهار روز اول، کتاب هدایت الکبری خصیبی، پرچمدار و رئیس دفتر یک باب دروغین امام عسگری. چرا به این کتاب استناد می‌کنی؟ مردم که نمی‌فهمند، می‌گویند عربی است دیگر. این خطر است. در مسائل تخصصی باید متخصص حرف بزند. من که فرق خرپا و خردست را نمی‌فهمم نباید پل طراحی کنم، بعد بریزد روی سر مردم، مردم بمیرند. می‌گوید مگر من نمی‌فهمم؟! این کار تخصصی است. دین و تاریخ هم تخصصی است، عده‌ای با دینمان بازی می‌کنند. اصلا عده‌ای می‌نشینند، فکر می‌کنند که چگونه با دین پیغمبر(ص) بازی کنند. اگر جامعه، جامعه اخباری زده عاقل باشد، هرکس حرف می‌زند، می‌رود با متخصصین چک می‌کند. که این چه می‌گوید؟ چرت و پرت گقتن قبیح می‌شود. آبرویش می‌رود. ولی الآن اینطور نیست. راحت با دین بازی می‌کنند. چرا؟ عقل هیچ آدمی نمی‌فهمد که من می‌خواهم با شما معامله کنم، ماشینم را با شما معامله می‌کنم، پولش را نمی‌دهی. خانه‌ام را به نامت می‌زنم، پولش را نمی‌دهی. حالا خانه مادرم را به نامت می‌زنم که می‌خواهی پولش را ندهی. بعد ان‌شاالله باغ همسایه‌مان را به نامت می‌زنم که پولش را ندهی. خب هیچ کس قبول نمی‌کند، مگر اینکه شما به پیغمبر(ص) ببندی، به پیغمبر(ص) ببندی دیگر کسی جرات نمی‌کند چیزی بگوید. دهانش بسته می‌شود. این همان حشوی گری است. پز عقلانیت می‌دهد اما وقتی می‌خواهد حرفی بزند، ابلهانه سخن می‌گوید، با دین. چون دیگر اسکیمو هم باشد می‌فهمد امروز ماهی گرفتم دادم، پولش را ندادی، فردا فک شکار کنم نمی‌دهم، پایش را هم نمی‌دهم چه برسد به جای دیگرش را. مگر اینکه شما از مقدساتش استفاده کنی، توجیه نمی‌شود. این همان حشوی گری است، در لباس مدرنیته. باز می‌کنند با ما. ظاهرا هم حال می‌دهد. چون مدام تکرار می‌کنند. چون مردم فراموش می‌کنند.

۲
۰
مکتوبات هیات الزهرا(س) دانشگاه شریف
مکتوبات هیات الزهرا(س) دانشگاه شریف
مکتوبات هیات الزهرا(س) دانشگاه صنعتی شریف
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید