السلام علیک یا بقیهالله، سلامُ علیکم و رحمة الله؛
اَعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم، بِسم الله الرّحمنِ الرَّحیم، اَلحَمدُللهِ رَبِّ العالَمین و الصَّلاةُ وَ السَّلام علی سَیِّدنا و نَبیِّنا [حبیبِ اِلهِ العالمین]، ابِاالقاسِم المُصطَفی مُحَمَّد، - اللهم صلی علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم - و علی اَهل بَیته، الطیبین الطّاهرین المعصومین و عترته المنتجبین، سِیَّما بقیة اللهِ الاعظم، مولاناالحجه، اَرواحُ العالَمین لِتُرابِ مَقدَمِهِ الفِداء.
السَّلامُ عَلَيْكَ يَا وَلِيَّ الله، أَنْتَ أَوَّلُ مَظْلُومٍ، وَأَوَّلُ مَنْ غُصِبَ حَقُّهُ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا امینَ اللَّهِ فی اَرْضِهِ وَحُجَّتَهُ عَلی عِبادِهِ، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا اَمیرَ الْمُؤْمِنینَ.
شب ۲۱ام رمضان در یک نگاه
شب شهادت مولای متقیان، امیرالمؤمنین، علی (ع) و شب قدر، شب تقدیر با عظمت، به عظمت هزار ماه برای بندگان خدا و برای ما بندگان نگران و چشم به رحمت و کرامت خداوند است. خدا را شاکریم که ما را در جمع دوستان و نیکان و خوبان خودش در این شب عزیز پذیرفت. قدر این تجمعات را الآن ما بیشتر میدانیم. محافل مؤمنانهای که نعمتهای بزرگی بودند و ما غرق در این نعمتها بودیم و این نعمتها را نمیشناختیم. در این فضایی که این بیماری و این ویروس، تجمعات و نعمت اجتماعات را از انسانها گرفته است و خیلیها آرزومند و مشتاق چنین محافلی بودهاند و فرصت و امکان برایشان فراهم نیست، خدا را شاکر باشیم و خدا را شاکریم که در جمع خوبانش امشب ما را پذیرفت. آن هم در جمع سوگواران و داغدیدگان و داغداران محبوب خدا، امیرالمؤمنین علی(ع).
از نظر تاریخی شاید این ساعتها، ساعتهای اول شهادت امیرالمؤمنین (ع) است. یعنی امشب امیرالمؤمنین (ع) به شهادت میرسد در شب بیست و یکم. حدود چهل ساعت بعد از ضربت خوردن که میشود حوالی امشب که حضرت به شهادت رسیدند و الآن منزل امیرالمؤمنین (ع)، منزل داغدیدگانی مثل حسنین (ع)، حضرت زینب کبری (س)، قمر بنیهاشم (ع) و فرزندان و یاران امیرالمؤمنین (ع) است.
محبت علی، نعمتی عظیم
اولاً خدا را شاکر باشیم که ما را با این محبت همراه کرد. محبتی که به هر کسی نمیدهند و محبتی که نعمت بلند و بزرگی است. روایات و احادیث قدسی را من امشب میخواندم، کلماتی که خداوند دربارهی امیرالمؤمنین (ع) فرمودهاند و یکی از آنها چنین است:«کسی که محبت علی (ع) را به او دادم، به آتش نمیسوزانم». پس اولاً از خدا بخواهیم این محبت با ما و همراه ما باشد و از ما سلب نشود و ثانیاً روزافزون باشد. به ما فرمودند در رکوعتان از خدا محبت امیرالمؤمنین (ع) را بخواهید. در تعقیب نماز صبح بگویید :«اَللَّهُمَّ أَحْيِنِي عَلَى مَا أَحْيَيْتَ عَلَيْهِ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ» یعنی خدایا مرا زندگی علوی بده آنگونه که علی (ع) از تو حیات گرفت و حیات و زندگیای که امیرالمؤمنین (ع) سپری کرد، آن زندگی و آنگونه زندگی را من از تو میخواهم.
«وَ أَمِتْنِي عَلَى مَا مَاتَ عَلَيْهِ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ عليه السلام» یعنی مرگی مانند مرگ علی (ع) به من عنایت کن و چه دعای عظیمی است و چه سعادت بزرگی است این محبت امیرالمؤمنین (ع).
از این خانه دستی خالی برنمیگردد...
و این گونه خدمت شما عزیزان عرض کنم که از کرم خدا دور است که ما را امشب به محفل خودش خوانده باشد و به ما اجازه داده باشد که صد بار فریاد بزنیم الغوث الغوث! خدایا به تو پناه میبرم، به تو فریاد میزنم، از تو کمک میخواهم مرا از آتشی که خودم فراهم کردهام، خلاص کن و نجات بده. هزار بار نام خدا را خواندهباشیم و خدا گناهی بر ما باقی گذاشته باشد؟ از کرم خدا به دور است. مگر کسی اینگونه نیامدهباشد و از خودمان نگران باشیم. یا اینگونه بگویم، امشب با این امید که خواستهای عالی بخواهیم بیاییم در خانهی امیرالمؤمنین (ع) بیاییم. علیای که هیچ کسی را دست خالی رد نکردهاست، و چه شفیع خوبی خداوند به ما عنایت کرده است. شخصی آمد پیش امیرالمؤمنین (ع) و دست بچهاش را گرفته بود. گفت: یا علی! من احساس میکنم بچهی من شما را دوست ندارد. هر بار میخواهیم جلوهای از محبت شما باشد یا بیاییم محفلی که شما هستید، همراه نیست. امیرالمؤمنین (ع) بچه را گرفت، نگاهش کرد و فرمود ببریدش. گفتند یا امیرالمؤمنین کاری کنید. حضرت فرمود گفتم ببریدش، تمام شد. پدر گفت با بچه آمدم منزل و دیدم بچه کز کرده است. گفتم چه شده است؟ گفت: دلم برای آن آقا تنگ شد! بگوییم یک نگاهی به این دل، و یک نگاه به این خاک کنید؛ «آنان که خاک را به نظر کیمیا کنند...»
لحظات آخر و مقامشان نسبت به مردم
و ما آمدهایم به منزل امیرالمؤمنین (ع) در این لحظاتی که تازه امیرالمؤمنین چشم از جهان فرو بسته اند. لحظات آخر عمر امیرالمؤمنین (ع) را برای ما توصیف کردند. صعصعةبن صوحان میگوید:«منزل امیرالمؤمنین (ع) حضرت بستری بود و اجازهی ملاقات نمیدادند. مردم جمع شده بودند اطراف خانهی امیرالمؤمنین (ع)، نگران و منتظر خبر. یک عده یتیم با کاسهی شیر آمده بودند. یک عدهای از یاران اصحاب اطراف منزل بودند. میگویند امام حسن مجتبی (ع) به بیرون آمد و فرمود: بروید. حال پدرم خوب نیست و امکان ملاقات هم نیست. معطل نشوید. میگوید رفتند و من هم خواستم بروم اما دلم نیامد. تکیه دادم به دیوار. گاهی وقتها از داخل منزل صدای گریه میآمد و گاهی وقتها آرام میشدند. میگوید من احساس میکردم لحظاتی که امیرالمؤمنین (ع) از هوش میروند گریه میکنند و لحظاتی که حضرت چشمهایشان را باز میکنند، آرام میشوند. من هم با صدای گریهی آنها گریه میکردم. امام حسن (ع) بیرون آمد و فرمود: صعصعه! گفتیم کسی نماند. عرض کردم: من نمیتوانم بدون دیدن مولایم از اینجا بروم. حضرت تاملی کرد و فرمود: بیا. وارد منزل شدم و دیدم امیرالمؤمنین (ع) بستری هستند. همان روایتی که میگوید: دستمال زردی به پیشانی حضرت بسته بودند و چهرهی مسموم حضرت به زردی دستمال گراییده بود. رفتم کنار امیرالمؤمنین (ع) نشستم. با چشمان بیرمقش نگاهی به من کرد. من شروع کردم گریه کردن و دستان حضرت را بوسیدن. عرض کردم: یا امیرالمؤمنین چیزی به من بگویید! فرمود صعصعه! تو پیش ما عزیزی و ما دوستت داریم. پس این روایت را از من بشنو. لحظات آخر عمر پیامبر کنار حضرت بودم. حضرت فرمود: برو و به مردم بگو مردم خدا از رحمتش دور کند کسی را که پدرش را آزار دهد. خدا از رحمتش دور کند کسی را که مزد کارگرش را ندهد. آمدم و این را به مردم گفتم. مردم پرسیدند: منظور پیامبر چه بوده است؟ این حرفها را امیرالمؤمنین (ع) در لحظات آخر عمر به صعصعه میگویند. آمدم و گفتم: یا رسولالله مردم میپرسند منظور شما از آن حرف چه بود؟ امیرالمؤمنین فرمود: پیامبر گریه کرد و گفت : علی جان «أَنَا وَ أَنْتَ أَبَوَا هَذِهِ اَلْأُمَّةِ» یعنی من و تو پدران این مردم بودهایم. من و تو کارگران این مردم بودهایم. بگوییم : پدر! ای پدر امت! راضی نشو که با کمتر از آن چیزی که برای دوستانت میپسندی، محبانت امشب را سپری کنند.
وجهِ مظلومیت اهل بیت (ع)
در این زیارتنامهای که عبارات اولش را خدمت شما عزیزان خواندم، حضرت میگوید:«السَّلامُ عَلَيْكَ يَا وَلِيَّ الله، اشهد أَنْتَ أَوَّلُ مَظْلُوم» یعنی من شهادت میدهم تو مظلوم اول هستی. تو اولین مظلوم هستی. در زیارت باقی ائمه هم، هم در زیارت اباعبدالله الحسین (ع)، هم در زیارت حسنین (ع)، هم در زیارت حضرت علی اکبر (ع) من نگاه میکردم، این کلمهی مظلوم تکرار شده است:«اَلسَّلامُ عَلىَ الْحُسَيْنِ الْمَظْلُومِ الشَّهيدِ» یا «الشَّهِیدَینِ المَظلومِینَ مقتولین» خطاب به حسنین (ع) در زیارت امام حسن عسگری (ع) میگوییم.
مظلومیت اهل بیت از چه ناحیه است؟ و مایی که بناست اعلام کنیم یار امیرالمؤمنین علی (ع) هستیم و آقا و مولا و ولی ما حضرت بقیه الله - ارواحنا فدا - که امشب تقدیر اعمال ما، در شب قدر به محضر حضرت و به امضاء و تایید حضرت میرسد و او را امام خودمان اعلام کردهایم، چه اتفاقی ممکن است در رابطهی بین مأموم و امام بیفتد که اینگونه ما تصریح کنیم به اینکه شهادت میدهیم به اینکه شما مظلوم هستید؟ یاران امیرالمؤمنین (ع) به گونهای به استقبال حضرت آمده و با ایشان بیعت کردند در مدینه که خود حضرت فرمودهاند جمعیت چنان اطراف مرا احاطه کرد و به اصرار و به اجبار با من بیعت میکردند که لباسهای من از دو طرف پاره شد. این استقبال، این همراهی با امیرالمؤمنین (ع) که در جنگ صفین امیرالمؤمنین (ع) در نقل هست تا حدود صد و بیست هزار نفر شمشیرزن در رکاب آن حضرت (ع) بودند. چه طور میشود ما به این امیرالمؤمنین (ع) میگوییم مظلوم؟ امیرالمؤمنینی که خودشان میفرمایند:«مَا زِلْتُ مَظْلُوماً» یعنی اصلاً من از اول مظلوم بودهام.
یا امیرالمؤمنین (ع) دلهای ما را به گونهای جلا بده، به گونهای همراه کن، به گونهای تربیت کن که نسبت ما با امام زمانمان نسبتی باشد که شما میپسندی برای یار امام زمان (ع).
امامت یعنی همراهی در حرکت و سکون
نقلی هست در جنگ صفین که عبرتآمیز است. عرض کردم در جنگ صفین، امیرالمؤمنین (ع) یکصد و بیست هزار نفر شمشیرزن در رکاب خود دارند. عمرو بن حمق از اصحاب پیامبر (ص) و از یاران امیرالمؤمنین (ع) است که بعد از شهادت امیرالمؤمنین (ع) در زمان امامت امام حسین (ع) به شهادت رسید. اولین کسی بود که سرش را بریدند و در شهرها چرخاندند و در آخر، سرش را به همسرش که در زندان معاویه بود، دادند. پس عمرو یار پیامبر (ص) و امیرالمؤمنین (ع) و امام حسن (ع) و امام حسین (ع) است.
امیرالمؤمنین (ع) شنید که در جنگ صفین یارانشان به معاویه فحش میدهند. فرمود بروید و صدایشان بزنید. آمدند پیش امیرالمؤمنین (ع) و حضرت فرمود: «اِنّی اَکرَهُ لَکُم اَن تَکونوا سَبّابین» یعنی مرا خوش نمیآید که شما از دهانتان سبّ و فحش بیرون بیاید. فرمودند: یا امیرالمؤمنین (ع) مگر معاویه باطل نیست؟ فرمودند: چرا. گفتند: مگر ما به حق نیستیم؟ فرمودند: چرا ما به حق هستیم. ایرادهای آنان را بگویید و اظهار برائت بکنید، ولی فحش و سخن ناروا نباید از دهان انسان مؤمن صادر شود. این نقطهی نقل من است، عمرو جزو سرآمدان اینها بود. عرض کردند یا امیرالمؤمنین هر چه شما بفرمایید. اگر به ما بگویید بنشینیم، مینشینیم. اگر بگویی قیام کنیم، قیام میکنیم، هر چه تو بگویی علی جان. امام به عمرو فرمود: کاش در سپاه من صد نفر مثل تو بود...
نگاه کنید در یک جامعهای که در میدان جنگش صد هزار نفر در رکاب امیرالمؤمنین (ع) هستند، میفرماید که کاش صد تا مثل تو داشتم! یعنی نداشتند. چه فاصلهای هست بین یاران امیرالمؤمنین (ع) که حضرت امیرالمؤمنین (ع) آرزوی صد تا یار مثل یک نفرشان را دارد؟ بقیه چهطوراند؟ بقیه در فضایی هستند که اعتمادی به حرکت آنها نیست. یا متقدم و یا متأخر، فراوان حرکت میکنند، و اینکه ما کسی را به امامت برمیگزینیم، نقطهاش اینجاست. چه پیامبر، چه امام معصوم، امام است یعنی اینکه ما دائما امامت او را پذیرفتهایم و در حرکت و سکون همراه او هستیم. «اِن کُنْتَ فی خیرٍ کُنْتُ مَعَکَ» تعبیری که شهدای کربلا نسبت به امام حسین (ع) داشتند در شب عاشورا. یعنی تو در خیر باشی ما با تو هستیم، در شر و گرفتاری و سختی باشی، با تو هستیم. هر جا باشی ما با تو هستیم. امامت یعنی پیشواییای که مأموم از امام تبعیت میکند. موقعی که امام، امام حق باشد، در این تبعیت رشد اتفاق میافتد. در این تبعیت، ارتقا اتفاق میافتد و گرفتاری جامعهی مؤمن اینجا است که در تبعیتش امامت و شرایط امامت را رعایت نمیکند.
حرکت مأموم پابهپای امام
در دعای ندبه دربارهی امیرالمؤمنین (ص) چه میگوییم؟ «يَحْذُو حَذْوَ الرَّسُولِ» یعنی علی (ع) قدم جای قدم پیامبر (ص) میگذاشت. دربارهی بعضی از یاران امیرالمؤمنین (ص) میفرمایند پشت سر حضرت راه میرفتند. روی شن جای پا بود. یعنی قدمش هم جایی میگذاشت که امیرالمؤمنین (ص) گذاشته بود و حتی در راه رفتن هم سعی میکرد مانند او حرکت کند.
امیرالمؤمنین (ع) تو کسی بودی که قدم جای پای قدم پیامبر (ص) میگذاشتی. در زیارت جامعهی کبیره آن قسمتی که بعد از سلامها و بیان فضایل اهل بیت و نسبت ما با اهل بیت و... است، آخرش شروع به دعا کردن میکنیم. «و جَعَلَنِی مِمَّنْ یَقْتَصُّ آثَارَكُمْ». یک زمانی در اوایل طلبگی، سواد عربیمان کم بود و فکر میکردیم «یَقْتَصُّ آثَارَكُمْ» یعنی سخنان شما و آثار شما را بیان میکند، قصه میگوید و نقل میکند سخنان شما را. بعد دیدیم نه ترجمهی درست این است: «اقتصاص» یعنی پا جای پا گذاشتن و تعقیب کردن. قصهی موضوع دنباله داری که دنبالش را میگیری. «اثر» یعنی چه؟ یعنی جای پا. امام معصوم، امام رضا (ع) که من آمدم زیارت تو، یا امیرالمؤمنین (ع)! امام هادی (ع) به ما اینگونه یاد دادهاند. فرمودهاند در زیارت جامعه هنگامی که خواستی امام را زیارت کنی، بگو خدایا مرا جزء کسانی قرار بده که قدم جای قدم امامم میگذارم، پا جای پای امامم میگذارم.
اثر تربیتی حرکت با امام
امام یعنی اگر جامعه با این مسیر حرکت کرد، یک جاهایی برخلاف میل ما هست، اتفاقاً تربیت در آن نقطه است. اگر تمام حرکت همراه با میل باشد، امتحان اتفاق نمیافتد. انسان اگر بنا باشد هر کار عبادی که انجام میدهد، مبارزه با نفسی در آن اتفاق نیفتد، رشد در آن اتفاق نمیافتد. موشکی که شما میفرستید بناست برود در جو قرار بگیرد تا بخواهد از این نیروی جاذبهی زمین این وزن را بکند، عبور بدهد، با سرعت حرکت بکند، یک سوخت اولیه، چند مرحله سوخت کنارش قرار میگیرد، آن را شتاب میدهد، حرکت میدهد، میکَنَد، موقعی که دیگر از فضای جاذبهی زمین کَنْد آن وقت آن سرعت اولیه بهش شتاب داده؛ مـیرود رو به جلو. این کندن اولیه باید در حرکت باشد. راهکار چیست؟ میفرماید تبعیت از امام. امام را بپذیری به پیشوایی با او همراه بشوی.

انواع تبعیت
واژه تبعیت را در قرآن جستوجو میکردم. تبعیت از رسول. تبعیت از نور و کتاب. تبعیت از ابراهیم. تبعیت از پیامبران. چرا این تبعیتها را گفته؟ در مقابلش هم تبعیتهای منفی را گفته. «...لَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ...» ، «...وَلَا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ...» حواستان باشد مسیرهای انحرافی نروید. قدمهای کوچولوی شیطان را برندارید. شیطان یکباره شما را منحرف نمیکند. فکر نکن که شیطان میآید یک دفعه نصفشب بر کسی وارد میشود به او میگوید تو که مسلمان هستی تو که مؤمن هستی تو که اهل بیت (ع) را دوست داری تصمیم بگیر مرتد بشوی، تصمیم بگیر دست از دین برداری. اینجوری نیست که، وارد است. چه کار میکند؟ قدمهای کوچک جلوی پایت میگذارد. میگوید حالا این که چیزی نیست. حالا که گفته؟ تبعیت از امام تربیتی رو در دل انسان میگذارد که این انسان بعد از مدتی نیاز به مبارزه با نفس و احساس مخالفت درونی در تبعیت ندارد آن وقت رشدهای بعدی بعد از این نیروی جاذبه و سرعتهای در خلاء برایش اتفاق میافتد.
سستی و جهل مردم؛ تنهایی و مظلومیت علی (ع)
امیرالمؤمنین (ع) مواجه با قومی است که اهل تبعیت نیستند. امام انتخاب کردند علی (ع) را اما قواعد امامت را نپذیرفتند. با حضرت فاطمه زهرا - سلام الله علیها - در ابتدای غصب خلافتشان میرفتند در خانه مردم میفرمود این فاطمه دختر پیامبر (ص) است. اینها حسنین هستند. شما مگر در غدیر بیعت نکردید؟ به قول فاطمه زهرا سلام الله علیها «اَنَسیتُمْ یوْمَ غَدیرِ خُمٍّ؟». فراموش کردید؟ گفتند یا علی کاش تو زودتر گفته بودی. حضرت میفرماید مگر حق الهی با زودتر و دیرتر است؟ گفتند هر چه شما بفرمایید، حضرت میفرمود بیایید فلان جا فردا. دهها نفر اعلام وفاداری میکردند روز که میشد میدیدند حضرت سلمان و عمار و مقداد و زبیر و دو سه نفر سه چهار نفر آمدند. باز تکرار میکردند باز همینطور. از آن مقطع این گرفتاری هست، تا حتی دوره خلافت امیرالمؤمنین (ع). شما نگاه بکنید.
این که امامان به ما یاد دادند این تعبیر تکراری که «المُتَقَدِّمُ لَهُمْ مَارِقٌ، وَ المُتَأخِّرُ عَنهُم زَاهِقٌ، وَ اللّازِمُ لَهُم لاحِقٌ» اون کسی که با شما ملازم و همراه باشد او به مقصد میرسد. در صلوات شعبانیه همین را میگفتیم در دعاها و زیارتهای دیگر مختلف این تعبیر را تکرار میکنیم آقا از شما جلو بزنم، عقب بمانم هر دو حالت بیچارگی است.
در صفین هر دو نمونهش را میبینید. یک عده شمشیرزن رکاب امیرالمؤمنین (ع) نگاه میکنند به صحنه مقابل در یک جا عمروعاص با صدای طبل سپاه اسلام را به هم ریخت. با صدای طبل. نیمهشب به طبالها گفت طبل بزنید. صدای طبل و دهل یکباره بلند شد. لرزه در امواج و اصوات. بعد شایع کردند سد شکسته الآن سیل میبرد سپاه را. فرار کردند نظم سپاه به هم ریخت. با صدای طبل. چقدر ماها با صدای طبل تو خالی راه را گم میکنیم؟ چقدر دلها با شایعات خالی میشود؟ مردم کوفه قصر ابن زیاد را محاصره کردند در فرماندهی مسلم بن عقیل شایع شد که سپاه یزید راه افتاده. سپاه کوفه به هم ریخت. شایعه. چقدر با شایعات دلهای آدمهایی که محکم نباشد میلرزد. و بعد چقدر خسارتبار میشود هزینههایش.
روزش، در اوج پیروزی امیرالمؤمنین (ع) مالک اشتر رسیده به مقر فرماندهی که اگر این مقر فتح بشود، این خیمه فتح بشود، سپاه معاویه شکست خورده تمام شده فرار میکردند. رسید به پای خیمه به یکباره دیدند پیک امیرالمؤمنین آمد مالک برگرد چرا؟ قرآن بر سر نیزه شده. یک عده مسلمان واقعی شمشیر به روی علی کشیدند که یا حرف قرآن را بپذیر یا با تو میجنگیم. «المُتَقَدِّمُ لَهُمْ مَارِقٌ ، وَ المُتَأخِّرُ عَنهُم زَاهِقٌ » تو از علی قرآنشناستر شدی؟ مسلمانتر از علی شدی؟ بله؟ میشود؟ هرچه علی فریاد بزند اینها هدایت نمیشوند. چرا؟ چون قبل باید اصلاح میکرد این دل را. تابع میکرد با امام. تردیدی در دلش نمیگذاشت باقی بماند.
صحنه میدان جنگ دیگر صحنه انتخاب نیست. آنجا زمین میخوری. تمام این جلسات، دعاها، تکرارها، برای این است که این همه میگویی «إِنِّی سِلْمٌ لِمَنْ سَالَمَكُمْ وَ حَرْبٌ لِمَنْ حَارَبَكُمْ» برای چیست؟ میگوید این را دائم بگو. برای این که اون لحظه انتخاب گم نکنی راه را. امیرالمؤمنین (ع) مظلوم است. چون در سپاهش جمعیت فراوان شمشیرزن و سیاهی لشگری دارد، که قرآن بر سر نیزه را ببینند علی را رها میکنند.
صدای طبل بشنوند فرار میکنند. این یک تیپ، یک تیپ میآیند پیش امیرالمؤمنین (ع) میگوید علی خسته شدیم. چقدر کشته بدهیم؟ چقدر جنگ؟ فشار آوردند به امیرالمؤمنین (ع) آنقدر طرف آمد رئیس قبیله بود به علی گفت آقا اینقدر شهید دادیم که دیگه زنها و دخترهامان شوهر برایشان پیدا نمیشود. تعبیر صریحیاست که خطاب به امیرالمؤمنین (ع) میگویند. آقا خسته شدیم. نمیخواهیم کشته بدهیم. به کجا میرسد این رفتار؟ به آنجایی که صلح با معاویه غاصب ملعون منافق بر امیرالمؤمنین (ع) تحمیل میشود. به همین اکتفا میکنند؟ نه. ادامه دارد. نماینده میخواهی انتخاب کنی، مالک اشتر تندرو است. تعبیرشان این است ها. مالک تندرو است. یک آدمی انتخاب کنید از دلش صلح در بیاید. کی؟ ابوموسی اشعری. تحمیل میشود بر امیرالمؤمنین. انتها چه میشود؟ این ابوموسی اشعری سادهلوح کلاه سرش میرود، بدون صلح، بدون این که دستاوردی داشته باشد برمیگردد، تازه شروع میشود یک عده دیگر. شمشیر به روی علی میکشند. «المُتَقَدِّمُ لَهُمْ مَارِقٌ ، وَ المُتَأخِّرُ عَنهُم زَاهِقٌ» چه میشود؟ علی! ما اصلاً از اولش اشتباه کردیم حکمیت را پذیرفتیم. چرا به حکمیت ابوموسی اشعری و عمروعاص رای دادیم؟ گناه کردیم. باید توبه کنیم. امیرالمؤمنین (ع) فرمود من که گفتم اشتباه کردید نکنید. گفتند نه! تو هم قبول کردی. ما اشتباه کردیم تو چرا قبول کردی؟ تو هم شریکی. با هم توبه کنیم. امیرالمؤمنین (ع) فرمود من بعد از این که اولین مؤمن به خدا بودم و ذرهای به خدا کفر نورزیدم الآن بیایم توبه کنم برای گناه نکرده؟ شمشیر کشیدند. گفتند یا توبه میکنی یا با تو میجنگیم. اینقدر پاک و مؤمن شدند. مظلومیت امام در هر صحنهای مال آنجاست که اطرافیان، پیروان، سربازان، شیعیان، با معنای عامش، اینها تبعیت از امام را در دل نهادینه نکردند. در صحنههای ابتلا و امتحان قاطی میکنند. به یک سختی که میرسند جا میزنند.
«...فَاذْهَبْ أَنْتَ وَرَبُّكَ فَقَاتِلَا إِنَّا هَاهُنَا قَاعِدُونَ» به پیامبر خداشان بنیاسرائیل با آن همه معجزهای که از پیامبر خدا دیدند، باز میگویند که نه ما نیستیم اوضاع سخت است. قصهی بنیاسرائیل چرا این همه در قرآن تکرار شدهاست؟ خدا که کتاب هدایتش کتاب قصهگویی نیست. این همه جریانِ تاریخِ بنیاسرائیل را خدا برای ما گفتهاست برای این که شما در همان صحنهها قرار میگیرید، پیامبر (ص) فرمود. فرمود همان اتفاقی که برای امتهای پیشین افتاد برای شما هم رخ میدهد. خب آقا این اتفاقات که رخ داد یعنی چه؟ یعنی خدا به یک قومی این قدر معجزه نشان داد که ذرهای تردید نمیماند برایشان. آخرین معجزه این است درحالی که فرعون پشت سرشان است، دارد میرسد که این ها را بکشد و به اسارت ببرد، دریا روبرویشان است امکان عبور نیست، وسیله عبور از آب ندارند، رهبرشان موسی (ع) با عصا دریا را میشکافد، میگوید عبور کنید حتی پایتان هم خیس نشود. عبور میکنند، همین؟ نه بگذار دشمنانتان را هم غرق میکنم، ببینید بدون این که شما بجنگید فرعون را هلاک میکنم. خب رسیدند به ساحل یک دفعه دیدند یک عده گوساله پرست. «...اجْعَلْ لَنَا إِلَهًا... (اعراف - ۱۳۸)» موسی این ها خدای قشنگی دارند ها! یک خدا هم شبیه این برای ما قرار بده ما بپرستیم. این گوساله پرستی، این تابع چشم بودن، تابع گوش بودن بدون این که دل به معرفت برسد، بلای جوامع ایمانی است. آقا راهکار چیست؟ «...اتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ...(آل عمران - ۳۱)» به تعبیر قرآن. تابع من باشید تا خدا شما را دوست داشتهباشد. تا خدا ولتان نکند. دستتان را از دست پیامبر (ص) رها نکنید.
مظلومیت امیرالمومنین (ع) این است، یک عده احساس خودبسندگی در مقابل جامعه پیدا کردند. یک جا احساس کردند امام متوجه هزینهها نیست، آقا هزینهها خیلی شده است، تلفاتمان بالا رفته است، محصولاتمان دارد از بین میرود. تعبیراتی است که خطاب به امیرالمومنین (ع) میگویند، بس است جنگ. یک عده میآیند و میگویند علی جان گناه کردیم، تو هم با ما شریک بودی چون حرف ما را گوش کردی، توبه کن. یک عده میگویند قرآن بالای سر نیزه هست، ما با قرآن نمیجنگیم. اجتهادهای در مقابل امام و در مقابل نص، امام را به مظلومیت می کشاند. آن وقت است که باید بگوییم «اشهدانک اول مظلوم»، علی جان تو مظلوم اولی.
مغفرت خدا در این شب
امشب در این فضا قرار بگیریم، به خدا عرض کنیم. من عرض کردم خدمت شما. عزیزان کسی تردید در بخشیده شدن کرده باشد، گناه کرده است. مگر میشود. خدایی که دنبال بهانه است برای این که بندگانش را به مغفرت برساند. خدایی که بدترین آدمها را میآید به هدایت میرساند.
جهل افراد نزدیک به علی (ع)
طرف نماینده طلحه و زبیر بود برای مذاکره با امام علی (ع). طلحه و زبیر امام علی (ع) را خوب میشناختند، رفیق قدیمی بودند. به این آقا گفتند رفتی پیش علی گفت بیا پیش من بنشین ننشینی پیشش ها. گفت باشد. گفتند اگر علی تعارف کرد چیزی بخوری نخوریها. گفت بابا چه دارید میگویید؟ خب من با شما هستم. گفتند نه. علی (ع) نگاهت کرد نگاهت را بدزد ازش. گفت باشد. گفتند اگر دیدی دلت دارد میلرزد یک آیهای هست در مورد جادو و سحر، این را بخوان علی سحرت نکند. طلحه و زبیر دارند به این آقا نمایندهشان میگویند. این آقا آمد پیش امیرالمومنین (ع). حضرت فرمود بیا و بنشین اینجا، گفت نه آقا همین جا خوب است، نشست. فرمود چیزی بیاورید این بنده خدا لبی تر کند، سیراب شود از راه آمده است. گفت نه چیزی نمیخورم. نگاه امیرالمومنین (ع) هم نمیکرد. شروع کرد در دل یا زبان آرام آرام آن آیات سحر و جادو را خواندن. امیرالمومنین (ع) فرمود آیه را خواندی بهت گفتند چند بار بخوان؟ گفت نه. گفت تعدادش این قدر است، بخوان. بعد امیرالمومنین (ع) فرمود که جواب طلحه و زبیر این را بده. یک جواب محکمی داد که این آقا باید بلند میشد و میرفت. فرمود برو دنبال کارت، نمیرفت. آقا فرمود چرا نمیروی؟ گفت آقا نمیتوانم بروم. نمیروم.
هدایت، حتی برای قاتل خود
علی که نگران قاتلت هستی، امروز و دیروز هر بار برای امیرالمؤمنین غذا میآورند، میگوید این بندهی خدا که اسیر شماست، «به جز از علی که گوید به پسر که قاتل من چو اسیر توست اکنون، به اسیر کن مدارا» به او میگوید بندهی خدا، من چه ظلمی به تو کرده بودم؟ ابن ملجم به علی (ع) میگوید الان میخواهی مرا هدایت کنی؟ من کارم تمام است. امیرالمؤمنین معلوم است آن لحظه هم میخواهد آن بندهی خدا را هدایت کند، او قبول نمیکند.
میگوییم ای خدایی که جادوگران و ساحران آمدند با پیامبر تو جنگیدند، در صحنهی مبارزه با فرعون، فریاد زدند «به عزت فرعون، ما غالب هستیم.» دنبال گمراه کردن مردم و شکست دادن پیامبر تو بودند. ای خدا، تو همانجا دست اینها را گرفتی، هدایت کردی، اولین شهدای رکاب موسی شدند. یعنی وضع من خرابتر از جادوگرانی است که به جنگ با پیامبر تو آمدند؟ وضع من بدتر از حرّی است که فرماندهی سپاه محاصرهکننده حسین تو را داشت؟ حاشا.
دعای این شبها
پس با خیال راحت دغدغهی امشبتان این باشد؛ خواستهای عالی من چه باشد؟ از امشب یک دعا شروع میشود، تا آخر ماه مبارک رمضان فرمودند این دعا را بخوانید، اعمال مفاتیح را از شب بیست و یکم ببینید؛ «...وَ أَنْ تَجْعَلَ اسْمِی فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ فِی السُّعَدَاءِ وَ رُوحِی مَعَ الشُّهَدَاءِ وَ إِحْسَانِی فِی عِلِّیِّینَ...» خدایا، من امشب میخواهم اسمم جزء انسانهای خوشبخت ثبت شود. خوشبخت کیست؟ خوشبخت آن کسی است که جان دهد در رکاب آقایش، آقا بغلش بگیرد، ببوسد، بفرماید: «أَنْتَ الحُرُّ کَما سَمَّتْکَ أُمُّکَ» حر، تو آزادهی واقعی هستی. آقا غلام سیاهش را در آغوش بگیرد، بفرماید: «اَللّهُمَّ بَیِّض وَجهَهُ وَ طَیِّب ریحَهُ» خدایا او را نورانی پیش خودت محشور کن. خوشبخت این است. «...وَ أَنْ تَجْعَلَ اسْمِی فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ فِی السُّعَدَاءِ...» خدایا من از تو میخواهم نام من جزء آدمهای خوشبخت ثبت شود. دیگر چه؟ «...وَ رُوحِی مَعَ الشُّهَدَاءِ...» خدایا، من از تو میخواهم امشب روح و جان من همراه با شهدا باشد. همان آرزوی امیرالمؤمنین.