سلام علیکم جمیعا و رحمه الله
اعوذ بالله من الشیطان الرجیم
بسم الله الرحمن الرحیم
«الحمدالله رب العالمین، الصلاه و السلام علی سید الانبیا و المرسلین حبیب اله العالمین، العبد المؤید الرسول المسدد المصطفی الامجد الذی سمی فی السماء باحمد و فی الارضین ابی القاسم محمد (ص) و علی اهل بیته الطیبین الطاهرین المعصومین المکرمین الهداه المهدیین سیما بقیه الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء»
عرض ارادت به محضر عزیزان هیئت الزهرا (س) دانشگاه صنعتی شریف و خضوع و شکر محضر پروردگار متعال، بابت توفیق خدمت مجدد در این هیئت با صفا، هم بخش حضوری و حقیقیاش هم بخش مجازیاش. خب، عرض تبریک به مناسبت حلول ماه ربیع الثانی، خاصتا میلاد سید الکریم حضرت عبد العظیم حسنی که در آستانهاش قرار داریم.
ما به مناسبت پرداختن به موضوعی مهجور و مظلوم در تاریخ صدر اسلام و یکی از موضوعات مهم فرهتگی و احتماعی و دارای ابعاد تمدنی در حوزه مسائل فرهنگی و اجتماعی، پرداختیم به واقعهی روز دهم ماه مبارک ربیع الاول، که سالروزِ ازدواجِ سعید و سعادتبخش حضرت ختمی مرتبت رسول مکرم اسلام (ص) با سیده زنان قریش و اهل مکه، امالمومین، خدیجه کبری (س) نکاتی رو جلسه گذشته درباره ابعاد شخصیتی حضرت خدیجه (س) محضر عزیزان ارائه کردم، قرار شد این هفته به داستان فوق العاده عارفانه و عاشقانه ازدواج حضرت رسول با این بانوی عظیمالشان، کریم و عالمه بپردازیم.
حافظ و احیای معنای عشق راستین
خب حافظ -علیه الرحمه- این حافظ معارف قرآن کریم و عارف مراتب سلوکی عرفان شیعی، درباره عشق خیلی ابیات متعددی سروده و سخن گفته. میدانید این ابیات هم در قالب رموز ادبی ترجمان حقائقیست در قالب ادبیات رمزآلود فارسی که بیان لخت و عریان و مستقیمشان در روزگار حافظ و امثال حافظ جرم محسوب میشده و مساوی با نسبت کفر بوده و احیانا اگر دست فقها و بعضی از حکما (حاکمان) میرسیده، قتل و شهادت. از این نحله افراد و نامداران زیادی در طول تاریخ جامعه اسلامی سر بریده شدند، آواره شدند، یا کشتهشدند. که علیالقاعده با توجه به ادبیات قرآنی و روایی ما اینها را باید شهیدان راه انتقال معارف اهل بیت علیهما السلام بدانیم.
عشق معناگرا و غریزهگرا
ایشان در تبیین یکی از تفاوتهای عشق حقیقی و معناگرا با عشق مجازی و غریزهگرا میفرماید که:
یک قصه بیش نیت غم عشق وین عجب کز هر زبان که میشنوم نامکرر است
فرهنگهای متفاوت، زبانها و ادبیات متفاوت در دنیا داستانهای متنوع در قرون و سالیان متمادی از عشق و عاشقی گفتهاند. و مقوله عشق هیچگاه در نهاد بشر، چه غربیاش چه شرقیاش، چه ملحدش چه مؤمنش، چه سیاهش چه سفیدش و چه زردش کهنه نشده. اساساً یکی از تفاوتهای عشق معنا گرا و حقیقی و مافوق غریزه و محدود به ابعاد مادی این غیرملالآور بودن است. همیشه تاره و ابدی بودن است. میدانید در غرائز ما هر غریزهای را که مثال بزنیم، خیلی با شدت و ضعف سریع به آخرش که برسیم، دیگر تمام میشود شور و اشتیاق، و نفس آن حرکتش موقتاً خاموش میشود. تا دوباره، خلاء نسبت به آن غریضه ایجاد شود در درون ما و دوباره حرکت ایجاد شود. اصطلاحاً میفرمایند که عشق مادهمحور و غریزه محور با وصال فروکش میکند. و اساساً خیلیها اسم این نوع کشش را درون انسان عشق نگذاشتهاند در طول تاریخ. چه داخل جامعه مسلمین چه خارج آن. اما عشق ماورای طبیعت و فرامادی برعکس، با وصال مشتعلتر میشود. نه تنها تشنگی رفع نمیشود، با چشیدن وصال معشوق و محبوب، آن شعله عشق درون ابعاد غیر مادی انسان، شدیدتر، پرکششتر، پرعطشتر به حرکت ادامه میدهد.
داستان حضرت خدیجه (س)
داستان عشق خالص، معنوی، مفطور به فطرت و حیا و عفت، و دغدغهی عرفانی حضرت خدیجه کبری سلام الله علیها به وجود نازنین اشرف مخلوقات عالم، من الازل الی الابد، افضل رسل و انبیا، حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه و آله، از این جنس است. وقتی انسان مطالعه میکند، اصلا ابعاد مادی و غریزی در آن یک ذره وجود ندارد. خب من جلسه پیش عرض کردم که یکی از القاب حضرت خدیجه سلام الله علیها، سیده النسوان، یا سیده القریش بود. چرا این لقب را به ایشان دادهبودند؟ به دلیل آن بعد مشعشع و قوی فعالیتهای اجتماعی و اقتصادی ایشان. در واقع جزء آن به تعبیر قرآن کریم، ملأ بود؛ چشمپرکنهای جامعه. علاوه بر نسب قریشی، یک فعال اجتماعی برجسته بود. در همهی اقشار اجتماعی، در همهی طبقات، مطرح بود.
چند فکت خدمتتان بدهم؛ سبط ابن جوزی که از مورخین معتبر ما هست، در تذکرة الخواص (که جزء مقاتل معروف و معتبر ما هست) نوشته: جناب خدیجه کبری سلام الله علیها به لحاظ اقتصادی شخص اول مکه بود. وقتی که ابعاد اقتصادی ایشان را فهرست کردند، بعضی از منابع اهل سنت نوشتهاند که خانهی ایشان، وسیعترین خانهی اهل مکه بود. برخی از مورخین نوشتند که تمام ساکنین مکه میتوانستند در خانهی ایشان جا بگیرند، اینقدر محل سکونت و خانه باغ ایشان وسیع بود. نوشتند حدود چهارصد غلام و کنیز در معیت بیت ایشان، نانخور خانهی حضرت خدیجه سلام الله علیها و خادم ایشان بودند. نوشتند بیش از هشتادهزار نفر یا رأس گلههای دامداری بزگ ایشان بود. و کاروانهای متعدد تجاری به غرب و شرق منطقهی حجاز؛ از یمن تا عراق و شام و ایران هم که جزء عراق محسوب میشد.
در ابعاد فرهنگی و اجتماعی هم که عرض کردم ام الیتامی (مادر یتیمان) به ایشان لقب دادهبودند و مادر بینوایان و مسکینان.
این بانوی کارآفرین سرمایهدار دارای دین حنیف، از کیش حضرت ابراهیم (ع)، برخی نوشتند با پیشنهاد مستقیم خودش، برخی نوشتند به پیشنهاد حضرت ابوطالب علیه السلام، پیامبر پیشنهاد داد، یک قرارداد تجاری با پیامبر مکرم اسلام که آن روز قبل از بعثت، ملقب به محمد امین بود در سرزمین حجاز، برقرار کرد. عقد قرارداد مضاربه بود؛ سرمایه از من، تجارت از شما. اولا این مدل کاری حضرت، که ظاهرا غیر از پیامبر افراد متعددی با این مدل، با این سرمایهدار دینمدار کار میکردند. بیت ایشان، تجارتخانهی خودش بود. و با مردان متعددی تجارت میکرد. عقد شراکت تجارت میبست. خود این مدل قابلیت کار کردن به عنوان الگوی فعالیت اقتصادی زن مفطور بالفطرت حیا، چه مسلمان چه غیر مسلمان را دارد. برای زنان امروز جهان اسلام که ظاهرا مدلی جزو مدلهای وارداتی برای الگوی مشارکت اشتراکی و اقتصادی ندارند، قابل استحصال است. یک زن میتواند از بیت خودش بزرگترین شرکت تجاری یک منطقهی اقتصادی باشد. مدل زندگی و کارآفرینی ایشان، خیلی قابل الگوبرداری است.
حضرت خدیجه (س) و شناخت صفات پیامبر (ص)
فرمود که شما به دلیل شهرت به امانتت، من دو سه برابر سایر کارگزاران اقتصادیام با شما قرارداد میبندم. یک مال التجارهی سنگینی به حضرت داد و ایشان روانهی شام شد. از شام که برمیگردند، حضرت خدیجه یک غلامی دارد به نام میسره، این غلام را همراه این تاجر جوان ملقب به امانتداری وشرافت در مکه فرستاد، حالا این میخواهد برود جاسوسی مال بکند، نظارت مالی بکند، میخواهد گزارشگیری بکند، چه کار میخواهد بکند، جلوتر توضیح میدهم؛ برگشتند. میسرا جلوتر از کاروان وارد مکه میشود میآید خدمت حضرت، شروع میکند یک سری گزارشها را از این سفر دادن، متن گزارش معلوم میکند که میسره یک ماموریت خاص غیر مدیریتی هم که مهمتر از ماموریت مدیریتی است، برای حضرت دار انجام میدهد، و آن رصد ویژگیهای شخصی این یتیم عبدالله که امروز جوان جوانمرد دارای شرافت و کرامت و امانتداری سرزمین حجاز است؛ وگزارش به خدیجهی کبری (س). ظاهرا حضرت به دنبال یک چیزهای خاص میگشته است و به میسره ماموریت داده است همه جا چشم از محمد (ص) برندارد، هر اتفاقی که میافتد، ضبط کن؛ ظاهرا در این گزارش مسائل مالی اصلا مهم نیست. مثلا میگوید چه اتفاقاتی افتاد؟ برایم گزارش کن. از گزارش ایشان من دو موردش را میگویم. علاوه بر اینکه حالا خیلی سفر خوبی بود ما تجارتمان خیلی پرسود بود و ... در فلان منطقهی نزدیک شام، نشستیم اتراق کردیم برای استراحت، جناب محمد امین زیر سایهی درختی نشسته بود؛ کنارمان صومعهای بود. راهبی اتفاقی بیرون آمد، نگاهش به این جوانی که زیر سایهی درخت دارد استراحت میکند افتاد، آمد جلو؛ حساس شد، شروع کرد به سوال و جواب، یک سری سوال پرسید و یک سری نگاه کرد و یک سری چیزها را بررسی کرد، راهب و راهبان آن صومعه به اتفاق گفتند که نشانههایی را که در پیامبر آخر الزمان در تورات و انجیل خوانده بودیم، در این جوان مشهود است. یا یک جایی با یک تاجر شامیای اختلاف خوردیم؛ محمد امین هم با او مشغول معامله بود، طرف گفت اگر راست میگویی با لات و عزی قسم بخور، و ایشان پاسخ داد که اولا من قسم نمیخورم، ثانیا نزد من بی ارزشتر و ذلیلتر از این دو موجودی که اسم بردی در دنیا وجود ندارد. یا در جایی هوا خیلی گرم شد همه طاقتشان طاق شد، ما نگاه کردیم دیدیم این بندهی خدا کلا در سایه است؛ آسمان را نگاه کردیم، دیدیم یک تکه ابر در مدار حرکت ایشان پیش میآید و اجازه نمیدهد آفتاب بر وجود نازنین و مبارک ایشان اصابت بکند، چند کرامت ایشان را که میسره روایت و گزارش میکند؛
ایشان را که میسره روایت و گزارش می کند، حضرت خدیجه (س) ظاهرا دنبال اطمینان به یک امری بوده است؛ بعد میسره را در راه خدا آزاد کرد. با توجه به گزارش هایی که از انقولتهای ورقه ابن نوفل که از علمای سرزمین حجاز بود و عموی حضرت خدیجه (س) بود و مکالماتی که از برخی از علمای یهود با خدیجه کبری (س) درباره پیامبری این جوان رد و بدل شده معلوم می شود که اولا حضرت در نزد خدیجه کبری (س) و تعداد خوبی از عالمان و برجستگان شهر مکه مظنون به نبوت آخر زمانی بوده است.
دو، حضرت خدیجه (س) میسره را مامور استخراج و رصد نشانههای نبوت حضرت کرده بوده است. تقریبا مطمئن میشود که حدس قوی که در مورد نبوت این جوان از خاندان قریش، پسرعموی خودش، شنیده و خوانده و دریافته قطعی است. حالا فهمید که آن جوانی که عالم یهودی به او گفته بود نشانههای نبوت در اوست، قطعا پیامبر آخرزمان خداست.
نشانههای عشق حقیقی میان حضرت خدیجه (س) و پیامبر (ص)
از مرحوم علامه مجلسی روایت بکنم لحظه دیدار خدیجه کبری (س) با پیامبر (ص) را هنگام برگشت از سفر: میسره جلوتر آمد، گزارشها را داد. حالا پیامبر (ص) رسید. «و دخل مکه میسره و قصد منزل خدیجه فوجدها» میسره آمد، آمد داخل خانه، به داخل اندرونی آمد، به حضرت خدیجه (س) رسید. «و هی تقول: در حالی که این جملات را با خودش می گفت.» «متی یصل محمد حتی امطع بنظر الیه و هی تقوم و تقعد» داستان حضرت یعقوب و وصالش با یوسف را شنیدید؟ آن انتظار شدید یعقوب به یوسف (ع) و آن لحظه عجیب وصال این دو نبی خدا که انتظار یعقوب (ع) به یوسف پدر و فرزندی نبود، انتظار پدر و فرزندان که اینطوری نیست حالا خیلی هم علاقه بین آنها باشد؛ این اصلا در افق غریزه پدری نیست، در افق غریزه پسری نیست. این در افق یک عشق الهی است، عشق به ولی اعظم خداست از سوی یک ولی الله، رابطه عشقی دو ولی الله است، یوسف (ع) ولی خدا بر یعقوب است، عشق یعقوب به یوسف جنسش عرفان الهی است، جنسش فنا فی الله است، جنسش وصل شدن به جلوه جمال و جلال خداست. به همین خاطر جسم را بیچاره می کند، آن قدر گریه کرد تا چشمش سفید شد. رها نمیکرد. عطش رها نمیکرد. تازه به وصال که رسید، شعلهورتر شد. غایت تواضع در برابر یک پدیده، بهخاکافتادن است. در فطرت ما انسانها اینگونه است. دماغش را به خاک مالیدی یا نه؟ دیدهاید این ضربالمثلها را؟ خاکمال شد. طرف خیلی خاکی است. سجده، برترین نماد تواضع باطنی در برابر جلوهی حضرت حق و ذات باری تعالی است. بنشین! بیفت! خودت را روی خاک بیانداز! صورتت را روی خاک بمال! «سُبحانَ رَبّیَ الاَعلی و بِحَمدِه» آخرِ آخرش به سجده افتاد در برابر یوسف. تواضع یک عاشق در برابر معشوق حقیقی. این طوری دنبال فنا است. این قدر تواضع در برابر این مدل عشق و معشوق زیاد است که خودش را به اصل خودش برمیگرداند. همهی تعیّناتش را میخواهد حذف کند. بگوید من در برابر تو همان خاکم که بودم. هیچ نیستم. یک چنین جنسی است. بیتاب شده است. فهمیدهاست. جلسهی قبل عرض کردم که اهل مطالعه و مباحثه بود. فرصت نیست روایات را بگویم. متعدد با علمای یهود روایت دارد حضرت خدیجه (س). مثلا نشسته بودند و داشتند با یک عالم یهودی مباحثه میکردند دربارهی علائم پیامبر آخر الزمان، همان لحظه حضرت آمد از کنار اینها رد شد؛ کنار خانهی حضرت خدیجه. راهب یهودی گفت میشود صدا بزنی این جوان بیاید؟ غلامش را فرستاد و حضرت را آوردند داخل خانه، داخل این مجلس. شروع کرد نشانههایی را که در کتب آسمانی ماقبل شنیده بود، روی بدن حضرت چک کرد. از جمله یک نشانهای که بر بازوی حضرت بود. خیلی با کرامت درخواست کردند که حضرت بازویش را کنار بزند؛ بعد به خدیجه (س) اعتراف کرد آن فرد که این همان نشانهای است که ما دنبالش میگشتیم در افراد و خوشا به حال زنی که قسمت پیامبر آخرالزمان شود. یک پالس و یک کد هم به حضرت میدادند. ظاهرا همه منتظرند که این دو کُفو یگانه به هم برسند. همه میفهمند که شأن پیامبر یک زن طاهرهی مبارکهی عالمهی فهیمهی عفیفه است و برای محمد کفوی در قوارهی خدیجهی مبارکه باید و شاید.
بیتابی و دلتنگی حضرت خدیجه (س)
میگوید از انتظار بلند میشد و مینشست؛ بلند میشد و مینشست. «مَتي یَصِلُ مُحَمَّد حَتّي أمْتَعُ بِالنَّظَرِ إلَیْه؟» کی میرسد تا من بهرهمند شوم از جمال الهیاش؟ «و إذاً بِالنَّبي قَد قَرَعَ بِالْباب» در همین اثنا بودیم، پیامبر رسید؛ شروع کرد دقّالباب کردن. «قالَت الجاریة مَن بِالْباب؟» که است در میزند؟ کنیز صدا زد. « أنا مُحَمَدَ قَد جِئتَ أبشِر خَديجَة بِقُدومِ أموَالِها و سَلَامَتِها» بانوی مکرمه بیت را خبر دهید که من آمدهام و بشارت دهید که همه اموالش را بسلامت و با منافع و سود برگرداندم. «فَلَمَّا سَمِعَت خَدِيجَة كَلَامَ رسولِ الله (ص) اِنحَدَرَت إِلى وَسَطِ الدَار...» عاشق بیتاب شدهی پیامبر آخر زمان تا شنید صدایش را مانند مادر فرزند از دست داد به سمت باب دوید. از خود بیخود شده بود. «...وَ وَقَف فِی الحجاب» این عشق مفطور به عفت و حیا که عرض کردم عشق حقیقی فراتر از ساحت غریزه است. اصلا معنا ندارد عاشق از محدودهی اخلاق و حیا و عفت بیرون برود. اگر جایی بیرون میزند آن عشق نیست بلکه غریزه است. تعبیر قرآن از غریزه این است که انسان دوست دارد «...لِيَفْجُرَ أَمَامَهُ (قیامت - ۵)» سرکش باشد و هیچ محدودیتی نپذیرد. «...وَ خُلِقَ الْإِنْسانُ ضَعِيفاً (نسا - ۲۸)» انسان ضعیف است و محدودیت را پس میزند. عشق فرا مادی و فرا غریزی است. به قول آقایان فلاسفه کشش قلب مفطور به فطرت الهی کینونیت انسانی است، به قول آقایان فلاسفه. این ماهیت ماهیت عقلی است. « العقل ما عبد به الرّحمن و اكتسب به الجنان» انسان را رها کنی باید پیغمبر بشود. استعداد این ماهیت سلمان شدن است. رهایش کنید طبق تربیت الهیه و طبیعت خودش پیش برود باید سلمان بشود. چه کنیم که ما گرفتاریم به دستکاریهای محیط و خانواده و جامعه و استعدادهایمان بروز پیدا نمیکند، تماما بالفعل نمیشود؛ یا منحرف میشودیا سرکوب میشود یا زمینه بالفعل شدن تام پیدا نمیکند.
و اگرنه «إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً (بقره – ۳۰)» این ماهیت خلیفه الله است، در هر کالبدی که باشد. «...وَ نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي... (ص - ۷۲)» «...اِنحَدَرَت إِلى وَسَطِ الدَار وَ وَقَف فِی الحجاب» سریع رفت پشت پرده یا دیوار وسط حیاط «...و فَتَحَتِ الجارِیهُ فَقَالَ اَلسْلَامُ عَلَیکُمْ یا اَهْلَ الْبَیْت»
کنیز در را باز کرد پیامبر ندا داد سلام بر اهل خانه «فَقَالَت الخَدِیجَه هَنیئَا لَکَ سَلامَه» حال در بعضی از روایتهای تاریخی این تکه را نیز اضافه کردهاند «...یا قُرَهَ عَیْنِی» گوارای تو باد سلامت روح و روان جسم، ای نور دیدگانم. بدون اینکه چهره همدیگر را ملاقات کنند.
حالتی که از خدیجه کبری (س) اشاره شده و روایت شده. حالت خلصههای عرفاست در هنگام وصالهای سحرها و نیمهشبها.
الا یا ایها الساقی ادر کأسا و ناولها که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکلها
ما در پیاله عکس رخ یار دیدهایم ای بیخبر ز لذت شرب مدام ما
هرگز نمیرد آن که دلش زنده شد به عشق ثبت است بر جریده عالم دوام ما
این عشق به معشوقه حقیقی فرامادی اینطوری بیتاب میکند. این چیزهایی که از آقایان عرفا گزارش کردند، شبیه همین است.

امام علی (ع) و نوصیفی از حالات عرفانی
از امامالعارفین، مولیالموحدین، یعثوبالدین، علیبنابیالطالب بگویم که خیلی اوقات شبها میرسیدند میدیدند دارد تلوتلو میخورد، بعد شروع میکرد طرف میرفت سراغش ببیند که چه شده، میدید حضرت در یک خلصه عارفانه است به اصطلاح، شروع میکرد آیات قرآن را تلاوت کردن، آن آیات شورانگیز سوره آلعمران، «...رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا... (آلعمران - ۱۹۱)» چه کار کردی در این عالم؟ نمیدانم این حسها به شما دست داده یا نه، مثلا به ماه نگاه بکنی شبهایی که کامل است، بعد خودبهخود ازین جلوه جمال خدا اشکت سرازیر میشود، خضوع در برابر زیباییهای موجود در طبیعت. شهید چمران یک جملهای دارد میگوید یکبار در اتوبوس، سفرهای دانشجویی میرفتم این جمله را خواندم همیشه یادم ماند، میگوید به لحظهی غروب که نگاه میکنم انقدر این لحظه، غروب آفتاب در افق، جذاب است که جانم از فرط زیبایی این لحظه میخواهد از کالبد بدنم بیرون بیاید.
سحر یا بعد از طلوع آفتاب، میآمدند خدمت فاطمهی زهرا (س)، اعرابی میآمد، بسیار در میزد میگفت «وقد والله مات علیبن ابیالطالب»، دیدم جنازه علی را در نخلستان افتاده بود بروید جمع کنید. فاطمهی زهرا (س) آرامش میکرد، میگفت علی مدهوش حق است، پا میشود و خودش برمیگردد نگران نباش. عشق مجازی موقتا میتواند این حالتها را ایجاد کند، ولی خیلی سریع فروکش میکند، آن عشق مجازی ثبات و تازگی و طراوت و شعلهور شدنش استمرار دارد که دارای باطن باشد. لذا ما به آقایان و خانمها و زوجهای جوان یک نکتهای که میگوییم همین است، که یک چیزهایی در پیوند بین شما هست، آنها ریشههای پیوند شماست، حواستان باشد در طول زندگی بعد از گذشت ایام و عادیشدنتان برای همدیگر، اینها را گم نکنید، و معمولا فراغریزی است.
اینها آن بنمایههای حقیقی معنامحور اتصال همسری شماست، ربطی به غریزه و بدنتان ندارد، برای عالم معنا و اروحتان است. آنها را گم نکنید، همیشه زنده نگهدارید.
حالا درباره خدیجه کبری (س) بگویم، توضیح داد بعد از عقد یا در جلسه خواستگاری، در جلسه خواستگاری بود، که پسرعمو من تو را به جهت شرافت، بزرگواری حسن خلق و صداقت برگزیدم، معیارهای خودش را گفت حضرت خدیجه (س)، اینها آنهایی است که مدهوشش کرد و البته آن شان نبوت، کسی که پیامبری را شناخته باشد وقتی به پیامبر برسد...
حالا برای اینکه ما یکخرده تصویر پیدا بکنیم، فرض بکنید آن لحظاتی را که دیدید این فیلمهای نماز آیتالله بهجت، رضواناللهتعالیعلیه، خدا رحمتشان بکند، من مرگ ایشان را هیچموقع باور نکردم، چون رفتم قم طلبه شدم چند سال بعد ایشان فوت کرد و توفیق داشتم بعضی موقعها حرم زیارتشان میکردم صبحها که برای زیارت حرم میآمدند، یا نماز ظهری صبحی اگر توفیق پیدا میکردیم برویم. آدمهایی که متصل به عالم معنا هستند اینطوری اند، هیچ موقع نمیمیرند. «وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ (آلعمران - ۱۶۹)» کسی که صاحب مقام ولایت باشد، همینطوری است، وقتی هم میمیرد کسی مرگش را احساس نمیکند، مثلا الان شهید سلیمانی، شما حس میکنید ایشان نیست؟ ما که خیلی احساس نمیکنیم ایشان نیست، همیشه با عکسش میشود حرف بزنی، با تصویرش میشود حرف بزنی. نگاه میکنی انگار زنده دارد نگاهت میکند.
حضرت امام (رض)، بعضی از عکسهایش را من جرئت نمیکنم نگاه کنم، بعضی ازین عکسهایی که با جذبه موسوی خودش دارد نگاه میکند. آدم یک خرده به عکس نگاه میکند میترسد، میترسد به نگاه کردن ادامه بدهد، امتداد بدهد، کانه جلویت نشسته و دارد نگاه میکند، «...بَلْ أَحْيَاءٌ ...»، سیطره وجودیشان هنوز هست، دیدید طرف ۲ ساعت ۳ ساعت منتظر، بعد میگویند میخندند، من شاهد این صحنهها بودم، این یک ربع در صف نانوایی شروع میکند زمین و زمان را به هم میدوزد، فحش دادن به بالا و پایین مملکت، صبرش تموم میشود حالا ۳ ساعت اینجا ایستاده یک لحظه بعد آن بنده خدا پیرمرد میآمد رد میشد، کمتر از دو سه ثانیه میشد چهرهاش را ببینی.
در آن شلوغیهای آن وسط، بروی در یک نقطهای بایستی که بشود ببینی. چندثانیه میشد. سه ساعت انتظار میکشید سه ثانیه چهره ملکوتی محمدتقی بهجت فومنی متخلص به العبد را زیارت کند. صبح رفتی شب نمیخواهد بروی، نه! از لحظهای که اتصال قطع شدهاست بعد از آن سه ثانیه، من دوباره تشنهام. انتظار انتظار انتظار، نماز ظهر. دوباره یک ساعت انتظار، سه ثانیه ملاقات. دوباره تشنهام. انتظار انتظار انتظار انتظار نماز مغرب. تمام میشود؟! آقا یک روز، دو روز، سه روز، چهار روز، پنج روز، تمام شد دیگر، عادی نشد؟ نه! شعلهورتر میشود. شعلهورتر میشود. علامت عشق حقیقی خدامحور و متالح همین است.
ماجرای خواستگاری حضرت خدیجه (س) از پیامبر (ص)
ماجرای خواستگاری، چند روز بعد از این واقعه، تاریخ یعقوبی مورخ برجسته اهل سنت روایت کرده است از زبان جناب عمار - اعلی الله مقامه الشریف - که با پیامبر (ص) خدا من رفیق بودم، داشتیم بین صفا و مروه قدم میزدیم به جناب هاله، خواهر مکرمهی خدیجهی کبری (س) رسیدیم. به خاطر اینکه هاله دو دختر داشت و بعد از مرگش حضرت خدیجه (س) اینها را سرپرستی کرد، داستانسراییهایی برای ازدواج حضرت خدیجه (س) کردند. بعضیها این دو دختر را به خود حضرت خدیجه (س) نسبت دادند. یعنی گفتند ازدواج کرده بود و دو دختر داشت، فلانی و فلانی. عمار یاسر میگوید من احساس کردم هاله میخواهد یک چیزی به من بگوید. از پیامبر (ص) جدا شدم و سمت ایشان رفتم. به صورت خصوصی گفت میخواهم یک نکتهای را با شما در میان بگذارم. خواهش میکنم پشت صحنهاش را به فلانی نگو. اگر احیاناً پیشنهاد ازدواجی از سوی خدیجه (س) برای محمد امین (ص) مطرح شود، نظر شما چیست؟ میشود یک استمزاجی کنید ببینید نظر ایشان چیست؟ واسطهی ازدواج تاریخساز این دو عارف عاشق، جناب عمار یاسر و هاله خواهر خدیجهی کبری (س) شده بودند. عمار خصوصی به پیامبر (ص) عرضه داشت. پیامبر خدا (ص) با ریش سفید و در واقع پدر خود، عموی بزرگوار خود جناب ابوطالب که اصل شراکت تجاری با خدیجهی کبری (س) را هم با ایشان چک کرد و مشورت گرفت و با توصیهی ابوطالب به شراکت با خدیجهی کبری (س) رفت. ابوطالب خیلی پسندید و توصیه کرد، به عمار گفت پیغام بده که ما انشاءالله در بیت مزاحمشان خواهیم شد. جلسهی خواستگاری در خاندان معظم برجستهی قریش شکل گرفت. دوتا عموزاده از خاندان قریش، بزرگان قریش جمع شدند، از این طرف جناب ابوطالب عموی پیامبر مجلس گردان شد، از آن طرف بزرگتر خدیجهی کبری، عموی عالمشان ورقة بن نوفل. از آن طرف بزرگتر خدیجه کبری (س) عموی عالمشان ورقه ابن نوفل.
ادامه مراسم و خطبه عقد
جلسه خواستگاری، جناب ابوطالب که خطبه عقد را ایشان جاری میکنند، یک مقدمهای برای خطبه عقد خواند که من اصرار دارم متن عربیاش را برایتان بخوانم، «...الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَعَلَنَا مِنْ زَرْعِ إِبْرَاهِيمَ وَ ذُرِّيَّةِ إِسْمَاعِيلَ...»، نشان میدهد این دو شخص و این دو تا خانواده هر دو موحد بودند قبل از ظهور اسلام، «...وَ جَعَلَ لَنَا بَيْتاً مَحْجُوجاً وَ حَرَماً آمِناً...»، عبارت محجوج را استفاده کرد، حج ابراهیمی، خانه خدا، نه بتهایی که به تدریج درست کردند آنجا، «...يُجْبى إِلَيْهِ ثَمَراتُ كُلِّ شَيْءٍ وَ جَعَلَنَا الْحُكَّامَ عَلَى النَّاسِ فِي بَلَدِنَا الَّذِي نَحْنُ فِيهِ...»، ثمرات و منافع زمین در این سرزمین، بلدا آمنا، جمع است، الذی نحن فیه، «...ثُمَّ إِنَ ابْنَ أَخِي مُحَمَّدَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ لَا يُوزَنُ بِرَجُلٍ مِنْ قُرَيْشٍ إِلَّا رَجَحَ...» این فرزند برادرم عبدالله با احدی از قریش موازنه نشود مگر اینکه رجحان و برتری دارد، «...وَ لَا يُقَاسُ بِأَحَدٍ مِنْهُمْ إِلَّا عَظُمَ عَنْهُ...»، و به احدی از خاندان بزرگ قریش، چرا دارد این حرفها را میزند؟ چون جلسه پیش عرض کردم و ابتدای جلسه، خدیجه کبری (س) از آن خانمهای تو چشم جامعه بود، کرامت داشت، کارآفرین بود، مدیر بود، عالمه بود، فعال اجتماعی بود، خانهاش یک مرکز نیکوکاری بود و بیت التجاره بود، شرکت اقتصادی بود. بنابراین طبق عرف و رسم همه جوامع، چشمپرکنهای جامعه و قریش خواستگار ایشان بودند. بعضی از مورخین جلسه پیش عرض کردم، نوشتند؛ بزرگی در مکه نبود که خواستگار خدیجه بنت خویله [نباشد] و ابراز نکردهباشد. جناب ابوطالب دارد فضاسازی میکند برای شایعات و هجمههایی که بعد از این ازدواج علیه خدیجه کبری (س) صورت گرفت، صورت خواهد گرفت. «...وَ لَا یُقَاسُ بِاَحَدٍ مِنْهُمْ اِلَّا عَظُمَ...» با احدی از بزرگان قریش قیاس نشود مگر اینکه شخصیتا و مقام و مرتبهاش عظیمترست. «...وَ اِنْ کَانَ فِی الْمَالِ...» گرچه برادرزادهام از مال دنیا چیز زیادی ندارد. «...فَاِنَّ الْمَالَ رِزْقٌ حَائِلٌ وَ ظِلٌّ زَائِلٌ...» آنوقت شروع کرد درس اعتقادات دادن، معارف قرآن کریم گفتن، که مال و اموال و ثروت رزقیست که گذراست. اساسا مالمیملک دائمی ما نیست، اعتباریست. از این دست میگردد در آن دست. از این آدم به آن آدم، میلیاردر هم که باشی به صورت قهری مالت منتقل میشود با مرگ به وراث. در یکسومش هم بیشتر وصیت نمیتوانی بکنی. دست هم نمیتوانی به مالالورثه بزنی. حق نداری در اموال آنها وصیت کنی. الان مد شدهاست در این روشن فکر بازیها، پدر میگوید که مساوی!! هر سهمی پسرها بردن دخترها هم میبرند. خب وقتی سیستم را زدهای بهم، مسئولیتها را زدی به هم، آن پازل نظام اقتصادی حقوقی اسلام را منجمله در حوزه خانواده زدی بهم، آنوقت، چه کار میکنی؟! مسئولیتها را میاندازی گردن این بدبخت، پسر، آن حقوقی که خدا قرار داده که این زیر بار لخ نشود میدهی به دختر. چرا دستکاری میکنی؟ دستکاری کردیم دیگر. پرانتز بسته. «...فَاِنَّ الْمَالَ رِزْقٌ حَائِلٌ وَ ظِلٌّ زَائِلٌ...» سایهای ست که میگذرد. نمیماند. و «...وَ لَهُ فِی خَدِیجَةَ رَغْبَةٌ...» در برادرزادهام نسبت به بانو میل و رغبتیست «...وَ لَهَا فِیهِ رَغْبَةٌ...» و در این بانو نسبت به برادرزادهام میل و رغبتیست «...وَ الصَّدَاقُ مَا سَاَلْتُمْ عَاجِلُهُ وَ آجِلُهُ...»، «عَاجِلُهُ» با عین و «آجِلُهُ» با الف. میفرماید صداق و مهریه هم هرچه میخواهید بیاندازید. چه نقد، چه غیر نقد. من ضامن، نگاه نکنید چیزی ندارد.
«...وَ لَهُ خَطَرٌ عَظِیمٌ وَ شَاْنٌ رَفِیعٌ وَ لِسَانٌ شَافِعٌ جَسِیمٌ» برای این جوان قریشی یتیم از خاندان ما جایگاه رفیع و شهرت عظیم خواهد بود. عموی حضرت خدیجه (س) در تناظر با این خطبه بلند شد صحبت کند، اینکه میگویم عشق حقیقی و فرامادی است و مال عالم معناست؛ خصوصا در مدار شخصیت خدیجهی کبری (س) و پیغمبر مکرم اسلام (ص) باید برویم در سقف عالم معنا این پیوند را تصویر کنیم. یک اثرش اینجاست که میخواهم عرض کنم. ورقة بن نوفل عالم بود. هزار تا مجلس اینطوری را گردانده بود. بلند شد صحبت کند، لکنت زبان گرفت، نتوانست حرف بزند.
سفرهی عقد و خطبهی عقد اسراری دارد. نمیدانم ما روزیمان هست این کارها را بکنیم یا نه ولی همانطور که در تاریخ تشیع اسرارالصلاة نوشتیم باید بنشینیم اسرارالنکاح بنویسیم. آقا اسراری دارد. بعضی از مردان و زنان پاکسیرت در خطبهی عقد خود به خود گریهشان میگیرد. مخصوصا اگر عقد را صاحبنفسی بخواند. همینطور نشسهاند! حس معنوی میگیرند، اشکشان جاری میشود؛ اسراری دارد.
دو خلیفةالله که یکی جلوهی جمال الله است و یکیشان جلوهی جلال الله است، دارند با هم پیوند پیدا میکنند، این پیوند پیوند اسماءالله است. «إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً (بقره – ۳۰)». شکوه معنوی دارد. به همین دلیل برایش آداب گذاشته است.
مجلس عقد نکاح آداب دارد، مستحبات دارد، مقدمات دارد، باید جلوهی خاص داشته باشد. حالا دو طرف این عقد، پيامبر خدا، اشرف مخلوقات و امّالمومنین که تنها کفو حضرت روی زمین بود. تمام ازدواجهای رسول اکرم بعد از رحلت حضرت خدیجهی کبری (س) و طبق تحلیلی که علامه طباطبایی در المیزان و برخی مورخین در جاهای دیگر ارائه کردند، تمامشان اهداف تبلیغی داشت. اساسا جز حضرت خدیجه کبری (س) کفوی برای برادرزادهی ابوطالب وجود نداشت.
این عالِم بلند شد صحبت کند، مجلس گرفتش، لکنت پیدا کرد نتوانست حرف بزند، نشست. وقتی نشست، خدیجه کبری (س) خودش بلند شد و شروع کرد جملاتی را به زبان آوردن که «عموجان گرچه شما بزرگتر از من هستی و حق این بود که شما سخن بگویی ولی چون شما نتوانستی حرف بزنی من چند جمله میگویم، ای پسرعمو! همانا من به تو راغبم به خاطر قرابت و شرافت و کرامت و بزرگواریت، امانتداری، حسنخلق و راستگوییات.» و سپس فرمود که، مهریه از مال خودم خواهم داد. آقا مهریه نگذاریم یا کم بگذارید، سنت اسلامی نیست! هرکس میگوید، غلط میگوید. مهرالسنه، مهرالسنه، برای چی میگویند؟ سنت نبوی. باید باشد، حق زن است. باید بدهی. کی داده کی گرفته هم مال غیر نهضت و مکتب رسول الله [است] باید بدهی. حالا اگر خانمت بخشید، بخشید. اگر بخشید هم تو اصرار کن بده. تو کار خودت را بکن. مهریه را از مال خودم میدهم، پسر عمو به عمویت ابوطالب بگو یک شتر نهر بکند ولیمه را برقرار بکند. همین.
ابوجهل، وقت هم گذشت تمام شد مجلس را واگذار کنم، بلند شد گفت یعنی چه؟ مهریه را مرد باید بدهد، مگر میشود زن مهریه [بدهد؟] آقا شروع کرد توهین کردن به پیامبر (ص) و به رخ کشیدن فقر پیامبر (ص) که خاک بر سر بزرگ و کوچک جامعه ما که در جمهوری اسلامی فقر مایهی ننگ جوان مسلمان شیعهست و کسی نداریم بلند فریاد بزند «الْفَقْرُ فَخْرِی...» آقا برای چه این را گفت؟ چیست؟ ننگ و عار است ما اول زندگی چیزی نداشتهباشیم؟ چرا اینجوری داری نگاه میکنی؟ چرا اینجوری برخورد میکنی؟ شما مسلمانِ به کدام اسلامی؟ مقلد کدام پیامبری؟ ندارد؟ خب ندارد! ولی عزیز است. کرامت دارد. تمام.
ابوطالب بلند شد و میگویند چهره حضرت، حضرت ابوطالب وقتی عصبانی میشد کل قریش میترسیدند ازش. شروع کرد تشر زدن به جناب ابوجهل - علیه العنه - که بله، اگر مرد مثل تو باشد، امثال تو باشد، زن باید خیلی ازش مهر بگیرد اما اگر کسی مثل نادره دوران، ماه طناز ما باشد کرور کرور باید مهر این مرد کرد که افتخار همنشینی و مصاحبت با او را پیدا بکند.
یک سوالی جلسه پیش عرض کردم وقت نشد، ان شاءالله یه موعد دیگری، «النِّکَاحُ سُنَّتِی فَمَنْ رَغِبَ عَنْ سُنَّتِی فَلَیْسَ مِنِّی» عرض کردم چرا سایر پیامبران نفرمودند «النِّکَاحُ سُنَّتِی...» این علامت سوال باشد. بهش فکر بکنید. انشاءالله خداوند متعال همهتان را داماد بکند، آنهایی که داماد نیستید. اسرار شیرین این پیوند پرشکوه عارفانه قدسی الهی را به همهیتان بچشاند انشاءالله. اسرارالنکاح را در یابید و مشغول بقیه لذتهای زودگذر و حضیض این دنیا نشوید، صلواتی بفرستید.
« الّلهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ و عَجّل فَرَجَهم »