ویرگول
ورودثبت نام
مکتوبات هیات الزهرا(س) دانشگاه شریف
مکتوبات هیات الزهرا(س) دانشگاه شریفمکتوبات هیات الزهرا(س) دانشگاه صنعتی شریف
مکتوبات هیات الزهرا(س) دانشگاه شریف
مکتوبات هیات الزهرا(س) دانشگاه شریف
خواندن ۵ دقیقه·۷ سال پیش

من از آن روز کــه در بند توام آزادم

آزادی یعنی عدم وجود قیود ، بند و محدودیت ها. اما در هر جا و هر جامعه ای که پا بگذاریم وجود قوانین را احساس می کنیم؛ و قانون یعنی سلب آزادی. اگر آزادی اصل و معیار همه چیز است، چرا گاهی محدود می شود و اگر محدودیت اصل است چه جای سخن از آزادی است؟ بسیاری از ما در پاسخ به این پارادوکس، پاسخی می دهیم که اولین بار راسل آن را به دقت مطرح کرده است: بله! آزادی اصل است، و البته حریم هم دارد، و آن حریم محدوده آزادی دیگران است؛ یعنی انسان تا جایی آزاد است که آزادی اش به آزادی دیگران لطمه ای وارد نسازد. و همین یک خط، چکیده سخن مکاتب اصلی مدرنیته همچون لیبرالیسم در مورد آزادی است و محل اصلی بحث هم همین جاست. مسئله، کوتاه و شفاف است: چرا من باید به خاطر آزادی دیگران، آزادی خودم را نادیده بگیرم؟ پاسخ اول به این پرسش در اندیشه راسل پاسخ این مسئله صورت بندی شده است: اگر من امروز به خاطر منافع خودم، منافع دیگران را به خطر بیندازم، فردا هم دیگران به خاطر مناففعشان منافع مرا به خطر خواهند انداخت و امنیت خود من سلب می شود. (این عامل درونی پایبندی به این نظام است.) و قوام اجتماعی چطور پدیدار می شود؟ هنگامی که فردی علیه منافع و آزادی اکثریت قیام کند، اکثریت بر سر منافع خودشان متفق شده و وی را سر جایش خواهند نشاند! (این هم عامل بیرونی کنترل کننده.) به نظر سستی این ایده آشکار است. نه هر اکثریتی توان متفق شدن بر سر منافع شان را دارند و نه هر اقلیتی از اکثریت همان جامعه از قدرت کمتری برخوردار اند... راسل مدعی بود عمر خود را در راه سعادت محرومان و ستم دیده گان صرف کرده است، ولی به نظر می رسد نگاه به آزادی در این دستگاه اخلاقی بیش از همه به کام اقلیتی است که قدرت بیشتری از اکثریت ستم دیده دارد. حتی اگر از مصادیق کوچکتر عبور کنیم، مصداق بارز و کلان ناکارآمدی این دستگاه را در جهان نظاره می کنیم، توحش افسار گسیخته اقلیت قدرتمند غربی و بیچارگی اکثریت مستضعف جهان که یارای دفاع از منافع و آزادی خود را ندارند... رد پای پاسخ دوم به مسئله کوتاهمان را در اعلامیه حقوق بشر پی می گیریم. چرا باید برای آزادی دیگران از آزادی خود صرف نظر کنیم؟ زیرا انسان، چون انسان است پس ت ذاتی انسان این را طلب می ّمحترم است و این حیثی کند که حقوقش محترم شمرده شود. عجب! غربی که روح قدسی و خاستگاه معنوی انسان را منکر می شود، اشرف مخلوقات بودن وی را ایده ای ارتجاعی می نامد و محرک های وی را صرفا اقتصادی و جنسی تحلیل می کند، از حیثیت ذاتی انسان دم می زند؟! البته که فلسفه غرب در توضیح منشا این احترام عقیم و زبانش در توضیح این حیثیت الکن است.

اگر مقصود ما از انسان مفهومی فرا تر از این گوشت و پوست و ساختار فیزیولوژیکی ست، دیگر رعایت خواست و آزادی دیگران ملاک نیست، بلکه مصالح واقعی آنها ملاک ست. همین امر در مورد خود ما نیز صادق است، یعنی مراعات مصالح خود نیز حریم دیگری برای آزادی ماست. اعلامیه حقوق بشر دم از محترم بودن انسان می زند و این احترام را این گونه معنی می کند که کسی کاری به کار کسی نداشته باشد!

۵۰ به لیست قرعه کشی هدیه غافل از این که لازمه محترم داشتن انسان در گرو دور نگه داشتن او از آلودگی هاست. از زاویه دید اعلامیه حقوق بشر، ابراهیم نبی سلب کننده آزادی عقیده و حقوق اولیه مردمان خود بود، چرا که معترضانه با تبر توحید اوهام و خرافات آنها را خرد کرد و تناقض هایشان را به رخ شان کشید. آنچه ما از ابراهیم نبی می آموزیم هم این است که ابدا خلق در کفر و شرک و خرافه و اوهام آزاد و ذی حق نیستند. آزادی انسان را یک چیز محدود می کند و آن کمال انسانی است. طبیعتا می دانیم آزاد و ذی حق نبودن کسی در انجام کاری در وهله اول جوازی بر اعمال خشونت و اجبار علیه او نمی دهد، بلکه مسئولیت ارشاد او را به مومنین گوش زد می کند. مرحوم شهید مطهری تبیینی از همین قضیه ارائه می دهد که این پارادوکس در آن خود بخود حل می شود. در نگاه ایشان آزادی نه به معنای عدم وجود قیود و محدودیت ها، بلکه به معنای باز بودن مسیر رشد حقیقی انسان هاست؛ و رشد حقیقی، حرکت انسان است به سمت کمال معنوی اش که همان هدف خلقت اوست. محدود کردن راه های انحراف و جهل و خرافه، نه تنها محدود کردن آزادی نیست بلکه عین آزادی ه به تفاوت هدف ها، مصداق ّست. به همین سبب، با توج مانع ها و آزادی ها متفاوت می شود. در کلاس درس، اگر من ِهدف من فقط راه رفتن باشد، تابلو و دیوار مانع هستند و آزادی مرا سلب می کنند؛ اما اگر هدفم، تعلیم مباحث به عده ای دیگر باشد، آن گاه همان تابلویی که بر دیوار نصب است، نه تنها مانع من نیست بلکه مرا در رسیدن به هدفم کمک می کند؛ بنابراین، آزادی، ارزش مطلق نیست که پرسیده شود: چرا محدودیت هم باید باشد؛ بلکه آزادی، ماتی است؛ یعنی ّارزش مقد ارزش و قداست خود را از هدف می گیرد و آزادی، یعنی محدودیت و مانعی برای رسیدن به هدف نباشد نه این که به طور مطلق، هیچ محدودیت و مانعی وجود نداشته باشد. خلاصه کلام این که یگانه چیزی که صلاحیت آن را دارد تا بر آزادی بی قید و شرط که نام آن را ولنگاری می نهم، قید زند، همان چیزی باید باشد که فلسفه وجود آزادی را تبیین می کند. فلذا محدودکننده آزادی من نه آزادی دیگران، که اهداف من است.

برگرفته از: کتا ب های آزادی انسان و آزادی بندگی، استاد مطهری مقاله مطهری و پارادوکس آزادی،دکتر حسین سوزنچی

۶
۰
مکتوبات هیات الزهرا(س) دانشگاه شریف
مکتوبات هیات الزهرا(س) دانشگاه شریف
مکتوبات هیات الزهرا(س) دانشگاه صنعتی شریف
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید