بحث ما، شروط کامل شدن عقل از نظر امام رضا(ع) بود. فرمود: عقل بندهی مسلمان کامل نمیشود، مگر اینکه این ده ویژگی در او باشد: 1. خیر از او انتظار برود، مردم از او خیر ببینند، 2. مردم از شر او در امان باشند، 3. خیر ِکم ِمردم را بزرگ میبیند، 4. خیر ِزیاد ِخودش را کم میبیند، 5. از حاجتهایی که از او دارند، خسته نمیشود، 6. از یادگیری علم در طول عمر خودش خسته نمیشود.
که تا اینجا را در جلسه گذشته خدمتتان عرض کردیم. چهار ویژگی باقیمانده را یک قدری مفصلتر خدمتتان عرض میکنیم.
هفتم، دوست دارم فقیر باشم!
«الفقر فی الله احب الیه من الغنی» فقر در راه خدا برای او از غنا، از دارایی، از ثروت محبوبتر است.
ما فکر میکنیم یعنی چی؟ یعنی دو تصویر کاملا اغراق شده بر سر یک دوراهی: یک تصویر این است که یک عالِم وارستهای که به خاطر خدای متعال نان خشک میخورد و در یک وضعیت خیلی ناجوری قرار گرفته، در مقابل یک آدم با یک هیکل بزرگی که همه پولهای مردم را خورده و به یک چیزی تبدیل شده. خب، من این ]دومی[ را انتخاب میکنم!
آیا «الفقر فی الله احب الیه من الغنی» یک مصداقش نمیتواند این باشد که به من یک پیشنهادی شده، که این موقعیت میتواند در آینده سودهای مالی برای من داشته باشد، ولی با خودم دو دو تا چهار تا میکنم این موقعیت از طریق خوبی به من نرسیده؛ مثلا با بیعدالتی و رانت به من رسیده است. ولی نکته چیست؟ این است که من باید کِی نشسته باشم یک دور با خودم تکلیفم را روشن کرده باشم، که آنجا بتوانم در مقابل همچین پیشنهادهایی مقابله کنم؟ بزرگان ما میگویند نمیشود شما پیش خودتان هیچ خلوتی، موعظهای، برنامهای، تصمیمی، مراقبهای، نمیشود اینها را نداشته باشید، و با خودتان بگویید، خدا خودش کمک میکند! این توجیه است، بهانه است. جلسه پیش گفتم فرمول خیلیسادهای است، که به ما توصیه کردند: مشارطه، مراقبه، محاسبه.
هشتم، دوست دارم ذلیل باشم!
«وَ الذُّلُّ فىِ اللّهِ أَحَبُّ إِلَيْهِ مِنَ الْعِزِّ فى عَدُوِّهِ» ذلت و پایین دست قرار گرفتن در راه خدا نزد او محبوبتر است، از عزتی که در کنار دشمن خدا به دست میآورد. اسلام اصلا بازی را در ذهن مسلمان عوض کرده، اساساً آن یکی را عزت کرده است. الان شما میروید در هیئت امام حسین(ع)، احساس نمیکنید که میرویم در خیمهای که صاحب این خیمه شکست خورد ولی خب راه خدا را رفت. با یک حس ِسینه سپر کردن و عزت میروید.
نمره بده استاد عزیزم
رفقا این مسئلهای است که دامنگیر همهی ما در این دانشگاه هست. راحت به شما بگویم. اینکه دانشجو این قدر جلوی استاد بهخاطر «نمره» ذلیل باشد. به خدا این از بدحجابی در دانشگاه بدتر است. ولی ما اصلاً برای این چیزها دردمان نمیگیرد. همهتان دیدهاید. چقدر هم مشکل هست مقابله با همچین چیزی، ولی من فکر میکنم اتفاقاً کلید حل یک سری از مشکلات ما در مبارزه با همچین چیزهایی است. باور کنید اینکه ما خیلی راحت در دلهایمان کینه داریم نسبت به مسئولین که اینها اگر میبیند این بی عدالتی است، چرا فلان نمیکند؟ رفقا، از مریخ نیامدهاند. همین خود ما هستیم ده سال دیگر، بیست سال دیگر، پانزده سال دیگر که این عمل در اینجا، میشود آن عمل در آنجا.
نهم، دوست دارم گمنام باشم!
«و الخمول اشهی الیه من الشهره» گمنامی برای او از شهرت محبوبتر است. شهید آوینی در یکی از مستندهایش میگوید: «دوربین به هر سمتی که میرود، رزمندهها فرار میکنند.» آن روحیه. بعد من این مثال را در مدرسهای به دانشآموزان میگفتم، کلا بچهها دنبال خندهاند، گفتند آقا فکر میکردند تفنگ است، فرار میکردند! به اقتضای سن یک بچه راهنمایی خیلی مثلا شوخی بامزهای بود! و من میگفتم گویا واقعاً فکر میکردند تفنگ است... آنها یک چیزهای دیگری را خیلی جدی گرفته بودند: اینکه این دوربینی که فیلم ما را میگیرد، این ما را ممکن است ساقط کند.
دهم، خوبتر از من
«ثُمَّ قالَ عليه السلام: أَلْعاشِرَةُ وَ مَا الْعاشِرَةُ؟» دهمی، دهمی. حضرت خودش حالا دارد روی دهمی تبلیغ میکند. «قالَ عليه السلام: لا يَرى أَحَدًا إِلاّ قالَ: هُوَ خَيْرٌ مِنّى وَ أَتْقى» هیچکسی را نبیند مگر اینکه با خودش بگوید این از من بهتر است. اینکه من جوری به خودم نگاه کنم که تک تک بچههایی که میبینم را از خودم بالاتر ببینم.
یک فکری به حال خودمان بکنیم. اگر مدام با خودت میگویی که ما قویترها باید بیاییم دستهای بقیه را بکشیم بالا، نه از این خبرها نیست. شما جملات حضرت امام را ببینید، چجوری به ماجرا نگاه میکند، این رزمندههایی که تمام وجودشان را متعلق به امام میدانند، جلوی حضرت امام نشستهاند، حضرت امام میگوید «من کمتر از آنم که بخواهم برای شما چیزی داشته باشم.» اینجوری میبیند دیگر، تعارف با کسی نداشته. ما خیلی احساس میکنیم داریم کارهای ویژهای انجام میدهیم و بقیه معطلاند و ما شریفی هستیم دیگر. آقا خبری نیست...