اعوذ بالله من الشیطان الرجیم
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا محمد و آله الطاهرین.
عرض سلام و ادب و همچنین آرزوی قبولی طاعات و عبادات همهی عزیزان و بزرگواران؛ همهی برادران و خواهران محترمی که توفیق حضور در مجلس شکلگرفته به اسم ذکر اهل بیت نصیبشان شده است. و امیدوارم که دقایقی که در این مجلس هستیم، بهره ببریم و صعود کنیم و جلو برویم و خدای متعال به لطف خود و برکت خود، دست همهی ما را به برکت این مجالس بگیرد.
مقدمه، رشد بدنه انسانی هیئت و شکر بابت آن
این ابتدای عرضم، همین طور من باب یک تعارف اولیه عرض نمیکنم. آدم واقعا وقتی که نگاه میاندازد به مرور زمان و گذر زمانی که در همین مسجدی که شما در آن نشستید و همینطور زمان دارد به آن میگذرد، از یک طرف این گذر را میبیند، ممکن است بگویید حاج آقا مگر تو چند سالت است که چنین حسی گرفتی؟ ولی کل عمر دانشجویی خود شما چقدر است؟ ۴ سال، ۶ سال. البته شریف که میگویند ورودی دارد، خروجی ندارد. ملت فقط میآیند داخلش، بیرون نمیروند! به نسبت آن، در همهی سالهایی که ما اینجا بودیم، رشد این مجالس، همین طور بیشتر شدن بدنهی انسانی که هر سال میپیوندد به این جمع، به این بچههای هیئت دانشگاه، به این فعالیتها، بر آدم واجب میکند که شکر بابت این بگوید.
البته این فقط شکر لسانی است؛ این که ما اینجا شکر بکنیم که چنین توفیقی به ما دست میدهد. شکر عملی هم این میشود که این پتانسیل و ظرفیتی که ایجاد شده است، کار ما را پیش ببرد. بیانی که حضرت آیت الله بهجت داشتند؛ کسی پیش ایشان رفت و گفت: آقا! توصیهای به ما بکنید؛ بگویید ما چهکار بکنیم؟ معمولا این طور رجوعها که میشود، انتظار ذکری هست؛ مثلا جملهای بگویید که ما آن را بگوییم و کمکم برای خودمان یک عالم اخلاقی بشویم! اینطور نقل میکنند که آقای بهجت با دو دست به ایشان گفتند که با یک دستت قرآن، کتاب خدا و با دست دیگر تمسک به اهل بیت داشته باشید و با آن پیش بروید. [آن شخص] گفت: نه حاج آقا! یک توصیهای به ما بکنید که ما به آن عمل کنیم. حاج آقا در همان حال که دستانش را به آن صورت گرفته بود، گفت: یعنی اینها را گذاشتی کنار و منتظر توصیهای علاوه بر اینها هستی؟
نه. ببینید با همهی این ظرفیتها و پتانسیلهایی که ایجاد شده، این به جریان بیفتد و یک کاری را پیش ببرد. ما مدام احساس میکنیم که یک اتفاق ویژهای از بیرون باید بیاید و کاری بکند. بیان آقای بهجت این بود که شما که این قرآن و اهل بیت را دارید و این قدر بیچارهاید، یعنی شکر اینها را به جا نیاوردهاید. یعنی این که قرآن و اهل بیت به شما عطا شده که در زندگی کاری با آن بکنید ولی هنوز بیچارهاید، شبیه آن مریضی هستید که پیش دکتر میرود و نسخه را میگیرد، ولی نسخه را [عمل نمیکند.] تعبیر خود ایشان است در یک فایل صوتی کم کیفیت. ولی پیدایش کنید بسیار زیباست. مَثل شمایی که میآیید و نسخههایی میگیرید، مایی که نسخههایی میگیریم و آن را عمل نمیکنیم، مثل همان مریضی است که با کلی بیچارگی وقتی از یک دکتر خیلی خوبی گرفته است، بعد این را برداشته و با یک خوشحالی برده است خانه و گفته الحمدلله که این نسخه را گرفتم. و این نسخه را گذاشتهاید زیر پتو و روی آن نشستهاید و احساس میکنید الان باید اتفاقی بیافتد، خیر باید بروی قرص و شربتها را تهیه کنی و بخوری تا کم کم خوب شوی. این هم همین است، "ما هیئت آمدیم" باید ادامهاش در زندگی معلوم بشود چی هست. خود این البته یک عمل است. خود این هیئت که آمدیم، خود این قرآن، فقط ما بعدش عمل نیست بلکه اینها هم عمل هستند. ولی اگر اینجا گیر بکند مثل این است که ما سرمایههای خیلی زیادی در حسابمان داریم ولی خرج نمیکنیم. این را خرج جلو رفتنمان نمیکنیم. انشاءالله که بتوانیم شکرش را در زبان و عمل به جا آوریم و واقعا وقتی آدم این اتفاقات، این مجلس، این جلو رفتن همیشگی سال به سال این مراسمات را میبیند، از یک طرف خوشحال میشوم و از یک طرف نگران که نتوانیم از عهده آن بیرون بیاییم.
مروری بر مطالب جلسه گذشته
جلسه گذشته که در خدمتتان بودم؛ و اینطور که جمع را میبینم یک درصدی از این جمع هم حضور داشتند و یک عرائضی را خدمتشان مطرح کردیم، یک حدیثی را تا میانههای حدیث پیش رفتیم ولی نرسیدیم تمام کنیم و قول دادیم در ادامه این حدیث را تمام کنیم. دوستان اصرار داشتند یک سیر چند جلسهای را تا انتهای ترم داشته باشیم، من گفتم اگر اجازه دهید آن مطلب را تمام کنم، بعد مطلب جدید شروع کنم. و امیدواریم که در این جلسه عرائضی که درباره آن بخش باقیمانده روایت هست را به پایان برسانیم، تا از جلسه آینده با یک سیری، یک مطلب جدیدی، خدمت رفقا باشیم. آن مطلب، اگر خاطر رفقا باشد روایتی بود، که من بعد از آن جلسه در جمعی در خوابگاه آن روایت را تمام کردم اما اینجا نرسیدیم آن را تمام کنیم. روایتی بود از امام رضا(ع) در مورد شروط اتمام عقل، شروط کامل شدن عقل از نظر امام رضا(ع). دیگر از توضیحات ابتدایی و مقدماتی که برای این روایت عرض کردیم و اهمیت گرفتن این ده نکته، ده ویژگی، و عمل کردن به آن بگذریم. من روی آن چند ویژگیای که جلسه قبل گفتیم هم نمیمانم، فقط از روی آنها میخوانم برای دوستانی که جدید تشریف آوردند که ابتدای مطلب را داشته باشند.
عقل بنده مسلم، بنده مسلمان کامل نمیشود مگر اینکه این ده ویژگی در او باشد. ویژگی اول این بود: "الخیر منه المامول" خیر از او انتظار برود، مردم از او خیر ببینند "و الشر منه مامون" مردم از شر او در امان باشند."یستکثر قلیل الخیر من غیره" خیر کم مردم را بزرگ میبیند، "و یستقل کثیر الخیر من نفسه" و خیر زیاد خودش را کم میبیند" لا یسام من طلب الجوائج الیه" از حاجتهایی که از او دارند، خسته نمیشود، "و لایمل من طلب علم طول دهره" و از یادگیری علم در طول عمر خودش خسته نمیشود.
که تا اینجا را در جلسه جلسه گذشته خدمتتان عرض کردیم. چهار ویژگی باقیمانده را یک قدری با شرح و تفصیلی خدمتتان عرض میکنیم.

شرط هفتم، فقر برای خدا محبوبتر از ثروت
ویژگی بعدی این است که "الفقر فی الله احب الیه من الغنی "فقر در راه خدا برای او از غنا، از دارایی، از ثروت محبوبتر است. دقت کنید چند نکته در اینجا هست، اولا که گفته " احب الیه" نزدش محبوبتر است. یک موقع هست که من دو دو تا چهارتا میکنم، عقل من، عقلی که دین را در آن دخیل کردم، میفهمد که من باید بین فقر در راه خدا و ثروت، فقر در راه خدا را انتخاب کنم. این از آن بالاتر است، میگوید اصلا فقر در راه خدا برایش محبوبتر است، این را بیشتر دوست دارد یعنی حتی به دلش، به نفسش رجوع میکند این را بیشتر ترجیح میدهد، بیشتر دوست دارد در این وضعیت باشد.
امانتداری یعنی چه؟
اگر خاطرتان باشد بیانی داشتیم دربارهی اینکه ما مفاهیم دینی را به یک مصداق خیلی تابلو تبدیل میکنیم، به آن یک مصداق عمل میکنیم و بقیه را رها میکنیم. مثال ما در مورد امانتداری بود، عرض کردیم امانتداری یعنی چه؟ کسی به ما زنگ میزند و میگوید میخواهم شیء را بیاورم و پیش شما به امانت بگذارم، در یک جلسه رسمی این را میدهد، بعد یک قراردادی مینویسیم، در روز فلان من این امانت را به شما دادم. این لفظ امانت هم مدام تکرار میشود. بعد ما امضا میکنیم و قبول میکنیم، در یک گاو صندوقی میگذاریم و درش را میبندیم و کلیدش را در جیبمان میگذاریم، بسیار با نفسمان مبارزه میکنیم نکند یکدفعه بروم آن را بردارم و خیانت در امانت بشود. این را نگه میدارم تا وقتی او از سفر برگردد و به او برگردانم. اصلا حواسمان نیست با این کاری که داریم میکنیم، با این تصوری که داریم از امانتداری درست میکنیم، اینکه امکاناتی که در این دانشگاه در اختیار من قرار داده شده، برای اینکه پیشرفت علمی کنم، پیشرفت فرهنگی، پیشرفت تذهیب و معنویت کنم، این امانت در اختیار من است. اصلا بالاتر از این، من مگر مالک اعضای بدن خودم هستم؟ من مگر مالک روح و جسم خودم هستم؟ در آن نگاه عمیق منتقل شده از قرآن و اهل بیت به ما، اینها امانتهایی در دست ما هستند. خدای متعال اینها را به امانت به ما سپرده است. آیا من هرکاری دوست داشتم میتوانم با آن بکنم؟ این امانتداری واقعی میشود. البته آن هم مصداقش هست، خیانت در امانت، آن هم مصداقش هست، که آن بسته مذکور را بردارم، برای خودم استفاده کنم.
ترجیح فقر برای خدا به ثروت
اینجا هم همین است، ما فکر میکنیم " الفقر فی الله احب الیه من الغنی" یعنی چی؟ یعنی اینکه دو تصویر کاملا اغراق شده بر سر یک دوراهی، و من باید اینجا انتخاب کنم. یک تصویر این است که یک عالم وارستهای هستم که این عالم وارسته به خاطر خدای متعال نان خشک میخورد، در یک وضعیت خیلی ناجوری قرار گرفته و در مقابل یک آدم با یک هیکل بزرگی که همه پولهای مردم را خورده و به یک چیزی تبدیل شده، من این را انتخاب میکنم. واقعا اگر تصویرش انقدر روشن و واضح جلوی چشم ما باشد، انصافا همه ما این را انتخاب میکنیم. حالا انقدر محکم هم نگویم. آیا "الفقر فی الله احب الیه من الغنی" یک مصداقش نمیتواند این باشد که به من یک پیشنهادی شده، که از قبل این پیشنهاد، اصلا پولی هم به من نمیرسد، یک موقعیتی برای من پدید میآید، که این موقعیت میتواند در آینده سودهای مالی برای من داشته باشد. ولی با خودم دو دو تا چهار تا میکنم این موقعیت از طریق خوبی به من نمیرسد. این موقعیت با مثلا بیعدالتی به من رسیده است. مثلا من به خاطر داشتن اطلاعاتی که نباید در دسترس هرکسی میبوده، توانستم به این موقعیت برسم. مثلا راحتش را بگویم، یک مصادیقی که در جامعه با آن درگیر هستیم، مثلا رانتها، مثلا ما فکر میکنیم من دوست خود شخص ریئس جمهور باشم، بعد زنگ میزند، میگوید بیا من دهها میلیارد به حساب تو میریزم، البته شما این پول را برگردان، من از فرصت داشتن این پول برای خودم ثروت درست کنم. نه، خیلی وقتها قرار گرفتن در موقعیتی است، که این موقعیت باید برای همه میبوده. ولی حالا به من تعارف زده شده. میگیرم، جلو میروم، دو قدم جلوتر، داشتن اموال و داراییها و اصلا جایگاههایی است که از راه درستی به من نرسید.
محاسبه و مراقبه راه توجیه را میبندد
البته راه توجیه کلا باز است. هیچ نگران نباشید رفقا، اگر الان داریم اذیت میشویم، و وجدانهایمان قدری اذیت میشود، توجیهات فراوانی وجود دارد. بیایید اصلا خودم میتوانم خیلیهایش را یاد دهم. ولی نکته چیست؟ این است. من باید کجا نشسته باشم یک دور با خودم تکلیفم را روشن کرده باشم. که آنجا بتوانم در مقابل همچین پیشنهاداتی مقابله کنم؟ بزرگان ما میگویند نمیشود، شما پیش خودتان هیچ خلوتی، موعظهای، برنامهای، تصمیمی، مراقبهای، نمیشود این را نداشته باشید، با خودتان بگویید، چون وظیفهی اجتماعی اقتضا میکند من در این صحنهها باشم، خدا خودش کمک میکند، من در این صحنهها جلو میروم. این توجیه است، میدانید چرا توجیه است؟ چون آنهایی که اتفاقا بزرگترین تکالیف اجتماعی را انجام دادهاند و ما الان تحسینشان میکنیم به عنوان آدمهایی که عاقبت بخیر و درست در این مسیر حرکت کردهاند، این بعد وجودیشان را نگاه میکنیم، میبینیم حسابی به آن رسیده بودند. ببینید بهانهست که ما بگوییم، "من دیگر فرصت این بازیها را ندارم که روی خودم کار اخلاقی کنم. این مدل اخلاق برای آن زمان قبل از انقلاب بود، خمینی کبیر گفت شما بیایید در صحنهها رشد اخلاقی کنید." ببخشید، آن رزمندههایی که امام آوردشان، کشید به جبهههای جنگ، بعد گفتند ما وظیفهی اجتماعی خودمان را انجام میدهیم، خدا خودش معنویتمان را درست میکند؟ همانها بودند که در سنگرها و در دل شبها، رفتید و دیدید دیگر، دوستانی که راهیان نور رفتند، دیدند، میروید گردان تخریب، میگویند اینجا جاییست که خیلی مشکل بوده، میرفتند اینجا کارهایی میکردند، میبینید گودال کندهاند میرفتند آنجا دعای کمیل میخواندند، جنگ بوده، چرا این اداها را درمیآوردهاند؟ عرض من این است که این بهانهست. روایت داریم کسی که مالی را در مسیر حقش خرج نمیکند، دو برابرش را میرود در باطلش خرج میکند. همه هم تجربه کردیم، مالی دستمان رسیده، جایی بوده، حالا نمیگویم خرج واجب شرعی بوده، مستحب بوده، ته دلمان هم گذشته که خوب است این پول اینجا بدهم، پول را ندادیم، فردایش رفقا سرمان ریختهاند و دو برابر آن پول را جوری خرج آنها کردیم، بعد با خودمان گفتیم ای بابا کاش این پول را دیروز داده بودیم. [داخل پرانتز در روایت داریم که برای رفقایتان پول خرج میکنید، از صدقه بالاتر است.] دقت میکنید؟ عرضم این است، یک جایی این اتفاق باید بیفتد، یک جایی باید تکلیفم را با خودم روشن کنم. جلسه پیش عرض کردم، گفتم فرمول خیلی سادهای است، که به ما توصیه کردند، گذشتگانمان گفتهاند، یک تجربه خوبی بوده، این سیستم مشارطه، مراقبه، محاسبه. جلسه پیش کمی باز کردم.
الگوی محاسبه شهید بلورچی
برای این جلسه عباراتی را آوردم از یک شهیدی که نمیدانم جلسه پیش از او نام بردم یا خیر، شهید بلورچی. دوران دبیرستان قدری نام این شهید و اوصافش به گوشمان خورده بود، از فارغ التحصیلان دبیرستان ما بودند، بعد هم رتبه ۴،۵ کنکور شدند و برق شریف قبول میشوند و در دانشگاه شریف هم یک شهید خاصی است، حالا نمیدانم شما چقدر با شهید بلورچی مانوس بودید. یک کتابی از زندگی این شهید چاپ شده، از یادداشتها و زندگینامه ایشان، به علاوه دفترچه محاسبه نفس ایشان. که آدم میخواند یک دستاورد برایش دارد و آن هم اتمام حجت است. که همچین آدمهایی بودهاند. اینها افسانه نیست. من چند عبارت را از دفترچه محاسبه نفس ایشان میخوانم، این یک روز ایشان است، روز دوم ماه مبارک رمضان، در سال ۶۵. میشود روز ۲۲ اردیبهشت سال ۶۵. "بَلِ الْإِنسَانُ عَلَى نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ" اولش این را نوشته، به خودش تذکر داده، که خودت بهتر میدانی چه کار میکنی. "وَلَوْ أَلْقَى مَعَاذِيرَهُ" ولو اینکه بتواند بهانههایی بیاورد. "يَا أَيُّهَا الْإِنْسَانُ مَا غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَرِيمِ" مینیشینم در خلوت خودمان و حوصله نداریم حتی یک جمله خودمان را توبیخ کنیم. الان که اصلا در خلوت مینشینیم سریع موبایل را دست میگیریم و حتی ثانیهای به خودمان فرصت نمیدهیم.
ببینید او این شکلی حسابرسی میکند، چه میگوید؟ هشت عبارت است که ببینیم چقدر از آنها را تاب میآوریم. ۱. نماز صبح خیلی دیر خوانده شد و تعقیبات چندان مورد توجه نبود. ۲. کمی نسبتا زیاد تندی کردم و صدایم را بلند کردم. ۳. چند مورد چشم، نگاههای اضافه به دنیا داشت. ۴. مزاحهای غیر لازم در دو مورد دیده شد. باید دقت بیشتری در مزاح کردن شود. ۵. یاد مرگ اصلا تا ظهر وجود نداشت. (تازه تا ظهر وجود نداشته و بعدش بوده است ولی ایشان حسابرسی میکند.) ۶. عجب و غرور میخواهد بروز کند. ۷. در قرآن خواندن احساس میکنم شیطان میخواهد نیت را ریا کردن و قیافه گرفتن برای مردم قرار دهد. باید خیلی مواظب باشم. (احساس کرده که شیطان میخواهد کم کم ریا را ایجاد بکند، کمی قیاس با نفس کنیم.) ۸. تواضع و خشوع چندان مورد دقت قرار نداشت.
تقریبا دیگر خندهدار است. ببینید اینها الکی نیست، این شخص یک کاری کرده است.
توصیه شهدا: از قبل آماده باشیم
ایشان، شهید بلورچی، یک جمع رفاقتی دارند، یک دوست دیگری دارند شهید کریمیان که از بچههای دانشکده مکانیک بودهاند و چند شهید همدورهای بودهاند. یک فیلمی هست از جلسهای که در خانه یکی از اینها جمع شدهاند و صحبت میکنند. این فیلم را اگر توانستید پیدا کنید حتما ببینید، شهید بلورچی یا شهید کریمیان، یکی از این دو نفر، هر کدام یک چیزی میگویند، مثلا رفتهاند جبهه و برگشتند، دارند صحبت میکنند، شهید کریمیان پای مجروحشان را دراز کردهاند و صحبت میکنند، شهید بلورچی هم هست، و هر کدام حرفی میزنند و توصیهای میکنند، میرسد به یکی از این دو شهید اینگونه میگوید که: "رفقا خیلی مراقب باشید، من خیلی بیچاره هستم که به من گفتند میآیی یا خیر و یک لحظه تردید کردم، ترکش به من خورد و به عقب برگشتم. میگویند، من شنیدم، به همه ما میگویند، آن لحظه حواسمان باشد."
بعد در ادامه صحبت یا در جای دیگری من شنیدم که میگوید:" ببینید آن هم همان لحظه نمیتوانید، مثلا من باید حواسم را جمع کنم و منتظر باشم تا صدایی بیاید، مثل فیلمها که شخصیت داستان مورد خطاب قرار میگیرند نیست، نه، قبلا باید تکلیف را روشن کرده باشید. تکلیف که روشن نشده آن لحظه جواب مشخص است، مثل سوالهایی که از ما میپرسید مثلا در مورد تلقین خواندن که بعدش نکیر و منکر بیایند ما میتوانیم پاسخ بدهیم، درست است دیگر؟ این چه تصوری است؟ تصور امتحانات آخر ترم است. خیر، اعمال ما در دنیا پاسخهای ما را شکل میدهد. اینکه آنجا چگونه قرار است قد علم کنیم و پاسخ دهیم. این هم همین است، به هیچ وجه نمیتوانید بگویید من میروم در صحنهی عمل همانجا ماجرا را حل میکنم.
در یک فرض این را میفهمم؛ یک کسی مورد خطاب و امر مستقیم آمر و ولی است، حالا ولی فقیه باشد یا امام معصوم، کسی که اجازهی شرعی این امر را دارد، مورد خطاب قطعی قرار بگیرد و وظیفه به او متعین شود، آنجا خدا باید یک کاری بکند، من نمیفهمم. که به نظرم آن جا آمر یک حساب و کتابی کرده این حرف را زده است، شارع یک حساب و کتابی کرده این وظیفه را داده است، به هر کسی هم نمیدهد. ما سریع، بزرگترین وظایف را سریع به دوش خودمان تصور میکنیم و میرویم جلو.
این یک طرف ماجرا، یک طرف ماجرا هم اینکه بخشی از خود این مشارطه و مراقبه، این وظایف هست. یعنی نه از این طرف بوم بیفتیم، نه از آن طرف بوم. از فردا بچهها همه میروند در غار و مسئولیتها را تحویل میدهند و... نه! همین الان کلی کار داریم. منکر آن وظایف نیستم.
اثر تلقین روی خود
یک آسیبی حس میکنم. حس میکنم این حرف ها رنگ باخته است. یعنی اخلاق و معنویتمان هم یک مدل دیگر شده است؛ توجیه کردن با انجام وظایف مثلا اجتماعی. یک خورده حتی مثلا ادا دربیاوریم. خود آدم باور میکند دروغهایی را که خودش به خودش میگوید. این را دقت بکنید. دیدهاید میگویند تلقین؟ کلا اثر تلقین در روانشناسی، اصلا بحثیست. خب این تلقین میتواند یک مصداقش این باشد: من شروع کنم یک چیزهایی را به خودم بگویم. اصلا ذکر یعنی چه؟ ذکر برای این بوده که یک چیزی در وجود تو ثبت شود. "الله اکبر" اگر در وجود من ثبت شود واقعا "الله" اکبر می شود، چیزهای دیگر اکبر نمی شوند. این هم همین است. این چیزها را شروع کنیم به خودمان گفتن؛ ولو دروغ. دروغ به خود هیچ جا ننوشته حرام است. به خودتان دروغ بگویید، ولی دروغ خوب بگویید. نگویید تو چقدر خوبی! این دروغ خوبی نیست، دروغ مفیدی نیست. بگو تو چقدر بدی. من تضمین میکنم این دروغ اشکال ندارد. داخل پرانتز بگویم که این اصلا دروغ نیست، راست راست است.
شرط هشتم،
ذلت در راه خدا محبوبتر از عزت در کنار دشمن خدا
"وَ الذُّلُّ فىِ اللّهِ أَحَبُّ إِلَيْهِ مِنَ الْعِزِّ فى عَدُوِّهِ" ذلت و پایین دست قرار گرفتن در راه خدا نزد او محبوبتر است، از عزتی که با دشمن خدا به دست می آورد، در کنار دشمن خدا به دست میآورد. اولا ممکن است این عبارت برایتان عجیب باشد که این که دیگر ذلت نیست. اینجا حضرت دارد به تعبیر عرفی ماجرا را مطرح میکند، آن چیزی که عرف به آن ذلت میگوید؛ پایین دست قرار گرفتن، کوچک شدن. کوچک شدن در راه خدا برای او محبوب تر است از اینکه در کنار دشمن خدا بخواهد عزیز و بزرگ بشود. که البته همین کوچک شدن در راه خدا را در دین عزت واقعی میگویند."وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِينَ" خب این تعبیر یعنی چه؟ کجاست این تعابیر؟ بعضی هایش جاهایی است که مومنین در بدترین وضعیت به جهت تنگناهایی که دشمن برای آنها ایجاد کرده بود، قرار گرفته بودند. تازه در ادامه میگوید ولی اینها نمیفهمند. کل عزت برای خدا و مؤمنین است ولی اینها نمیفهمند. پس یعنی آنها به همین، ذلت میگویند. پایین دست قرار گرفتن و کوچک شدن یک جاهایی ممکن است مصداقش تواضع باشد. ولی این تعبیر بیشتر به چه میخورد؟ به اینکه ببینید شما یک کسی که دارد دشمنی خدا میکند و میتواند برای تو تأمین یک عزتی بکند، یک چیزی برای تو بسازد، زندگی تو را طوری بکند که این در چشم مردم یک موقعیتی باشد، میگوید آن اولی برایش محبوبتر است، اینکه پایین دست قرار بگیرد ولی با آن چیز نسازد. و اگر ایمان به این داشته باشیم که خود این میشود عزت، خیلی هم رفتن به سمتش راحتتر میشود. علامه طباطبایی در تفسیر المیزان میگویند اصلا مدل اسلام میدانید چیست؟ که مدام نمیخواهد وعده بدهد، که تو اگر مثلا در راه خدا ذلت را قبول بکنی، آن دنیا به تو ثواب میدهیم و اینها. از این حرفها را هم زدهاند، بله. ولی اصلش این است، بازی را در ذهن مسلمان عوض کرده، اساساً آن را عزت کرده است. الان شما میروید در هیئت امام حسین(ع)، احساس نمیکنید که میرویم در خیمهای که صاحب این خیمه شکست خورد ولی خب راه خدا را رفت. با یک حس سینه سپر کردن عزت میروید. آن حرفها و طعنه و استدلالها که مخالفان امام حسین(ع) یا حداقل آنهایی که امام را همراهی نکردند را شما نمیپذیرید دیگر. خب یک عده برگشتند گفتند آقا شما با این وجاهت و برو و بیایی که دارید حالا اینجا باشید. خیلی حالا نمی خواهد شلوغش بکنید. اسلام را پیش ببرید و معارف اهل بیت و ... از این حرفها زدند. یک عده از این حرفها زدند. یک عده ترسوتر بودند گفتند آقا مگر ندیدید با پدرتان چه کردند در عراق؟ معاویه با برادرتان چه کرد؟ شما هم آخرتان همان میشود. یک عده ولی حرفشان اینها نبود. اینها گفتند آقا شما با وجاهت و عزتی که داری، آخر این چه کاری است، داری میکنی؟ به دیدهی ظاهری هم نگاه میکنی خب همین است. مثلا شما ماجرای اسارت اهل بیت را ببینید، هتک هایی که شد مثلا. ولی در آخر عزت شد.
هر کسی الان نگاه میکند، منصفانه، به دور از یک سری پیش فرضهای اعتقادی خودش به ماجرا نگاه میکند، قطعا تحسین میکند. قطعا یک چیز عجیب و غریبی در این تصمیم سید الشهدا بود. یک عزتمندی عجیب و غریبی در آن بود.
بدتر از بدحجابی در دانشگاه
این را بگیریم پایین بیاوریم، در مثالهای نازلی که در زندگی روزمرهی خودمان میتواند به وجود بیاید. رفقا این مسئلهای است که دامن گیر همهی ما در این دانشگاه هست و آن هم بحث نمره. راحت به شما بگویم. ما فکر میکنیم مثلا آن کارهایی که در دانشکده و آنها داریم انجام میدهیم که باید انجام شود، یک ساحتی هم همین بعد دینی و مسجد و فعالیتها و اردوهایی است که میرویم و اینها. نه، اینکه دانشجو این قدر جلوی استاد بهخاطر نمره ذلیل باشد. یک موقع مثلا خشوع در برابر کسی است که علمش از او بالاتر است، سنش از او بالاتر است، این خیلی هم خوب است. ولی یک موقع به خاطر نمره، جلوی استاد، ذلیل شدن خاصی است. به خدا این از بدحجابی در دانشگاه بدتر است. ولی ما اصلا برای این چیزها دردمان نمیگیرد. همهتان دیدهاید. اصلا چیز قابل انکاری نیست. ما هم جای شما بودیم، دیدهایم که چه حال و هوایی است. چقدر هم مشکل هست مقابله با همچین چیزی، ولی من فکر میکنم اتفاقاً کلید حل یک سری از مشکلات ما در مبارزه با همچین چیزهایی است. میدانید چرا؟ چون این لیسانس است، بعدش میخواهد برود فوق لیسانس، میگوید این دو سال را هم با همان مدل جلو بروم، بعد هم میخواهم جذب هیئت علمی شوم، اینجا گزک دست کسی ندهم و فلان. این آدم تا پنجاه شصت سالگی در مراحل مختلف مدام دارد با یک ملاحظاتی جلو میرود. باور کنید اینکه ما خیلی راحت در دلهایمان کینه داریم نسبت به مسئولین که اینها چرا این کار را نمیکنند و اگر میبیند این بی عدالتی است، چرا فلان نمیکند؟ رفقا، از مریخ نیامدهاند. همین خود ما هستیم ده سال دیگر، بیست سال دیگر، پانزده سال دیگر. که این عمل در اینجا میشود آن عمل در آنجا. طرف نگران ده تا چیز است، حالا توجیه شرعی میکند. ماهم توجیه شرعی میکنیم. من نخواستم احترام استاد بشکند، بابا اینجا جایی بود که تو باید میگفتی.
ما ترم دوی دانشگاه بودیم، دیگر از خاطرات برایتان میگویم. ترم دو سر یک کلاسی یک کسی یک چیزی گفت، نمیدانم اصلا گفت یا نه. استاد یک چیزی شنید، برگشت، حالا نمیدانم چون ما ظاهرمان با بقیه شاید فرق داشت یا .... گیر داد که برو بیرون. پنجاه نفر توی آن کلاس بودند، یک نفر حاضر نشد با من بیاید در اتاق استاد که بگوید آقا این نبود. شاید باورتان نشود. "آقا میدانی این درس استاتیک اساسی است، این درس را ما پاس نکنیم در عمران زنجیرهی فلان چیز پاره میشود." گفتم این حق است، با حق نمیشود شوخی کرد. با خیلی چیزها می شود شوخی کرد، اصلا دین به ما گفته اصلا با این چیزها شوخی کنید. جدی نگیرید یکی به شما این حرف را زد رهایش کنید. ولی حق که به میان آمد، بچه هم بود، حق نداری به خودت بگویی فلان. دوتا بچه آمدند نقاشی هایشان را نشان دادند و گفتند کدام بهتر است اینجا نمیتوانی با مسامحه رد کنی.
نمیگویم اینکه در برجک آنی که نقاشی بد کشیده، بزنی. ولی دیگر محکمه است. ببخشید اگر خیلی روی این ماندم.
شرط نهم،
گمنامی محبوبتر از شهرت
"و الخمول اشهی الیه من الشهره" گمنامی برای او از شهرت محبوبتر است. اینکه کاری را انجام دهد و نفهمند که او انجام داده است. خیلی ساده است، در گفتن خیلی ساده است، ولی انجامش مشکل است. باز روی مصادیقی که مثالهایی از آن زدم میروم. یعنی کسانی که به نظرم کلید حل مشکلات ما الگو قرار دادن آنهاست. یعنی همین شهید و شهدایی که در شرایطی خیلی از سختتر از الان مملکت ما با کارهایی که انجام دادند، کارستان کردند. شهید آوینی در یکی از مستندهایش میگوید: "دوربین به هر سمتی که میرود، رزمندهها فرار میکنند." آن روحیه. بعد من این مثال را در مدرسهای به دانش آموزان میگفتم، کلا بچه ها دنبال خندهاند، گفتند اقا فکر میکردند تفنگ است، فرار میکردند. به اقتضای سن یک بچه راهنمایی خیلی مثلا شوخی بامزهای بود. و من میگفتم واقعا فکر میکردند تفنگ است. چون اصلا اینکه آنها در آنجا قرار گرفته بودند یعنی اینکه ما تفنگ میدانیم را خیلی جدی نگرفته بودند. که حاضر شده بودند آنجا بروند. اتفاقا یک چیز دیگری را خیلی جدی گرفته بودند، اینکه این دوربینی که فیلم اینها را میگیرد، واقعا تفنگ است و میکشد، این ما را ممکن است ساقط کند. صریح هم نمیگفتند که من باید از این دوربین انقلاب را صادر کنم. آقا ما را به زحمت نینداز، نمیگویم اگر لازم بوده نمیکردند، بالاخره یک کسی باید به عنوان فرمانده بایستد، ولی همان کسی هم که فرمانده میایستاده، نقل کردند ظاهرا شهید همت بوده، موقعی که فرماندهی لشکر 27رسول الله را به ایشان دادند، شب در نماز شب زار میزده که چرا اینطور شده، که چرا من؟ این است، نه اینکه تا یکی مسئول میشود بنر بزنند و تبریک بگویند. هیچ وقت فلسفهاش برایم حل نشد. ما اینجا یه مسئولیت دوزاری در دانشگاه داریم، انقدر پیام که آقا تبریک عرض میکنم و...گفتم منظور را روشن کن. چون آخر آن میتوانست چیز خیلی بدی باشد و همین الان هم باید حل شود ده سال دیگر نمیشود حلش کرد. همین الان هم نشده حل شود که خیلی چیزها چنین شده است. و چون همه اینها آمیخته با فضای دینی هم شده است، میگوید: نه اینکه شما توفیق پیدا کردید که بهتر و شایستهتر خدمت بکنید را تبریک میگویم. میگویم بله تو این را الان تبریک گفتی. اینکه ته دلش چقدر طرف خوشحال است که الان اینطوری شد و فلان... دستش میلرزد که یک موقعیت این شکلی کسب کند. واقعا قابل باور است که چنین شوقی برای گرفتن یک منصب، برای خدمت بهتر است؟ برای این است که حرف خدا را در زمین اجرا کنم؟ واقعا قابل باور است؟ دیگر بالاتر از امیرالمومنین که نداریم! برای تصدی مقامی که مال او بود، مقامی که شاید میتوان گفت شرعا بر او واجب بود که آن را بگیرد. کمی جلو رفت و دید برداشتهای دیگری میشود و تازه مسلمانها ممکن است نفهمند که دعوای بین اصحاب رسول الله چیست؟ عقب کشید. همان زمانی که نزد او آمدند که گفتند حکومت را قبول کن. علی(ع) چه گفت؟ گفت: "دعوني والتمسوا غيري" سراغ کس دیگری بروید. برای ما شبهه میشود که چرا این را گفت؟ گفت: "دعوني والتمسوا غيري" من بیایم اخلاقهای بدی دارم، (به تعبیر من است)، شما با من نمیسازید. من بیایم هرچی به ناحق به هرکس داده شده، سعی میکنم بگیرم. من بیایم با این نمیسازم، با آن نمیسازم، این کار را نمیکنم، آن کار را نمیکنم. گفتند نه آقا شما بیا. بعد امیرالمؤمنین کار را اخذ کرد. گفت من گرفتم. دیگر شوخی ندارم. و اینی که دستم گرفتم والله اندازه آب بینی بز برای من ارزش ندارد. تعابیر امیرالمؤمنین دربارهی حکومت و دنیا، حالا تعابیر نزدیک به هم است. در بعضی از تعابیر درباره دنیا میفرمایند که دنیا به اندازه بند کفش ارزش ندارد. و در تعبیر حضرت این است: "الا اینکه بتوانم با آن حقی را اقامه کنم. که اگر این باشد، بالاترین ارزشها را دارد حکومت در نزد من." این دقیقا برای ما راه را روشن میکند. برای ما خیلی وقتها سوال است، حکومت اسلامی مگر این چیز را ندارد، مگر آن چیز را ندارد؟ امیرالمؤمنین روشن کرد، اگر اقامه حق و عدالت شود، بالاترین ارزش را دارد. اینهایی که میگویند اسلام با حکومت کاری ندارد کنار بروند. اگر برای این نیامده باشد، برای این نخواهد حرکت کند، آن وقت اینها بروند کنار، میشوند قدرت طلب. راه درست و روشن است.
شرط دهم،
همه را بهتر از خود میبیند
"ثُمَّ قالَ عليه السلام: أَلْعاشِرَةُ وَ مَا الْعاشِرَةُ؟" دهمی، دهمی. حضرت خودش این همه ویژگیهای در سطوح بالا را گفت، حالا دارد روی دهمی تبلیغ میکند. "قيلَ لَهُ: ما هِىَ؟" به حضرت گفته شد که دهمی چیست؟ حضرت فرمودند: "قالَ عليه السلام: لا يَرى أَحَدًا إِلاّ قالَ: هُوَ خَيْرٌ مِنّى وَ أَتْقى" هیچ کسی را نبیند مگر اینکه با خودش بگوید این از من بهتر است. یعنی هیچی دیگر. سهل ممتنع که میگویند یعنی همین. در گفتار زیباست، در عمل ولی اصلا قابل دسترسی نیست، به این راحتیها نگویم، به این سختیها هم قابل دسترسی نیست. اینکه من جوری به خودم نگاه کنم که تک تک بچههایی که میبینم را از خودم بالاتر ببینم. نمیشود، اصلا نمیشود. و یکجورهایی حضرت شاهکلید میدهد، میگوید، اگر میخواهی به همه قبلیها برسی این باید در آدم تقویت بشود. اینکه خودش را چیزی نبیند، اینکه به خودش که نگاه میکند، احساس کند که حالا ما هم یک کسی هستیم دیگر. نه اینکه به بقیه بگوید ما هم یک کسی هستیم بعد پیش خودش بگوید "من اینجا نشستم چرا اینها اینجور با من برخورد کردند. برگشته به من میگوید فلان" اینها نه. این قسمت حدیث میگوید اینها نه. بعد ما شروع میکنیم الفاظ خوب توجیهگر درست میکنیم. "بچههای دغدغهمندتر در دانشگاه..." بچههای بهتر منظورت است؟یک فکری به حال خودمان بکنیم. نمیدانم الان میگویید حاج آقا باید تعطیل کنیم و برویم؟ نه تعطیل قطعا نباید بکنیم. تعطیل کردن یعنی پشت پا زدن به همه این ویژگیها. وظیفه دارید، باید کار کنید و اینها. ولی اگر مدام با خودت میگویی که ما قویترها باید بیاییم دستهای بقیه را بکشیم بالا، نه از این خبرها نیست. شما جملات حضرت امام را ببینید، چجوری به ماجرا نگاه میکند، این رزمندههایی که تمام وجودشان را متعلق به امام میدانند، جلوی حضرت امام نشستهاند، حضرت امام میگوید "من از دیدن این چهرههای نورانی رشک میبرم. من بر این دستان و بازوان بوسه میزنم." و همه هق هق گریه. دروغ که نمیگوید، اینجوری میبیند. "من کمتر از آنم که بخواهم برای شما چیزی داشته باشم." اینجوری میبیند دیگر. یک آدم بی تعارف بخواهیم در زندگی داشته باشیم حضرت امام است. تعارف با کسی نداشته، میگوید "والله من دو رکعت نماز نداشتهام برای خدا، هرچه خواندم برای خودم خواندم." این است دیگر.
رفقا ببخشید من خودم دوست ندارم صحبت اخلاقی کنم. چون که فکر میکنم جایگاهم این نیست. ولی از یک طرف دیگر یک چیزی را جایش را خیلی کم میبینم، علی الخصوص رفقا همه جمع خودمان است، همه شریفیها اینجا نشستهاند و اینها، خیلی احساس میکنیم خبر خاصی است، ما خیلی احساس میکنیم داریم کارهای ویژهای انجام میدهیم. و بقیه معطلند و ما شریفی هستیم دیگر. در فرهنگ وارد میشویم و الحمدلله الان در عرصههای مدیریتی کشور هم همینطور مدیر میدهیم. آقا خبری نیست. خدا به حضرت موسی گفت برو یک کسی را که از تو پایینتر است بیاور، سر تعارف حضرت موسی نرفت دست خالی بیاید که پز قشنگی جلوی خدا داده باشد، جلوی خدا که نمیشود از این بازیها درآورد. واقعا پیدا نکرد. همان حضرت موسی کار خدا را پیش برده. همان حضرت موسی که ماجرا را اینجور میدیده.
ببخشید اگر پرحرفی کردم. امیدوارم که اولا حلال کنید جسارت ما را. همه اینها اول مخاطبش خودم هستم. سطح خودمان را هم البته بشناسیم، بزرگان ما _به خاطر همین میگویم من نباید منبر اخلاقی بروم_ بزرگان ما توصیه میکنند، که اگر مسالهات این است که نماز صبحت یک روز درمیان قضا میشود، برو آن را حل کن، نمیخواهد بروی نفست را بکاوی که من امروز ریا کردم یا نه. کم کم بچین و بیا بالا. من آن خلأیی که احساس میکردم را عرض کردم و واقعا معنیاش این نیست که الان توصیه خاص اخلاقی بکنم، نه ما کی باشیم بخواهیم از این حرفها بزنیم. امیدوارم که خدای متعال به نظر لطف به این مجلس، به این جمع نگاه بکند، به شنیدهها و نشنیدههای ما برکت دهد. تا بتوانیم به خوبی به آنها عمل کنیم. به برکت صلواتی بر محمد و آل محمد.