از مهم‌ترین اصول در حکومت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام)، ضرورت ساده‌زیستی مسئولان و رعایت حقوق مردم در استفاده از امکانات و اموال عمومی بود. برخورد حضرت با شریح بن حارث -قاضی کوفه- نمونه‌ای از این رویکرد است.
شریح از زمان خلیفه دوم عهده‌دار منصب قضاوت در کوفه بود. و قدرت اجتماعی او مانع عزلش توسط حضرت امیر (علیه‌السلام) شد. به ایشان خبر رسید شریح خانه‌ای گران‌قیمت خریده است. حضرت خشمگینانه به او نگاه کردند و به او هشدار دادند که فرشته مرگ بدون اینکه اعتنایی به قباله و شاهدین خرید خانه‌اش بکند او را از آنجا بیرون می‌کشد و راهی قبر می‌کند. سپس تأکید کردند که مبادا خانه را با مال حرام خریده باشد که دنیا و آخرت خود را می‌بازد.
اهمیت این برخورد فراتر از خرید یک خانه است. حضرت با این رفتار می‌خواستند به مسئولان نشان دهند که در حکومت صالحان، ساده‌زیستی و پرهیز از بهره‌مندی‌های نامتعارف ضروری است. همان‌گونه که در ماجرای عثمان بن حنیف، استاندار بصره، حضور در مهمانی اشراف مورد اعتراض حضرت قرار گرفت، مسئولی که منسوب به علی و حکومت عدل اوست، نباید امید ضعیفان جامعه را نا‌امید کند.
این مسئله در روزگار ما نیز مصادیق روشنی دارد. بیت‌المال فقط پولی نیست که مستقیماً در اختیار مسئول قرار می‌گیرد؛ بلکه امتیازات اقتصادی، اطلاعاتی و اداری ناشی از قدرت نیز می‌تواند زمینه‌ساز منفعت شخصی شود. برای مثال، گاهی هزینه‌های سنگین برای رسیدن به یک منصب، بسیار بیشتر از حقوق قانونی آن است. این مسئله این پرسش را ایجاد می‌کند که این هزینه‌ها چگونه تأمین می‌شوند و آیا در مقابل آن‌ها توقعاتی شکل می‌گیرد؟ نماینده‌ای که برای انتخاب شدنش زیر دین سرمایه‌داران باشد، چگونه می‌تواند حقوق مردم را احقاق کند؟
یکی دیگر از مصادیق تضییع حقوق مردم، سفارش برای استخدام، پذیرش دانشگاه یا برخورداری از امتیازات اداری بدون رعایت ضوابط است. وقتی فردی با اعمال نفوذ بر دیگران مقدم می‌شود، ممکن است حق افراد شایسته‌تری پایمال شود. مسئولیت آن است که حق هرکس بر اساس قانون و شایستگی به او برسد، نه بر مبنای ارتباطات و سفارش‌ها.
یکی از مشکلات مهم امیرالمؤمنین (ع) این بود که برخی افراد به امتیازات ویژه عادت کرده بودند. هنگامی که حضرت این امتیازات را قطع کردند و عدالت را برقرار ساختند، اعتراض کسانی بلند شد که منافعشان به خطر افتاده بود؛ درحالی‌که مردم عادی از اجرای عدالت بهره‌مند می‌شدند. حتی برخی از کسانی که خود در جریان قتل عثمان نقش داشتند و پیش‌تر در برابر عملکرد او اعتراض می‌کردند، پس از به خطر افتادن منافعشان، پیراهن عثمان را دستاویز مخالفت با امیرالمؤمنین (ع) قرار دادند و خون‌خواهی او را مطرح کردند. تجربه حکومت حضرت نشان می‌دهد که برقراری عدالت، علاوه بر تصمیم درست، به ایستادگی در برابر کسانی نیاز دارد که منافع خود را در تداوم وضع ناعادلانه می‌بینند.
بنابراین، دسترسی به بیت‌المال و قدرت اداری، بیش از آنکه امتیاز باشد، مسئولیت می‌آورد. مسئولان باید در استفاده از امکانات عمومی احتیاط کنند و مراقب باشند که نه با بهره‌مندی شخصی از این امکانات و نه با سفارش و اعمال نفوذ، حقوق مردم را پایمال نکنند.
