مستندساز است؛ گرم و صریح و صمیمی. شریفی است: ورودی ۸۵ مهندسی صنایع. بعد از دوره کارشناسی، کارشناسیارشدش را در دانشگاه صداوسیما مدیریت رسانه خوانده. اواخر دوره دانشجوییش در شریف، با عدهای از دوستانش رفته سراغ کار رسانهای و موسسه «آرمانمدیا» را تاسیسکرده. مستندهای «انقلاب جنسی»، «میراث آلبرتا» و «متولد اورشلیم» کار او و رفقایش است.
«محمدحسن مددی» از آنهایی است که خودمان هم از معاشرت با او کِیفکردیم! متن مصاحبه را اینجا مطالعهکنید.

حیات: لطفا از زندگی و تجربیات خود در دوران دانشجویی، قبل و بعد از آن بگویید.
من سال ۸۵ در رشته مهندسی صنایع وارد دانشگاه صنعتی شریف شدم. بعد از دوره کارشناسی در شریف، در دوره کارشناسیارشد در دانشگاه صداوسیما مدیریت رسانه خواندم.
ما حوالی سال ۸۸ بود، به خاطر آن اتفاقاتی که سال ۸۸ افتاد، به این نتیجه رسیدیم که باید در فضای رسانه کارکنیم. البته قبلاً هم علاقهمند بودیم به حوزهی فعالیت رسانهای، منتهی با یک عده از بچههای همان دانشگاه شریف، یکسری از رفقایمان، یک موسسهای را درواقع تشکیلدادیم، به اسم «آرمان مدیا». که الان هم این فیلمهایش را شما احتمالاً یکسریهایش را دیدهباشید؛ «میراث آلبرتا» را کار کردیم، بعد مجموعهی «انقلاب جنسی» و «متولد اورشلیم» و...
ببینید من خودم در یک خانوادهی مذهبی بزرگ شدم، یک خانوادهی بستهی مذهبی، در یک مدرسهی مذهبی هم رشدکردم، حالا مدرسه که یک نوع تفکرات خاصی را هم {ترویج میکرد}، حالا چون من میخواهم یک مقدار نقد بکنم مدرسه را، اسمش را نمیبرم، ولی نوع نگاه آنها در مدرسه این بود که، در واقع نگاهی که به ما تزریق میکردند این بود که ما برگزیده هستیم، ما انتخابشدهایم، ما خیلی آدمهای خفنی هستیم و طبعاً به همین نسبت بقیه نفهم هستند! در واقع، فضای فکری ما بسته بود و خیلی هندوانه زیر بغل ما میگذاشتند!
خب، این فضای فکری ادامه داشت تا ما وارد دانشگاه شدیم، وارد دانشگاه که شدیم یک مقدار همین فضا بود، من در هیأت الزهرا فعال بودم بیشتر و یک مقدار ما این فضا را داشتیم که آنهایی که مثلاً هیأت نمیآیند، مسجد نمیآیند، مثلاً چرا اینطوری هستند؟ مثلاً آنها درجه دو هستند، نگاههایی که مثلاً مشابه این بود. البته به آن شدت و افراطیگری که مثلاً من در دوران راهنمایی تجربهاش کردم، نبود. ولی خب باز یک مقداری این فضا بود.
بعدها اتفاقاتی افتاد که این تغییرکرد؛ یعنی عرض به حضور شما که این یک نکتهای برای من داشت که مثلاً ما نباید با همدیگر اینطور برخورد کنیم، یعنی باید صبورتر باشیم، بیشتر اهل گفتوگو و صحبت باشیم.
من بگذار یک خاطره برای شما بگویم، سال ۹۰ بود، من سفری رفته بودم به اروپا، ۸۹ بود، خب سال ۸۸ ما خیلی فعال بودیم در صحنهی دانشگاه، به خاطر آن اتفاقات و آن فضاهای سنگین سیاسی و این داستانها، ما خیلی فعال بودیم، طبعاً این فعالیت ما جنبهی دافعه خیلی زیاد داشت، نسبت به کسانی که حالا مثلاً در آن خط سیاسی موافق ما نبودند، خیلی به شدت یک فضای تدافعی داشتیم با آنها.
خب این مقطع گذشت تا سال مثلاً سال ٨٩، ٩٠، ما رفته بودیم اروپا برای ضبط میراث آلبرتای دو، یک خانمی بود که در دانشگاه ایشان هم فعال سیاسی بود و دانشجوی برق بود، من اسمشان را نمیبرم، که خب فعال بود و ما خیلی با ایشان دعوا داشتیم و یک بار نشد که با هم صحبت بکنیم، دعوا زیاد باهم کردیم، داد و بیداد زیاد کردیم، در واقع در این گروهبندیهایی که برای خودمان ساخته بودیم، در زمان دانشجویی. ولی مثلاً اینکه یک بار بشینیم بگوییم تو دردت چیست؟ مثلاً آیا تو میخواهی کشور را دودستی تقدیم آمریکا بکنی؟ یا تو هم میخواهی کشور را رشد بدهی؟ مثلاً یک نگاهی داری تو هم. هیچوقت ننشستیم این کار را بکنیم. عرض به حضور شما که گذشت و ما رفتیم سوئیس. در سوئیس که بودیم، ما ایشان را دیدیم و ایشان ما را دعوتکرد، درواقع به همراه همسرش البته، ازدواج کرده بود آن موقع. ایشان ما را دعوتکرد، گفت «بچهها من دوست دارم شما را یک روز دعوت کنم بیاید خانهی ما برای صبحانه.» خب ما هم دوست داشتیم، میخواستیم با او گفتوگوکنیم برای فیلممان، رفتیم منزل ایشان. یک جملهای به من گفت این خانم، این خانمی که اصلاً حجاب هم ندارد، اصلاً از نظر سیاسی هم خیلی با همین الان ِمن فاصله دارد، ولی یک جملهای گفت؛ گفت «بچهها الان آمدید با هم نشستیم با هم صحبت کردیم یک نصف روز و گپ زدیم، و من فکر میکردم شما خیلی آدمهای بدی هستید تا الان. و یک مقداری در فضای غربت و حالا بالاخره اینها هم ایرانی هستند و همدانشگاهی بودند، من دلم میخواست شما را دعوت کنم و چرا بچهها من این فکر را میکردم؟» این دقیقاً سؤالی بود که من هم همان موقع داشتم در مورد او، من همیشه فکر میکردم او خیلی آدم بیمنطقی است، ولی وقتی نشستیم با هم صحبت کردیم، صحبت دوستانه؛ یعنی صحبتی که نمیخواستیم همدیگر را جرواجر بکنیم، نشستیم با هم صحبت کردیم به این نتیجه رسیدیم که بابا ما اینقدر هم از هم فاصله نداریم. ما جفتمان ایران را دوست داریم، خیلی اشتراکات باهم داریم، شاید واقعاً این نقاط افتراق ما خیلی کم است. ایشان مسلمان است، شیعه است، دانشجوی شریف است، کشورش را دوست دارد، الان هم برگشته است ایران، یکی از واقعاً جزء کسانی است که در حوزهی کارآفرینی هم یک شرکت خیلی خوب معروف، دارد کار میکند و آدم موفقی هم هست و واقعاً هم به کشورش دارد خدمت میکند.
عرض به حضور شما که این یک نکتهای برای من داشت که مثلاً ما نباید با همدیگر اینطور برخورد کنیم، یعنی باید صبورتر باشیم، بیشتر اهل گفت و گو و صحبت باشیم.
این ادامه پیداکرد تا مثلاً من تجربهی حرفزدن با همجنسگراها را داشتم، برای انقلاب جنسی1 ؛ تجربهی معاشرت با صهیونیستها؛ تا آنجا که میتوانستم سعیکردم ورودکنم به جمعهای آنها و با آنها حرف بزنم. ببینم اصلاً چه در سر اینها است؟ و چرا مثلاً ما با آنها درگیر هستیم. به عنوان یک فیلمسازی که خب وظیفهاش است - ولی حالا خیلیها بگویند نه وظیفهی تو نیست- حداقل برایم جذاب بوده است که ته ِاینها را دربیاورم. یا مثلاً با آتئیستهای زیادی صحبتکردم در سرتاسر دنیا: کسانی که اصلاً خدا را قبول ندارند، و سعی کردم بنشینم مثلاً با آنها حرف بزنم.
چیزی که جمعبندی خود من این است که ما دلیلی ندارد به کسی بد و بیراه بگوییم و من نمیدانم با چهکسی نباید صحبت بکنم. این سؤال خود من است، آیا کسی اصلاً هست که من نباید بنشینم با او حرف بزنم؟ نباید بنشینم مثلاً دل به دلش بدهم؛ من خودم مثلاً چهارپنج سالی است این اخلاق را پیدا کردم برای فیلمسازی، برای هدف ِفیلمسازیام هم که شده، وقتی با یکی وارد دیالوگ میشوم، دل میدهم به حرفش. یعنی خودم فکر میکنم این کاری بود که حضرت ابراهیم(ع) میکرد، یعنی حضرت ابراهیم(ع) آن زمانی که میرفت پیش ستارهپرستها یا خورشیدپرستها، فیلم بازی نمیکرد؛ چون اگر فیلم بازی میکرد به دل آنها نمینشست. واقعاً مینشست، میگفت شاید واقعاً باید خورشید و ماه را پرستید؛ خب، بیا بنشینیم یک ذره من طرف تو ببینم چه میشود؟ خب؛ ببین من واقعاً میخواهم دل بدهم به دل تو؛ و تو برای من بگو من گوش بدهم؛ و ببینیم چی میشود؟ چه اتفاقی میافتد؟ و این به نظر من مدل خوبی است، این ذهنمان را پاککنیم، از دشمنی، از اینکه به صورت پیشفرض بگویم تو حتماً داری اشتباه میکنی. یکی از دلایلی که فیلمهای ما دیده میشود، این است که مثلاً وقتی میرویم مینشینیم با مثلاً فلان مخالف خودمان صحبت میکنیم، علی الظاهر سعی نمیکنیم او را له بکنیم، سعی میکنیم حرفش را بشنویم، مثلاً من وقتی با صهیونیستها صحبتکردم، مثلاً آخرش به این نتیجه رسیدم که واقعاً اینها آدمهای دَریوَریای هستند، و خود آنها هم به این نتیجه رسیدند که دارند اشتباه میکنند، اصلاً اشتباهشان را توجیهکردند، من باصهیونیستهای خیلی زیادی صحبت کردم، تقریبا همهشان اینگونه بودند.
حیات: نکتهای هم که در مستندهایی که ساختید بود، همین بود که دقیقاً هم در میراث آلبرتا، هم در انقلاب جنسی تا جای ممکن حرف همه را پوشش دادهاید.
میراث آلبرتا1 اینطوری نبود، دقیقاً، نکتهی خوبی را میگویید، مشکلمان این بود که از بالا به پایین نگاه میکردیم. یعنی میگفتیم ما خوبیم، شما بدید! ولی در میراث آلبرتا2، اصلاح کردیم، یکی از دلایل اصلاحش دقیقاً حرف آن دختر بود، همان همدانشگاهی ما بود، که این تشر را به ما زد، تشر را هم خیلی دوستانه زد. خیلی از سر محبت و دوستی و این حرفش آن جا روی من تأثیر گذاشت، چون من واقعاً حس کردم دلیلی ندارد او از ما بدش بیاید.
حیات: بیشتر درباره میراث آلبرتا توضیح دهید.
میراث آلبرتا که دغدغهی ما و رفقایمان بود، یعنی ما دوستانمان را میدیدیم که همه از ایران میروند، احساس میکردیم که باید کاری کنیم. چون نسبت به رفتن آنها حس خوبی نداشتیم، و فکر میکردم ما باید حرفی بزنیم. قسمت اول آن بر اساس همین فکر ساخته شد. قسمت دوم و سوم را به خاطر استقبال خوبی که شد، خب ما متوجه شدیم چقدر این موضوع کشش دارد و چه قدر ظرفیت دارد که به آن بپردازیم. ولی خب یک مقدار سعی کردیم نگاهمان را بهتر کنیم؛ یعنی نگاه از بالا به پایین نداشتهباشیم.
حیات: دغدغههای دیگر مثل انقلاب جنسی و دیگر مستندها را مرورکنید یا حتی صهیونیستها که سراغشان رفتید.
من اول دربارهی صهیونیستها میگویم که مقداری واضحتر است. ما در این سفرهایی که برای میراث آلبرتا داشتیم، مواجههای داشتیم با صهیونیستها.
یک بار در سفری که من برای میراث آلبرتا به آمریکا داشتم، تصادفاً هتلم افتادهبود وسط محلهی صهیونیستها، نهتنها یهودیها؛ یعنی آنجا یک منطقهای در بروکلی، کنار نیویورک است که آنجا محلهی صهیونیستهاست. از هتل بیرون آمدم. خیلی گرسنه بودم. ظهر بود. اولین کسی که دیدم، پرسیدم: سوپرمارکت کجاست میخواهم چیزی بگیرم و بخورم؟ دیدم کلاه یهودی روی سرش است. از من پرسید: کجایی هستی؟ گفتم: ایرانی هستم. و خب سر بحث ما شکل گرفت و یک ساعتی آنجا، من با لباس خانگی هم بودم، نشستیم دم در هتل، باهم گپزدیم. خب این گپ برای من خیلی خوب بود، از این نظر که من برای اولین بار با یک صهیونیست داشتم رودررو صحبت میکردم.
نکته اول این بود که چقدر از ما میترسند. یعنی آنها بهشدت از ایرانیها میترسند. و این داستان خیلی برای من لذتبخش بود. به هرحال ما اسرائیلیها را لکهی ننگ می بینیم، منتها خودم فکر نمیکردم این احساس در آنها اینقدر شدید باشد.
نکتهای بود که او تفاوت خاتمی، احمدی نژاد، آقای خامنهای، حسن روحانی، علیرغم اینکه ما خیلی تفاوت آنها را نمیدانیم، ولی او میدانست که خاتمی چه میگوید، و احمدی نژاد چه میگوید، و روحانی چه میگوید. و تفاوت منش اینها چیست. و دوست داشت بداند من جزء کدام طایفه از ایرانیها هستم. خب من به او گفتم: خبرنگار هستم و جزء هیچ کدام از اینها نیستم. و مثلاً فرق سپاه و ارتش را میدانست. این خیلی جالب بود.
بعد آمدم ایران، صحبت میکردم، فهمیدم که این موضوع جالبی است. از این زاویه که ما برویم با صهیونیستها گپ بزنیم و ببینیم که اینها در سرشان چیست؟ این نکتهی در واقع متولد اورشلیم بود.
انقلاب جنسیها هم از سند ۲۰۳۰ شروع شد. آن بلبشوی رسانهای که سر سند ٢٠٣٠ که گفتند میخواهند در مدارس یکسری آموزشها دهند که گفتند بد است و فلان است و این حرفها... ما فکر میکردیم که مواجهه ما با سند ٢٠٣٠ چه میتواند باشد، یعنی موضع ما چیست؟ دو سه ماه کنکاش و بررسی کردیم، فهمیدیم چیزی که شاید برای ما شاید مهم باشد و ارزش پرداخت داشته باشد، زاویهی مقایسهی بحث فضای جنسی ایران و غرب است. که حالا به تبع آن فضای ایران را گفتیم، که موضوع انقلاب جنسی شد در قسمت اول و نیاز جنسی را گفتیم. در قسمت دوم ما پرداختیم به حقوق زنان، در واقع مقایسهی حقوق زنان در ایران و غرب و اروپا. قسمت سوم هم پرداختیم به رابطهی عاطفی و عشق، که عشق و این رابطه مثلاً در فرهنگهای مختلف چه جایگاهی دارد و چه موردی درست است. قسمت چهارم هم که احتمالاً این هفته منتشر کنیم، موضوعش دربارهی بحث پوشش است، اینکه جایگاه پوشش در ایران چیست و در دنیا چیست، و اینکه مثلاً دنیا به چه سمتی در حوزهی پوشش میخواهد برود.
حیات: اگر بخواهیم برگردیم به ماجرای این شمارهی نشریه، ببینید ما میخواهیم راجع به تکثرگرایی صحبتکنیم، همین که همهی اندیشهها پذیرفته هستند؟ پذیرش داشته باشیم یا نداشته باشیم؟ یا اینکه به کلام حق خودمان پایبند باشیم و اعتقاد داشتهباشیم حقی وجود دارد؟ یا نه همه درست میگویند؟... حرف هایی از این جنس.
ببین من نمیگویم همه حق هستند، چون واقعاً این حرف درست نیست، اما ریشههایی از حق و حقیقت همهجا هست. بالاخره اگر این را قبول کنیم که هرکسی تفکری دارد، ممکن است دلیل منطقیای پشتش باشد، هر چند ممکن است خیلی جاهایش را اشتباه کند. مثلاً در مورد اسرائیل، من فکر نمیکنم موضوعی واضحتر از اینکه اسرائیلیها غاصب و ظالم هستند، داشته باشیم. اینکه میگویم دنیاست، یعنی در دنیا بروید و بگردید، همه میگویند اسرائیلیها ظالماند. خودشان هم میگویند، یعنی موضوعی به این وضوح وجود ندارد، که بالاتفاق همهی آدمهای دنیا... ظلم شاید مثلاً یکی از پذیرفتهشدهترین مفاهیم اخلاقی در دنیاست، که ظلم بد است. مثل دروغ بد است، دروغ بد است را همه میپذیرند، ظلم هم همینطور است. اینکه اسرائیلیها دارند ظلم میکنند را خودشان هم قبول دارند، واقعاً قبول دارند، خب پس چرا قضیهی اسرائیل به وجود میآید، چرا؟ خب این الان هیچ حقیقتی در آن وجود ندارد؟ هیچ نیاز درستی وجود ندارد؟ وجود دارد. مثلاً برای یک نیاز که اینها دارند و این نیاز باید به رسمیت شناخته شود میگویند ما یهودیها جایی را نداریم، یک جایی را میخواهیم. میتوانی از اول به آنها فحش بدهی، میتوانی هم بگویی که خب این نیاز هست، چرا برای این نیازت داری بچههای فلسطین رامیکشی؟ خب این دو نوع نگاه است، چه باید کرد؟ من فکر میکنم که از بچگی به ما یاد دادند که نگاه اول را داشته باشیم، فقط فحش دهیم. یعنی به خود من اینطور یاد داده بودند. در مدرسه به ما گفتهبودند که همه نادان هستند به جز ما، خب این نوع نگاه غلط است، ما با این نوع نگاه یک کوچه را هم نمیتوانیم اداره کنیم، چه برسد به دنیا. ما اگر ادعای حکومت بر همهی افکار و همهی مردم دنیا را داریم، اول از همه باید یاد بگیریم که این مدلی نیست، که بگویی همه باطلاند، تو باید بتوانی درککنی. فلذا جواب سوال شما میشود، نه، حتی من اعتقاد دارم که ما حق مطلق هم نیستیم، چرا، امام زمان حق مطلق است، اصلاً در آن شکی نیست، اسلام حق مطلق است، شکی نیست. ولی آیا ما اسلامیم و امامزمانیم؟ اصلاً خندهدار است این حرف، اگر ما امام زمان بودیم دیگر نیاز نداشتیم که امامزمان ظهور بکند. خود آقای خامنهای که در رأس امور است، امام خمینی که همهی ما دلبستهی او هستیم، کوه نقد و انتقاد به جمهوری اسلامی هستند. آنها خودشان اصلاً یک موقعهایی اینقدر نقد میکنند، که آدم میگوید این چه وضع مملکت است؟ خب پس ما هم میتوانیم بگوییم دیگر، مشکلی ندارد.
تا نفهمیم ما حق مطلق نیستم و آن ها باطل مطلق، تا دل ندهیم به آدمها اصلاً نمیتوانیم روی آنها تاثیر بگذاریم؛ باید یاد بگیریم که به بقیه فکرکنیم، و بقیه را آدم حساب کنیم. و با آنها دوست باشیم. من هیچوقت نمیخواهم بگویم باید برویم با اسراییلیهای آدمکش دوست باشیم، ولی میگویم دلیلی ندارد با آنها حرف نزنیم.
ببینید البته تکثرگرایی به معنای اینکه همه خوب هستند، تو هم خوب هستی، اینکه ما اساساً هر مسیری برای اصلاح، و مسیر حق و حقیقت را نفیکنیم هم غلط است. من هم قبول ندارم. ولی اینکه از اساس همه را نقد کنیم و بگوییم همه بد هستند هم غلط است.
حیات: گلوگاه بحث دقیقاً همینجاست. وقتی شما بنا را بر این میگذاری که به قول شما دل به دل مخاطب بدهیم و واقعاً سعیکنیم بشنویم، گاهی میرسد به یک جمعبندی معارضهآلود؛ مثلاً وقتی شما با یک صهیونیست صحبت میکنید، نهایتاً به اینکه «تو غاصبی و تو باید ازاینجا بروی بیرون» میرسید، پس آیا جایی میماند برای این معارضه؟ وقتی ما چیزی را حق میدانیم و میخواهیم بر اساس آن اقدامکنیم، آیا ممکن است پای این محکم بایستیم؟
این اقدام را برای من تعریف کنید. من ِفیلمساز اقدامم چیست؟ من اگر تفنگ دستم بدهید و بروم جلوی صهیونیستها قطعاً آنها را میکشم. شک نکنید! چون آن ها دارند حمله میکنند و ظلم میکنند و اگر کشته شوم، شهید میشوم و افتخار هم میکنم. ولی سوال من این است که وظیفه من ِفیلمساز چیست؟ شمای بچههیأتی وظیفهات چیست؟
حیات: وقتی در فضای آرام گفتگو باهم صحبت میکنیم؟-اینطور جذاب که شما ترسیم کردهاید- بله ولی عموماً اینطور نیست و فضا فضای تخریب است. او یک شبهه وارد میکند که شما را زمینگیر کند و شما میخواهی جوابی بدهی که او را از میدان به در کنی، خیلی سخت میشود به این سمت رفت.
من خودم اصلاً احساس تکلیف نمیکنم او را از میدان به در کنم. چرا باید او را از میدان به در کنم؟ ببینید اصلاً سعی نمیکنم او را به سمتی سوق دهم یا از چیزی منع کنم. چه ایرادی دارد در بحث با آنها مغلوب شوم؟ با صهیونیستها که صحبت کردم عدهای فکر میکردند ما را مغلوب کردند، خیلی برایم مهم نبود اما البته عدهای هم تحت تاثیر ما قرار گرفتند.
ببینید البته یک نکته ظریفی دارد حرف من که فراموش کردم به شما بگویم: ما وقتی میخواهیم خودمان را در معرض افکار مختلف قراردهیم، بالاخره باید ملاحظاتی داشتهباشیم که خودمان از دست نرویم. من یک بار با تعدادی آتئیست و خداناباور داشتم بحث میکردم. از جایی به بعد بحث را قطعکردم و خیلی ادامه ندادم تا بروم مطالعه بیشتری کنم. این ملاحظه درست است برای همین ما نباید ناگهانی بچهها را به دل شبهات بسپاریم.
حیات: حرفم از همین جنس بود دقیقاً! مثلاً اگر بخواهیم با همه دنیا تفاهم کنیم و برویم مثلاً اندیشه اینها را بیاوریم، خب این حرفها شبههانگیز و مخلوط درست و غلط است پس گفتنشان ممکن است باعث شود عدهای دلشان بلرزد و فکرشان درگیر شود و عزمهایی سست شوند.
بالاخره نگاه کن، خود من وقتی که رفتم و با این آدمها چرخیدم، خب اینها روی من تأثیر گذاشتند. ولی خودم فکر میکنم این تأثیر خوب بوده، یعنی من رشد کردم، ذهنم باز شده، ذهنم واقعی شده، و نگاهم از آن درواقع نگاه بسته که مثلاً همه را میخواهم تکفیر کنم، عوض شده، بهتر شده. یعنی من خودم مثبت میدانم؛ حالا البته میشود نشست سر این هم صحبت کرد، که آیا این تغییراتی به وجود میآید، مثبت است یا منفی؟ واقعاً شاید لزوماً هم نشود گفت اینها منفی باشند. ولی قبول دارم که ممکن است تلفات داشته باشیم. وقتی با دشمن در جنگ فیزیکی هم قرار میگیریم، جانباز یا شهید میدهیم دیگر، این هم همان است، فرقی نمیکند. این هم جنگ نرم است، چی کارش کنم؟! بالاخره تلفات میدهیم. خیلی نکتهای نمیتوانم بگویم.
حیات: یعنی میگویید اقتضایش همین است دیگر. یعنی اگر میخواهید با آنها تعاملی داشتهباشی، میروی تعامل میکنی، بعضیها هم دچار مشکل میشوند احتمالاً، ولی از این که دور خودمان بچرخیم بهتر است.
وقتی شما میشوی افسر جنگ نرم، احساس تکلیف میکنی نسبت به مردم کشورت، نسبت به همدانشگاهیات، همرشتهایت، احساس تکلیف میکنی دیگر! میگویی به نظر من تکلیف داریم ما. ما نمیتوانیم بیخیال شویم، بگوییم ما نمیرویم سراغ اینها، باید برویم، چون که یک وظیفهای است که خدا روی دوشمان گذاشته. چرا روی دوشمان گذاشته؟ چون یک امام خمینی جمهوری اسلامی برایمان گذاشته. این حرف که: «میخواهیم مردم را به بهشت ببریم» که درست است؛ آن رویکردی غلط است که میخواهد با گشت ارشاد بهشت ببرد، میخواهد با روز به بهشت ببرد! آن غلط است. وگرنه آن احساس تکلیفش که احساس درستی است. آن که میخواهد با بستن کنسرتها، با زور و دادگستری و قوه قضاییه و مردم را بهشت ببرد، ممکن نمیشود؛ یعنی عوض این که دست آن دختر را بگیرد بنشاند بغل دستش، بگوید من هم دوست دارم خوشگل باشم مثل تو، میگوید گشت ارشاد روسری را بکش روی سرش!
من دوست دارم کسی بیاید و بخواهد من را منحرف کند و مخم را بزند، تازه زیرساختی میشود که من مخ او را به کار بگیرم! من گارد ندارم و واقعاً لذت میبرم. مثل شهید مطهری، کتابهایش را دیدید؟ شبهه را طوری میاندازد که خودش هم باور میکند!
حیات: (خنده) بله!
شهیدمطهری شروع میکند به دلدادن... یادم هست زمانی گفته میشد که شهید مطهری طوری مبانی کمونیسم را تبیین میکند که خود کمونیستها انقدر خوب تبیین نمیکنند. این هم همان است دیگر. برو حرف بزن. شاید من دارم اشتباه میکنم. نباید ترسید.
بهنظرم اساساً راهی برای تاثیرگداری بر تفکرات مختلف وجود ندارد، جز این که آدم برود دل بدهد به تفکر آنها. ما در رسانه، میگوییم تا نتوانی مخاطب را دچار همذاتپنداری کنی، اصلاً پیامت را دریافت نمیکند.
حیات: خب این نیازمند بنیه قوی علمی است. درست است؟
قطعاً. شما هم باید بروید و مطالعه کنید. من تا حالا هرچه جلو رفتم، یک ذره هم به این نتیجه نرسیدم که اسلام و مواضع سیاسی انقلاب اسلامی ممکن است غلط باشد و هرچه جلوتر رفتم دیدم اسلام چقدر روشنفکر است و چقدر درسته، ولی کدام اسلام؟
اسلام یک دین فوقالعاده روشنفکر، فوقالعاده انسانفهم و فوقالعاده درست است. من که نه به خودم شک دارم، نه به اسلام شک دارم و نه به انقلاب اسلامی. پس با خیال راحت می روم جلو!