ویرگول
ورودثبت نام
مکتوبات هیات الزهرا(س) دانشگاه شریف
مکتوبات هیات الزهرا(س) دانشگاه شریفمکتوبات هیات الزهرا(س) دانشگاه صنعتی شریف
مکتوبات هیات الزهرا(س) دانشگاه شریف
مکتوبات هیات الزهرا(س) دانشگاه شریف
خواندن ۳ دقیقه·۶ سال پیش

دست به دامان ثقلین (۲) - و آت ذا القربی حقه

روایات اهل بیت که به توضیح یک آیه پرداخته اند، می توانند کارکرد های متفاوتی داشته باشند. یکی از شایع ترین این کارکرد های بیان تاویل یا بطن و پشت پرده آیات است.

طبق روایتی از امام باقر خطاب به جابر بن یزید جعفی، قرآن باطنی دارد که آن باطن هم باطنی دارد : «فَقَالَ يَا جَابِرُ إِنَ‏ لِلْقُرْآنِ‏ بَطْناً وَ لِلْبَطْنِ بَطْناً وَ لَهُ ظَهْرٌ وَ لِلظَّهْرِ ظَهْر»

در حقیقت ظاهر آیه، همان مفهومی است که هر کسی که به زبان عربی آشنا باشد، از آیات قرآنی متوجه می شود. اما طبق روایات معصومین، آیات قرآنی تنها همین معنا را ندارند بلکه معانی متعددی در پشت پرده این آیات نهفته است که آن معانی را جز خدا و رسول و ائمه اطهار نمی دانند : « وَ ما يَعْلَمُ تَأْويلَهُ إِلاَّ اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْم‏»

یعنی در حقیقت آیه با حفظ معنای ظاهری اش، دارای معانی متعدد باطنی نیز هست. برای همین است که در روایات، بعضا معانی متعددی درباره یک آیه وارد شده است.

وَ آتِ ذَا الْقُرْبى‏ حَقَّهُ وَ الْمِسْكينَ وَ ابْنَ السَّبيلِ وَ لا تُبَذِّرْ تَبْذيراً  (26 اسراء)

در روایات در ذیل این آیه، گفته شده است که پس از نزول این آیه، رسول خدا فدک را به دردانه خود، حضرت صدیقه بخشید. به تاکید امام باقر درباره شان نزول این آیه، این بخشش به امر خدای متعال بوده و صرفا از جانب نبی مکرم اسلام نبوده است:

«لَمَّا نَزَلَتْ [هَذِهِ‏] الْآيَةُ وَ آتِ ذَا الْقُرْبى‏ حَقَّهُ‏ أَعْطَى رَسُولُ اللَّهِ ص فَاطِمَةَ فَدَكَ فَقَالَ أَبَانُ بْنُ تَغْلِبَ رَسُولُ اللَّهِ [ص‏] أَعْطَاهَا قَالَ فَغَضِبَ جَعْفَرٌ [ع‏] ثُمَّ قَالَ اللَّهُ أَعْطَاهَا. »

این واقعه و شان نزول را، بعضی از مفسرین و محدثین اهل سنت نیز نقل کرده اند. برای مثال، ابویَعلی موصلی، از محدثین به نام اهل سنت، در کتاب معتبر و مشهور خود که به نام مسند ابی یعلی شناخته می شود، چنین می گوید: «عَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ: " لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ «وَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ» دَعَا النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاطِمَةَ وَأَعْطَاهَا فَدَكَ»

اما در روایات دیگری، معنایی دیگر برای این آیه ذکر شده است که همان طور که اشاره شد، با معنای پیشین تعارضی ندارد (هر آیه از قرآن می تواند دارای معانی گوناگون باشد اما باید توجه داشت که کشف این معانی، در توان افراد عادی نیست و ایشان صرفا معنای ظاهری را در می یابند).

در روایتی طولانی در کافی شریف چنین مصداقی برای آیه تعیین شده است : «ثُمَّ قَالَ‏ «وَ آتِ ذَا الْقُرْبى‏ حَقَّهُ‏» فَكَانَ عَلِيٌّ ع وَ كَانَ حَقُّهُ الْوَصِيَّةَ الَّتِي جُعِلَتْ لَهُ وَ الِاسْمَ الْأَكْبَرَ وَ مِيرَاثَ الْعِلْمِ وَ آثَارَ عِلْمِ النُّبُوَّة»

به فرموده امام صادق طبق این روایت، مصداق ذی القربی، امیرالمومنین و مصداق حق وصایت ایشان است. روایات دیگری نیز همین مفهوم را تایید می کنند.

البته در ذیل این آیه، روایتی نیز وجود دارد که معنایی کاملا ظاهری از آن را مورد تایید قرار می دهند و در توضیح و تکمیل چنین می فرمایند که کسی که مالش را در غیر طاعت خدا خرج نماید، مُبَذّر است.

در پایان از خداوند متعال مسئلت داریم که به حق خون به ناحق ریخته شده حضرت اباعبدالله الحسین علیه السلام، مفسر و مبیّن حقیقی قرآن را برساند و ما را از تاریکی ها و ظلمات دوران غیبت نجات بخشد.

دانشگاه صنعتی شریف
۰
۰
مکتوبات هیات الزهرا(س) دانشگاه شریف
مکتوبات هیات الزهرا(س) دانشگاه شریف
مکتوبات هیات الزهرا(س) دانشگاه صنعتی شریف
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید