آن چیزی توجه شما را جلب میکند که قلب به آن علاقه دارد.
در روایت داریم: "العین جاسوس القلب" چشم جاسوس قلب است. یعنی قلب، به چشم دستور میدهد که چه چیز را ببیند یا نبیند؟ حتی عملکرد حافظه و فهم موضوعات هم مرتبط با قلب است.
[کتاب زنان زندانی؛ فجیعترین جنایتها علیه زن را روایت میکند و توصیه میکنم مطالعه کنید.]
باید ببینید، چه شد که موضوعی در شما اثر کرد و بر جان نشست؟ باید زمینهای وجود داشته باشد و این زمینه، همان علاقههای ما هستند.
برای مثال، بیایند به شما بگویند: پدرت دزدی کرده است! در جواب، شما دنبال دلیل و استدلال نمیگردید. چون میدانید که این طور نیست. برعکس آن، مثلا ممکن است همسایهای داشته باشید که از او خوشتان نیاید. بدون اینکه برایتان استدلالی بیاورند، به شما بگویند که او دزدی کرده است. میگویید: از اول هم میدانستم که ریگی در کفش دارد!
خلاصه، شما از دیدنیها و شنیدنیهایی که علاقه، انس و توجه دارید؛ میتوانید عیار قلبتان را بسنجید.
برای مثال، کسانی هستند که بازتاب سفر اربعین در ذهنشان کثیف بودن، هل دادن، شلوغ بودن و... است. این افراد توجهشان صرفاً به بدیها بوده است و آن همه خوبی، محبت، زحمت، خرج سرمایه و خدمت به کسانی که حتی نمیشناسند و شاید ملاقاتی هم در آینده نداشته باشند را ندیدهاند. از اینجا، میتوان فهمید که علاقهی آن فرد چیست و به چه چیزهایی توجه دارد.
در اردوی پابوس، کسانی هستند که از میان تمام خوبیها، فقط شلوغی حرم و سرسرههای پارک آبی، سرد بودن غذا و... در ذهنشان باقی میماند. این فرد محبت امامرضا(ع)، صفا و صمیمت را ندیده است. این فرد مریض است.
در مناظرهی اخیر آقایان عبدالکریمی و اکبرنژاد، آقای عبدالکریمی سوال میکند که راهبرد ما در ارتباط با مسائل غزه باید چگونه باشد؟ میگوید: جمهوری اسلامی نباید به غزه کمک کند. عبدالکریمی: ۵۰ هزار نفر از جمله هزاران زن و کودک شهید شده اند. اتفاقا افتخار جمهوری اسلامی است؛ زمانی که هیچکس مردانگی کمک نداشت، حمایت کرد. این امر واضحی است. اما آن شخص چون علاقه قلبیاش به سمت دیگری است، قبول نمیکند.
در روایت داریم: "مؤمن کسی است که خوبی دیگران را در حق خودش و بدی خودش در حق دیگران را هرگز فراموش نمیکند." کسی که از میان تمام خوبیها، روی یک بدی دست میگذارد؛ قلبش مریض است. چرا که خوبیها فراموششدنی نیست.
عیبجویی، قلب را سیاه و باطن را بد میکند؛ پیدا کردن دوست را سخت میکند. اعتماد را(در تمام وجوه زندگی) از بین میبرد. خوشبینی، نشانه سالم بودن قلب است.
در خواستگاری، به رابطهی طرف مقابل با پدر و مادرش توجه کنید. کسی که دور پدر و مادرش پروانهوار میگردد و نسبت به آنها وظیفهشناس است، احتمالا دور شما نیز میگردد و ممنون زحمات شما خواهد بود.
مراحل عمل به صورت شناخت، شوق، اراده، عمل است. قلب شوق ایجاد نکند، ارادهای شکل نمیگیرد. لذا اگر در انجام کاری اراده نداری، شوق را درست کن.
بزرگان میگویند: اگر معصیتی مرتکب شدید، نگویید دوست نداشتیم. چرا که اگر دوست نداشتید، انجام نمیدادید. ولی چون علاقهی دیگری هم در وجودتان هست، عذاب وجدان میگیرید.
حاجآقا مجتبی تهرانی(ره) میفرمودن: اصلا نمیتوانم نداریم. هر چه که هست، نمیخواهم است.(اراده نکردی.)
آیتالله بهجت(ره): ما اختیاراً انتخاب کردیم که سلمان نباشیم!
فرآیند توجیه الکی و ماستمالی کردن از اینجا شروع میشود. دلت که به چیزی تمایل دارد، برای آن استدلالتراشی میکنی.
کسانی که در کربلا امامحسین(ع) را یاری نکردند، کارشان را چه طور توجیه کردند؟
احنفبنقیس در جنگ صفین با امیرالمؤمنین(ع) بوده و از بزرگان قبایل بصره است. با امام حسین(ع) بیعت نکرد. گفت: ما حکومتداری فرزندان ابالحسن را تجربه کردهایم؛ آنها نه حکومتداری، نه جمع کردن ثروت و نه مکر و نیرنگ بلدند.(پس این فرد در زمان امیرالمؤمنین(ع) نیز صرفا دنبال همین مسائل بوده است.) پس من یاریشان نمیکنم.
عبداللهبن عمر به عنوان انسانی زاهد و عابد شناخته میشود. هنگام حرکت امام حسین(ع) از مدینه به مکه، محضر امام(ع) رسید و با گریه، از ظلم و بدیهای یزیدیان در حق اهلبیت(ع) ابراز ناراحتی میکرد. اما موقع یاری که رسید، به امام حسین(ع) را کمک نکرد. این آدم، زمان امیرالمؤمنین(ع) هم ایشان را یاری نکرد. آمد به امیرالمؤمنین(ع) گفت: شما با مسلمانان میجنگید و من، دلم راضی به این کار نیست و بیعت نکرد. اما بعد، زیر استدلالش زد و با حجاجبنیوسف بیعت کرد. حجاج خیلی آدم کثیفی بود. غیر از کشتههای جنگی، ۱۲ هزار نفر زیردست شکنجههایش از مردند و هنگام مرگش، ۵۰ هزار زندانی مرد و ۳۰ هزار زندانی زن داشت که چندین هزار نفر عریان بودند. چرا با همچین کسی بیعت میکند اما با علی(ع) نه؟
از دانشجو میپرسم، چرا درس نمیخوانی؟ میگوید: حاجآقا، فایدهاش چیست؟ من اگر فلان گروه دانشجویی نبود، اصلا دانشگاه را نمیخواستم.
میپرسم: چرا نماز جماعت شرکت نمیکنی؟ میگوید: حاجآقا نماز را کش میدهد. درحالیکه نماز خیلی طولانی باشد، ۵ دقیقه است. و آیا شما برای تمام ۵ دقیقههای عمرت برنامه داری؟
تمام این حرفها، توجیه است و قلب هم آن را باور میکند؛ چون برای آن عُلقه، استدلالتراشی میکند. دائماً توجیه کردن و دلیل آوردن برای آن علاقه، باعث میشود در قلب شما بنشیند. شیطان هم در اینجا قشنگ همراهی میکند؛ یک آیه یا روایت را ملاک قرار میدهد تا توجیه ما مستدلتر شود.
انسان باید بنشیند و برای خود بنویسد که چه چیزهایی را بیخود، توجیه میکند؟