بسم الله الرحمن الرحیم
شب سوم محرمالحرام ۱۴۴۶ / ۱۸ تیر ۱۴۰۳ / حجتالاسلام مفیدی

حال به ادامه ی موضوع جریان حق و باطل می پردازیم.شب اول ویژگی هایی از حق و باطل عرض کردیم. مثلا اینکه باطل مانند کف است ، طفیلی وجود حق است ، از بین رفتنی ست و چشم پر کن. شب دوم نیز گفتیم که تنها خداوند حق است پس برای اینکه ببینیم چیزی حق است یا نه باید ببینیم آیا اتصال به خدا دارد یا خیر . به همین خاطر است که پیامبر اکرم (ص) فرمودند : كُلُّ أمرٍ ذى بالٍ لَم يُذكَر فيهِ بِسمِ اللّهِ فَهُوَ أَبْتَرُ : كار ارزشمندى كه در آن بسم اللّه ذكر نشود ناقص است.
زیرا اگر کار به خدا گره نخورد از دایره حق خارج می شود.
حال میخواهیم ببینیم برای اینکه زندگی خود را بر حسب خدا تنظیم کنیم تا در جریان حق قرار بگیریم چه کاری باید انجام دهیم.
أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَىٰ عَلَى اللَّهِ كَذِبًا ۖ فَإِنْ يَشَإِ اللَّهُ يَخْتِمْ عَلَىٰ قَلْبِكَ ۗ وَيَمْحُ اللَّهُ الْبَاطِلَ وَيُحِقُّ الْحَقَّ بِكَلِمَاتِهِ
در آیه گفته می شود خداوند با کلماتش باطل را از بین می برد و حق را محقق میکند.
خب منظور از کلمه چیست؟ معنای لفظی عربی آن معادل جراحت است. وقتی مثلا پوست شما جراحت پیدا میکند ، زیر پوست شما دیده می شود. یعنی داخل بدن شما آشکار می شود. همانطور که وقتی شخصی کلماتی را بیان می کند، دیگران از آنچه در داخل وجود او و در قلب اوست آگاه می شوند. به همین خاطر است که می گویند عیسی مسیح کلمه ی خداوند است. یعنی غیب خداوند را آشکار می کند. مثلا اینکه خدا از ما چه میخواهد برای ما غیب است که توسط کلمات خدا برایمان آشکار می شود و پیامبران و ائمه خواست خدا از ما را برایمان تعیین میکنند. کلمات خدا هم همان رسول و امام هستند.
وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّـٰلِحَٰتِ وَءَامَنُواْ بِمَا نُزِّلَ عَلَىٰ مُحَمَّدࣲ وَهُوَ ٱلۡحَقُّ مِن رَّبِّهِمۡۙ كَفَّرَ عَنۡهُمۡ سَيِّـَٔاتِهِمۡ وَأَصۡلَحَ بَالَهُمۡ
طبق این آیه نیز کاملا مشخص است که آنچه که پیامبر می گوید حق است و هر چیزی که اتصال به ایشان نداشته باشد باطل است.
البته هنوز تنها حق عالم همان خدا است. ولی چون در این آیه گفته شده وَهُوَ ٱلۡحَقُّ مِن رَّبِّهِمۡۙ یعنی پیام رسول الله از جانب خدا است ، پس کاملا حق است. پس اگر کسی پای پیامبر بایستد پای حق ایستاده به همین دلیل كَفَّرَ عَنۡهُمۡ سَيِّـَٔاتِهِمۡ وَأَصۡلَحَ بَالَهُمۡ : خدا گناه آنان را می بخشد و کارشان را اصلاح میکند.
در آیه بعد نیز می فرماید ذَٰلِكَ بِأَنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ ٱتَّبَعُواْ ٱلۡبَٰطِلَ یعنی اگر کسی به پیامبر کافر شد از باطل تبعیت کرده است. پس هر چیزی غیر از پیامبر باطل است .
حال اگر کسی پای حرف رسول الله نایستاد چه؟
أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ يَزۡعُمُونَ أَنَّهُمۡ ءَامَنُواْ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيۡكَ وَمَآ أُنزِلَ مِن قَبۡلِكَ يُرِيدُونَ أَن يَتَحَاكَمُوٓاْ إِلَى ٱلطَّـٰغُوتِ وَقَدۡ أُمِرُوٓاْ أَن يَكۡفُرُواْ بِهِۦۖ وَيُرِيدُ ٱلشَّيۡطَٰنُ أَن يُضِلَّهُمۡ ضَلَٰلَۢا بَعِيدࣰا
این آیه تفکر کسانی که گمان می کنند قرآن مانند یک کتابچه قانون نازل شده و دیگر نیازی به پیامبر و امام و راهنما نیست را نفی میکند. زیرا اگر اینگونه بود نیازی به امام حی نبود. پس در هر مصداق و مسئله و در هر زمانی باید جریان حق برایمان توسط امام تعیین شود. فلذا آیه به کسانی اشاره میکند که گمان میکنند به قرآن ایمان آورده اند اما هنگامی که اختلاف بین شان ایجاد می شود ، حکم را پیش طاغوت می برند. و می گوید شیطان میخواهد آن ها را گمراه کند.
فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤۡمِنُونَ حَتَّىٰ يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيۡنَهُمۡ ثُمَّ لَا يَجِدُواْ فِيٓ أَنفُسِهِمۡ حَرَجࣰا مِّمَّا قَضَيۡتَ وَيُسَلِّمُواْ تَسۡلِيمࣰا
اینها ایمان نیاورده اند. زیرا کسی که ایمان آورده است حکمش را پیش امام و رسول می برد و هیچ ناراحتی ای نسبت به آنچه تو داوری کردی در دل شان نیست.
ٱلَّذِينَ يَسۡتَمِعُونَ ٱلۡقَوۡلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحۡسَنَهُۥٓۚ
هنگامی که به روایت مربوط به این آیه رجوع کنیم مضمون حرف حضرت در رابطه با این آیه این چنین است: بشارت بده به کسانی که حرف ما را می شنوند (که حرف حق است) و از آن تبعیت میکنند. پس یعنی هیچ حرف حقی غیر از حرف آنها وجود ندارد.
یعنی اینگونه نیست که ما با متر و معیار حق بسنجیم که آیا حرف پیامبر درست است یا نه.
بلکه حرف پیامبر خود معیار بررسی حق و باطل است. یعنی برای اینکه ببینیم یک حرفی چقدر درست است. ، باید میزان نزدیکی آن را به حرف رسول الله ببینیم.
امام زمان(عج) می فرمایند:
فَأمّا مَن كانَ مِن الفُقَهاءِ صائنا لنفسِهِ حافِظا لِدينِهِ مُخالِفا على هَواهُ مُطِيعا لأمرِ مَولاهُ فلِلعَوامِّ أن يُقَلِّدُوهُ
اگر کسی فقیه باشد ، بتواند نفس خودش را حفظ کند ، محافظ دین خویش باشد ، بر هوای نفس خود چیره باشد ، مطیع امر مولایش باشد مردم باید از او تقلید کنند
اما برخی افراد در جامعه گمان میکنند هرکسی که عصمت ندارد حرفش به دور از حق است اما این سخن امام اینگونه تفکرات را رد میکند. کما اینکه در زمان خود معصومین نیز گاهی مردم به علما و فقهای آن زمان ارجاع می شدند که دو نمونه را عرض می کنیم:
از على بن مسيب همدانى حكايت كرده كه گفت خدمت حضرت رضا عليه السلام عرض كردم كه راه من دور است و نمى توانم هميشه خدمت حضرتت شرفياب گردم از كه مسائل خويش را بپرسم. فرمودند " در قم از زكريا بن آدم القمى المأمون على الدين والدنيا".
در جایی که امام در توصیف زکریا می فرماید
المأمون على الدين والدنيا اشاره به همان صائنا لنفسِهِ
در روایت قبلی داردیعنی علاوه بر اینکه فقیه است بر نفس خود نیز مسلط است و در نتیجه می توان از او تقلید کرد.
این روایت نیز از امام صادق (ع) نقل شده:
عبدالله بن ابی یعفور قال قلت لابی عبدالله(ع) انه لیس کل ساعة القاک ولایمکن القدوم ویجیئ الرجل من اصحابنا فیسالنی ولیس عندی کل مایسالنی عنه فقال مایمنعک من محمد بن مسلم الثقفی فانها سمع من ابی وکان عنده وجیها.
عبد الله بن ابی یعفور (که خود در آن زمان راوی و از افراد اهل علم بوده) به امام صادق می گوید من هر دفعه نمیتوانم شما را ملاقات کنم. همچنین از اصحاب من نزد من می آیند و سوال می پرسند. من هم کسی ندارم که سوالاتم را از او بپرسم.
که امام اورا به محمد بن مسلم ثقفی ارجاع می دهد.
نکته قابل توجه اینجاست که امام در توصیف این شخص علاوه بر فانها سمع من ابی که نشان دهنده تلمذ او نزد امام باقر (ع) و در نتیجه فقیه بودن او است ، می فرمایند وکان عنده وجیها. یعنی او آدم خوب و موجهی ست. پس فقط فقیه بودن کافی نیست بلکه تقوا هم شرط است. فلذا خود فقیه به خودی خود موضوعیتی ندارد بلکه به خاطر فقیه بودن و مرقابت بر هوای نفس است که موضوعیت پیدا می کند و انسان باید از او تقلید کند. وگرنه حق همچنان فقط الله است و هر چیزی جز او باطل.