بسم الله الرحمن الرحیم
شب سوم محرمالحرام ۱۴۴۵ / ۲۹ تیر ۱۴۰۲ / حجتالاسلام عابدینی

صحنهی جنگ احد صحنهای بود که میتوانیم جریان امروز را با آن تصویر کنیم تا تکلیف امروزمان را بتوانیم روشن کنیم. صحنهای که مؤمنان ساده لغزیدند، و مؤمنان عمیق هم تا مرز شبهه رفتند اما نجات پیدا کردند. یک سنت محوضت و خالصسازی عمیقی در جریان جنگ احد شکل گرفت.
در جنگ احد دشمن بیرونی شکست خورده بود، اما ضعف و نفاق داخلی باعث شد که شکست در لشگر اسلام ظاهر گردد. اما این شکست عزتی عظیم را به دنبال خودش آورد، و آن عزت این بود که مؤمنان فهمیدند کوتاهی در کار عکسالعمل شدید در پی خواهد داشت. اینطور نیست که هرگونه عمل کردید من پیروزی را تضمین میکنم. اگر ملازم ایمان بودید پیروزی را تضمین میکنم، اما اگر مطیع نبودید شکستی با شهادت ۷۰ نفر که میان آنها امثال حمزهی سیدالشهداء هست را هم در پیش خواهید داشت.
اینطور نیست که بگوییم چرا مشکلات حل نمیشود، به خاطر این است که ما درست اقدام نمیکنیم، مسئول ما درست اقدام نمیکند، منی که در این کشور هستم درست اقدام نمیکنم، همهی اینها اثر دارد. اما اساس این حاکمیت حاکمیت الهیست.
چرا حضرت زهرا(س) بعد از ۷ روز گریههایشان شدیدتر شد؟ باید پس از چند روز غم فروکش بکند.
حضرت زهرا(س) وقتی امسلمه نزد ایشان میروند دلیلش را اینگونه ذکر میکنند: «فقد النبیّ و ظلم الوصیّ»؛ نبی الهی از دنیا رفت، و وصی الهی هم بهش ظلم شد. حاکمیت الهی تنزل یافت به حاکمیت بشری. حتی اگر عالیترین حاکمیت بشری هم شکل بگیرد، هر فعلی که در حاکمیت بشری از انسان صادر میگردد حد بشری دارد. اما جایی که حاکم الهی در رأس کار است و مردم تابع حاکم الهی میشوند، هر فعل آنها تابعیت از خداست.
حتی زمانی که مردم با امیرالمؤمنین(ع) بیعت کردند، آیا مردم با او به عنوان جانشین نبی(ص) بیعت کردند؟ یا به عنوان خلیفهای که خودشان انتخابش کرده بودند؟
مردم با حضرت(ع) به عنوان کسی که توسط رسول خدا(ص) نصب شده بیعت نکردند، تنها عدهی کمی از مؤمنین به این عنوان با ایشان بیعت کردند. یعنی حکومت امیرالمؤمنین(ع) در نگاه عموم مردم حاکمیت بشری بود!
بعد از ۱۴۰۰ سال مردم به عنوان نائب عام امام زمان(عج) با امام(ره) بیعت کردند. لذا مردم این حکومت را به عنوان حاکمیت الهی تأسیس کردند. ۱۴۰۰ سال است نداشتهایم! نمیدانیم چه نعمتیست. اطاعت در این حکومت اطاعت خداست.
دیشب عرض کردیم که بعد از جنگ احد که فشار زیادی به مؤمنان از جهت اعتقادی و عملی وارد شده بود و یک سستی در آنها پدید آمده بود، تدبیر قرآن در این فضا چه بود.
«وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّـهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا» همه با هم به حبل خدا چنگ بزنید. نه تکتک، که همه با هم چنگ بزنید. یک حرکت اجتماعی شکل بگیرد که مردم همه با هم به سوی خدا بیایند. آنوقت در آیتالکرسی ببینید میفرماید که «فَمَن يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِن بِاللَّـهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَىٰ» آن عروةالوثقی چیست؟ کفر به طاغوت و ایمان به الله. اعتصام به حبل الله، حب و بغض است. بغضها باید در مرز کفر و ایمان باشد. نه در مرزهای داخلی. اگر بغضها کشیده شد به مرزهای داخلی، این تخطی از این دستور خداست. باید کفر به طاغوت باشد، و ایمان به الله.
امروز در میان مؤمنین یک رخوتی ایجاد شده. حتی اگر اهل ایمان و همعقیده و از لحاظ سیاسی همفکر هستیم، بینمان یک رخوتی ایجاد شده. باید دنبال گرمی میان یکدیگر باشیم. این از کجا باید شروع بشود و چه کسی باید آغاز بکند؟ چه کسانی باید آغازگر این حرکت حبی باشند؟
کرونا به نحوی ارتباطات را ضعیف کرد. بعد از کرونا زمان جبران بود. فتنهها هم عامل دیگری شد. مشکلات اقتصادی هم عامل دیگری شد. روحیهی یأس و ناامیدی بیشتر در جامعه پمپاژ شد. هر کدام از اینها عاملی شد برای تفرق.
هر چیزی به نسبتی که پیوستگی درونی دارد، سختتر گسست پیدا میکند، سختتر قابل گسستن است. سنگ چون پیوندهای درونیاش محکم است نمیشود آن را به راحتی از هم گسست، اما آب اینطور نیست، راحت میشود از هم جدایش کرد و درش نفوذ کرد.
پیوستگی اجتماعی هم به همین صورت است. هر چه جامعه ارتباطاتش بیشتر و محکمتر باشد، جامعه در مقابل گسست مقاومتر میشود. تا جایی که جامعه همچون یک «بنیان مرصوص» میشود. غیرقابل نفوذ میشود. جایی برای اختلال باقی نگذاشته. اما جامعهای که افرادش به هم ربطی ندارند، همهجا جای نفوذ است. همهجا اختلال امکانپذیر است.
یک مسئلهای وجود دارد به نام حب ذات. هر انسانی از لحظهی تولد یک حبی نسبت به خودش دارد. یک حبی نسبت به ذات خودش دارد.
اگر در جامعهای افراد خودشان را فقط در ناحیهی بدن خود ببینند. در این جامعه اعتصام و وحدت محقق نمیشود. در اینجا بحث «حب ذات توسعهیافته» مطرح میگردد. وجود افراد اگر گسترش پیدا کند، اگر خودشان را فراتر از بدن خودشان ببینند، خانوادهی خودشان را، اطرافیان خودشان را، در مرحلهی بعد جامعهشان را جزو خودشان ببینند، اینجا اعتصام و وحدت شکل شکل خواهد گرفت. من هر چه محبت نسبت به شما داشته باشم، به همان نسبت آن گزندی به شما برسد را گزند به خودم میبینم. چون در این جامعه ما به هم ارتباط پیدا کردهایم. دیگر در این جامعه اگر گرفتاری ایجاد شد، دیگران ساکت میمانند؟
در بدن میلیاردها سلول وجود دارد. این همه سلول متکثر که هر یک کار خودش را دارد. اما وحدت میانشان وجود دارد؛ طوری اینها با هم یکی و هماهنگ هستند که میتواند این بدن با آن سرعت بدود و تعادل در همهی بدن حفظ بشود، همهی اعضا هماهنگ با هم حرکت کنند. کسانی این را میفهمند که میخواهند ربات را بسازند، که چقدر سخت است هماهنگ کردن همهی این اعضا. وحدت بدن با همهی این کثرتها جزو زیباترین وحدتهاست.
در جامعهای که هر فردی رها باشد و کار با بقیه نداشته باشد، هر هجومی او را از بین میبرد. علامه طباطبایی در المیزان میفرمایند که شیطان برای اینکه بتواند در اجتماع اثرگذار باشد، اولین کاری که میکند این است که افراد را تکتک میکند. همین که انسان جدا شد طعمهی شیطان میشود. تا وقتی انسانها در روابط اجتماعی با دیگران هستند، محافظت از همه نسبت به او صورت میگیرد. از هر جهت خطری باشد محافظت میشوند.
در جامعه، فطرت وجه مشترک انسانهاست. فطرت است که میتوانند حول آن گرد هم بیایند و جمع بشوند و حرکتی را انجام دهند.
از کجا شروع کنیم این وحدت و بدن واحد شدن را؟ از جایی که سادهتر این وحدت شکل میگیرد، یعنی جایی که اشتراکات بیشتر و افتراقات کمتر است؛ مؤمنین دغدغهمند. اگر این اتفاق بیفتد جاذبهی اینها گسترده میشود؛ افراد دیگر وقتی این وحدت و همکاری و همیاری را میبینند، مشتاق این ارتباط میشوند.
وحدت با صرف محبت هم نیست. انبیاء برای اینکه این وحدت را ایجاد بکنند کار تعریف میکردند. یک کار محسوس، دیدهشدنی، مادی، اما این کار مادی را یک روح و عمق برایش قرار میدادند. مردم را حول این کار جمع میکردند. کاری که از ماده آغاز میشد اما تا معنا کشیده میشد.
ذوالقرنین وقتی در یکی از سفرهایش به جایی رسید که یأجوج و مأجوج به آن حمله میکردند و مدام آن شهر را غارت میکردند. مردم شهر گفتند اگر شما اینجا بین این دو کوه سدی بزنید که راه ورود اینها بسته شود، ما در امانیم. هر چه پول بخواهی هم به تو میدهیم.
ذوالقرنین چندصدهزار لشگر داشت، قدرت داشت، صنعت داشت، تکنولوژی داشت. اما گفت من پول شما را نمیخواهم، من طرحریزی این سد را به عهده میگیرم اما به شرطی که خودتان سد را بسازید. حول این کار این قوم را جمع کرد و ارتباط میانشان برقرار کرد.
هر کار کوچکی که چندنفر را دور هم جمع بکند، انواع کارها قابل تعریف است. به هر شکلی که ممکن است جمعشدنها شکل بگیرد. حول یک کار، حول یک مسئله، حول یک راه حل.
بنیاسرائیل آنقدر ضعیف شده بودند که حق ساختن خانه برای خود نداشتند. نمیگذاشتند حتی احساس کنند که جایی دارند، ریشهای دارند.
علاوه بر آن فرعونیان برای اینکه بنیاسرائیل متخصص نشوند، فقط کارگرهای ساده به آنها میدادند. اگر آهنگری بود آهنگری را بدست اینها نمیدادند، حمل آهن را میدادند. نجاری را نمیدادند، حمل چوب را میدادند. معماری را اجازه نمیدادند، حمالی را اجازه میدادند. موسی(ع) به آنها انگیزه داد، در حالی که کارگری میکردند به مرور از فرعونیها یاد گرفتند فنون را.
بعد از اژدها شدن عصای موسی، چند تغییر صورت گرفت. یکیاش این بود که گذاشتند بنیاسرائیل خانهسازی کنند. اجازه دادنشان هم از روی بیاعتنایی بود؛ که اینها اصلا بلد نیستند خانه بسازند! اما بنیاسرائیل توانستند.
«تَبَوَّآ لِقَوْمِكُمَا بِمِصْرَ بُيُوتًا وَاجْعَلُوا بُيُوتَكُمْ قِبْلَةً» صرف خانهسازی هم نه، جوری میساختند خانهها را که درها رو به هم باز میشد. محل جمعشدنشان میشد.
دنبال تعریف کاری باشید. هر کاری در هر گوشهای شکل بگیرد، در همان گوشه ایجاد محبت و وحدت میکند. پس از ما هم کار برمیآید. از اظهار محبت در خانه و زیاد کردنش شروع میشود، تا دوستان و فامیل و ... این یک راهبرد دقیق است در مقابل راهبرد دشمن. ما دنبال این هستیم که راه حل نخبگانی بدهیم برای این مسئله، نگاه کلان داشته باشیم.
هر یک از اصحاب امام حسین(ع) که در کربلا حضور داشتند، مأموریتی ویژه داشتند. هنوز بعضی مأموریتهای اینها برای ما آشکار نشده. امروز یکدفعه جون غلام ابوذر را میبینیم که یکدفعه میلیونها نفر از جامعهی آفریقا به واسطهی او شیعه شدند. در مصاحبههایشان میبینیم میگویند ما دیدیم، که در لشگر امام حسین(ع) یکی از ما آنجا بوده. در حالی که همان زمان او شاید در لشگر امام(ع) چیزی حساب نمیشد، در مقابل کسی مانند حضرت علیاکبر(ع) و ... اما میبینیم که میلیونها نفر شیعه میشوند به واسطهی همین یک نفر. مأموریتهای اصحاب یکییکی برای ما آشکار میشود...